દક્ષિણાભિમુખાઃ સર્વે ગૃહ્ય કાષ્ઠાનિ ભેજિરે। અગ્નયો દીપ્યમાનાસ્તે તદાધ્વર્યુસમીરિતાઃ
બધા દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને લાકડાં ઉઠાવીને ફાડી નાખ્યા. યજ્ઞકર્મથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ તેજથી દહકતો હતો.
પૃષ્ઠતોઽનુયયુસ્તાનિ પ્લવમાનાનિ સર્વતઃ। રાવણં પ્રયતે દેશે સ્થાપ્ય તે ભૃશદુઃખિતાઃ
બધા તરફથી રાવણને શુદ્ધ જગ્યાએ મૂકી, પાછળથી રડતાં રડતાં ચાલ્યા.
ચિતાં ચન્દનકાષ્ઠૈશ્ચ પદ્મકોશીરચન્દનૈઃ। બ્રાહ્મ્યા સંવર્તયામાસૂ રાઙ્કવાસ્તરણાવૃતામ્
તેઓએ ચંદનના લાકડાં, કમળના ડાંગર અને ચંદનથી ચિતા તૈયાર કરી, બ્રાહ્મણના કપડાં અને વાંસના પાંદડાંથી ઢાંકી.
પ્રચક્રૂ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પિતૃમેધમનુત્તમમ્। વેદિં ચ દક્ષિણાપ્રાચીં યથાસ્થાનં ચ પાવકમ્
રાક્ષસોના રાજા માટે શ્રેષ્ઠ પિતૃયજ્ઞ કર્યો, દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં વેદી ગોઠવી અને અગ્નિને યોગ્ય સ્થાન પર મૂક્યો.
પૃષદાજ્યેન સમ્પૂર્ણં સ્રુવં સ્કન્ધે પ્રચિક્ષિપુઃ। પાદયોઃ શકટં પ્રાપુરૂર્વોશ્ચોલૂખલં તદા
તેણાના ખભા પર ઘીથી ભરેલું પાત્ર, પગ પાસે લાકડાનું રથ અને જાંઘ પાસે ઓખળ મૂક્યું.
દારુપાત્રાણિ સર્વાણિ અરણિં ચોત્તરારણિમ્। દત્ત્વા તુ મુસલં ચાન્યં યથાસ્થાનં વિચક્રમુઃ
બધા લાકડાંનાં વાસણો, ઉપર-નીચેના અરણિ અને બીજું મુંસળ યોગ્ય રીતે ગોઠવ્યાં.
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના મહર્ષિવિહિતેન ચ। તત્ર મેધ્યં પશું હત્વા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય રાક્ષસાઃ
શાસ્ત્ર અને મહર્ષિએ કહેલા વિધિ પ્રમાણે ત્યાં પવિત્ર પશુનું બલિદાન આપ્યું.
પરિસ્તરણિકાં રાજ્ઞો ઘૃતાક્તાં સમવેશયન્। ગન્ધૈર્માલ્યૈરલંકૃત્ય રાવણં દીનમાનસાઃ
રાજા માટે ઘીથી પતાવેલો આસન પાથર્યો અને દુઃખી દિલથી રાવણને સુગંધ અને ફૂલો વડે શોભાવ્યો.
વિભીષણસહાયાસ્તે વસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈરપિ। લાજૈરવકિરન્તિ સ્મ બાષ્પપૂર્ણમુખાસ્તથા
વિભીષણ અને સાથીઓ સાથે, આંખોમાં આંસુ લઈને, વિવિધ કપડાં અને લાજ છાંટ્યા.
સ દદૌ પાવકં તસ્ય વિધિયુક્તં વિભીષણઃ। સ્નાત્વા ચૈવાર્દ્રવસ્ત્રેણ તિલાન્ દર્ભવિમિશ્રિતાન્
વિભીષણે સ્નાન કરીને ભીંજવેલા વસ્ત્ર પહેરી, વિધિ પ્રમાણે અગ્નિમાં તિલ અને દર્ભ સાથે અર્પણ કર્યું.
ઉદકેન ચ સમ્મિશ્રાન્ પ્રદાય વિધિપૂર્વકમ્। તાઃ સ્ત્રિયોઽનુનયામાસ સાન્ત્વયિત્વા પુનઃ પુનઃ
પાણીમાં ભેળેલા તિલ યોગ્ય રીતે અર્પણ કર્યા અને સ્ત્રીઓને વારંવાર શાંતવના આપી.
ગમ્યતામિતિ તાઃ સર્વા વિવિશુર્નગરં તતઃ। પ્રવિષ્ટાસુ પુરીં સ્ત્રીષુ રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ। રામપાર્શ્વમુપાગમ્ય સમતિષ્ઠદ્ વિનીતવત્
પછી બધાને જવા કહ્યું, તો સ્ત્રીઓ શહેરમાં પ્રવેશી ગઈ. જ્યારે બધાએ મહેલમાં પગ મૂક્યો, વિભીષણે રામ પાસે જઈ વિનમ્રતાથી ઊભો રહ્યો.
રામોઽપિ સહ સૈન્યેન સસુગ્રીવઃ સલક્ષ્મણઃ। હર્ષં લેભે રિપું હત્વા વૃત્રં વજ્રધરો યથા
રામ Sugrīv અને લક્ષ્મણ સાથે અને પોતાની સેના સાથે દુશ્મનને મારી આનંદિત થયા, જેમ ઇન્દ્રે વૃત્રને મારી આનંદ અનુભવ્યો હતો.
તતો વિમુક્ત્વા સશરં શરાસનં મહેન્દ્રદત્તં કવચં સ તન્મહત્। વિમુચ્ય રોષં રિપુનિગ્રહાત્ તતો રામઃ સ સૌમ્યત્વમુપાગતોઽરિહા
પછી રામે ધનુષ, બાણ અને મહેન્દ્રદત્ત કવચ ઉતારી દીધું, દુશ્મનને હરાવ્યાનો ક્રોધ છોડી, ફરીથી સૌમ્ય સ્વભાવ ધારણ કર્યો.
thumb|દ્વાદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બારમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તે રાવણવધં દૃષ્ટ્વા દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। જગ્મુઃ સ્વૈઃ સ્વૈર્વિમાનૈસ્તે કથયન્તઃ શુભાઃ કથાઃ
રાવણના વધને જોઈ દેવતાઓ, ગંધર્વો અને દાનવો પોતાના-પોતાના વિમાનમાં બેઠા, શુભ વાતો કરતા જતા રહ્યા.
રાવણસ્ય વધં ઘોરં રાઘવસ્ય પરાક્રમમ્। સુયુદ્ધં વાનરાણાં ચ સુગ્રીવસ્ય ચ મન્ત્રિતમ્
તેઓ રાવણના ભયાનક વધ, રાઘવનું શૌર્ય, વાનરોનું ઉત્તમ યુદ્ધ અને સુગ્રીવની સલાહની ચર્ચા કરતા હતા.
અનુરાગં ચ વીર્યં ચ મારુતેર્લક્ષ્મણસ્ય ચ। પતિવ્રતાત્વં સીતાયા હનૂમતિ પરાક્રમમ્
તેઓ હનુમાન અને લક્ષ્મણનું સ્નેહ અને પરાક્રમ, સીતાનું પતિવ્રતત્વ અને હનુમાનની વિરુદતા વિશે વાત કરતા હતા.
કથયન્તો મહાભાગા જગ્મુર્હૃષ્ટા યથાગતમ્। રાઘવસ્તુ રથં દિવ્યમિન્દ્રદત્તં શિખિપ્રભમ્
આ રીતે વાતો કરતાં તે સૌ ધન્યજન આનંદપૂર્વક પાછા ગયા; એ સમયે રાઘવ દિવ્ય અને મયૂર જેવી તેજસ્વી, ઇન્દ્રથી મળેલી રથ પાસે પહોંચ્યો.
અનુજ્ઞાપ્ય મહાબાહુર્માતલિં પ્રત્યપૂજયત્। રાઘવેણાભ્યનુજ્ઞાતો માતલિઃ શક્રસારથિઃ
મહાબાહુ રાઘવે માતલિને વિદાય આપી અને સન્માન આપ્યો; રાઘવની આજ્ઞાથી ઇન્દ્રના રથચાલક માતલિએ વિદાય લીધી.
દિવ્યં તં રથમાસ્થાય દિવમેવોત્પપાત હ। તસ્મિંસ્તુ દિવમારૂઢે સરથે રથિનાં વરઃ
માતલિએ એ દિવ્ય રથમાં બેઠા અને સીધા સ્વર્ગે ગયા; જ્યારે રથચાલક સ્વર્ગે પહોંચ્યો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ રથચાલક,
રાઘવઃ પરમપ્રીતઃ સુગ્રીવં પરિષસ્વજે। પરિષ્વજ્ય ચ સુગ્રીવં લક્ષ્મણેનાભિવાદિતઃ
રાઘવ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ સુગ્રીવને ભેટી પડ્યો; અને સુગ્રીવને ભેટ્યા પછી, લક્ષ્મણે પણ રાઘવને વંદન કર્યું.
પૂજ્યમાનો હરિગણૈરાજગામ બલાલયમ્। અથોવાચ સ કાકુત્સ્થઃ સમીપપરિવર્તિનમ્
વાંદરોની ટોળીઓ દ્વારા પૂજાયમાન થઈ, રાઘવ સેનાના મથક પર પહોંચ્યો; ત્યારબાદ કકુત્સ્થ વંશજ રાઘવે નજીકમાં ઉભેલા સૌને સંબોધ્યા.
સૌમિત્રિં સત્ત્વસમ્પન્નં લક્ષ્મણં દીપ્તતેજસમ્। વિભીષણમિમં સૌમ્ય લઙ્કાયામભિષેચય
રાઘવે સત્વશાળી, તેજસ્વી લક્ષ્મણને કહ્યું: 'હે સૌમ્ય, વિભીષણને લંકામાં રાજાભિષેક કર.'
અનુરક્તં ચ ભક્તં ચ તથા પૂર્વોપકારિણમ્। એષ મે પરમઃ કામો યદિમં રાવણાનુજમ્
'આ વિભીષણ મારા પ્રત્યે અનુરક્ત, ભક્ત અને અગાઉથી ઉપકાર કરનાર છે; મારો સર્વોચ્ચ ઇચ્છા એ છે કે હું રાવણના આ ભાઈને'
લઙ્કાયાં સૌમ્ય પશ્યેયમભિષિક્તં વિભીષણમ્। એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રી રાઘવેણ મહાત્મના
'લંકામાં રાજાભિષેક પામેલો જોઈ શકું, હે સૌમ્ય.' એમ મહાત્મા રાઘવે કહ્યું ત્યારે,
તથેત્યુક્ત્વા સુસંહૃષ્ટઃ સૌવર્ણં ઘટમાદદે। તં ઘટં વાનરેન્દ્રાણાં હસ્તે દત્ત્વા મનોજવાન્
સૌમિત્રિ લક્ષ્મણ આનંદથી 'જેમ કહ્યો તેમ' કહી, સોનાનો ઘડો લાવ્યો; મનથી ઝડપી હનુમાન એ ઘડો વાનરમુખ્યોના હાથમાં આપ્યો.
વ્યાદિદેશ મહાસત્ત્વાન્ સમુદ્રસલિલં તદા। અતિશીઘ્રં તતો ગત્વા વાનરાસ્તે મનોજવાઃ
પછી તેણે મહાસત્તાવાન વાનરોને દરિયાનો પાણી લાવવાનું કહ્યું; ત્યારે તે વાનરો અત્યંત ઝડપથી ત્યાંથી નીકળી ગયા.
આગતાસ્તુ જલં ગૃહ્ય સમુદ્રાદ્ વાનરોત્તમાઃ। તતસ્ત્વેકં ઘટં ગૃહ્ય સંસ્થાપ્ય પરમાસને
વાંદરાઓના શ્રેષ્ઠોએ દરિયાથી પાણી લાવીને પાછા આવ્યા; પછી એક ઘડો લઈને, તે સર્વોચ્ચ આસન પર મૂકી દીધો.
ઘટેન તેન સૌમિત્રિરભ્યષિઞ્ચદ્ વિભીષણમ્। લઙ્કાયાં રક્ષસાં મધ્યે રાજાનં રામશાસનાત્
એ ઘડાથી સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે વિભીષણને લંકામાં, રાક્ષસોની વચ્ચે, રામના આદેશથી રાજાભિષેક કર્યો.