તમર્ચયિત્વા ધર્માત્મા શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા। રાઘવૌ ચ મહાત્માનૌ તદા વાક્યમુવાચ હ
શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી તેમનું સન્માન કરીને, ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ રાઘવકુળના મહાત્મા પુત્રોને કહ્યું.
ભગવન્ સ્વાગતં તેઽસ્તુ કિં કરોમિ તવાનઘ। ભવાનાજ્ઞાપયતુ મામાજ્ઞાપ્યો ભવતા હ્યહમ્
'ભગવાન, તમારું સ્વાગત છે! હે નિર્દોષ, હું તમારા માટે શું કરું? કૃપા કરીને મને આજ્ઞા આપો, કારણ કે હું તમારી આજ્ઞા માનવા તૈયાર છું.'
એવમુક્તઃ સ ધર્માત્મા જનકેન મહાત્મના। પ્રત્યુવાચ મુનિશ્રેષ્ઠો વાક્યં વાક્યવિશારદઃ
મહાત્મા જનકના આ શબ્દો સાંભળીને, ધર્મનિષ્ઠ અને વાક્યવિદ્ મુનિશ્રેષ્ઠે તેમને જવાબ આપ્યો.
પુત્રૌ દશરથસ્યેમૌ ક્ષત્રિયૌ લોકવિશ્રુતૌ। દ્રષ્ટુકામૌ ધનુઃશ્રેષ્ઠં યદેતત્ત્વયિ તિષ્ઠતિ
'આ બંને દશરથના પુત્રો છે, લોકવિખ્યાત ક્ષત્રિય છે; તેઓ તમારી પાસે રહેલું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય જોવા ઇચ્છે છે.'
એતદ્ દર્શય ભદ્રં તે કૃતકામૌ નૃપાત્મજૌ। દર્શનાદસ્ય ધનુષો યથેષ્ટં પ્રતિયાસ્યતઃ
હે ભલામણાવાળા, આ ધનુષ્ય રાજકુમારોને બતાવો, જેમની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. તેઓ આ ધનુષ્ય જોઈને પોતાની મરજી પ્રમાણે પરત જઈ શકે છે.
એવમુક્તસ્તુ જનકઃ પ્રત્યુવાચ મહામુનિમ્। શ્રૂયતામસ્ય ધનુષો યદર્થમિહ તિષ્ઠતિ
આ રીતે કહેતાં જનકે મહામુનિને જવાબ આપ્યો: 'આ ધનુષ્ય અહીં શા માટે છે, એ વાત સૌ સાંભળે.'
દેવરાત ઇતિ ખ્યાતો નિમેર્જ્યેષ્ઠો મહીપતિઃ। ન્યાસોઽયં તસ્ય ભગવન્ હસ્તે દત્તો મહાત્મનઃ
દેવરાત નામે પ્રસિદ્ધ, નિમિના મોટા રાજા હતા. હે ભગવાન, એ મહાત્માને પોતાના હાથમાં આ ધનુષ્ય સોંપાયું હતું.
દક્ષયજ્ઞવધે પૂર્વં ધનુરાયમ્ય વીર્યવાન્। વિધ્વંસ્ય ત્રિદશાન્ રોષાત્ સલીલમિદમબ્રવીત્
પહેલાં, દક્ષના યજ્ઞના વિનાશ સમયે, પરાક્રમી મહાદેવે આ ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને ગુસ્સામાં દેવતાઓને વિખેર્યા, પછી એમણે આ શબ્દો કહ્યા.
યસ્માદ્ ભાગાર્થિનો ભાગં નાકલ્પયત મે સુરાઃ। વરાંગાનિ મહાર્હાણિ ધનુષા શાતયામિ વઃ
'તમે દેવતાઓએ ભાગ માંગવા છતાં મને ભાગ આપ્યો નહીં, એટલે હવે હું આ ધનુષ્યથી તમારા અમૂલ્ય અને સુંદર અંગો નાશ કરી દઈશ.'
તતો વિમનસઃ સર્વે દેવા વૈ મુનિપુંગવ। પ્રસાદયન્ત દેવેશં તેષાં પ્રીતોઽભવદ્ ભવઃ
પછી બધા દેવતાઓ દુઃખી થઈને, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, દેવોના સ્વામી મહાદેવને મનાવવા લાગ્યા. અંતે ભવાએ તેમને પ્રસન્નતા આપી.
પ્રીતિયુક્તસ્તુ સર્વેષાં દદૌ તેષાં મહાત્મનામ્। તદેતદ્ દેવદેવસ્ય ધનૂરત્નં મહાત્મનઃ
બધા મહાત્માઓ પર પ્રસન્ન થઈ, મહાદેવે તેમને આ દેવોના દેવનું અમૂલ્ય ધનુષ્ય આપ્યું.
ન્યાસભૂતં તદા ન્યસ્તમસ્માકં પૂર્વજે વિભૌ। અથ મે કૃષતઃ ક્ષેત્રં લાંગલાદુત્થિતા તતઃ
પછી એ અમૂલ્ય ધનુષ્ય અમારા પૂર્વજ મહાન રાજાને જમા રાખવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ જ્યારે હું ખેતર ખેડી રહ્યો હતો, ત્યારે ખેતરની વાડમાંથી એ (સીતા) પ્રગટ થઈ.
ક્ષેત્રં શોધયતા લબ્ધા નામ્ના સીતેતિ વિશ્રુતા। ભૂતલાદુત્થિતા સા તુ વ્યવર્ધત મમાત્મજા
જ્યારે હું ખેતર સાફ કરી રહ્યો હતો ત્યારે મને જે મળી, એ સીતા નામે પ્રસિદ્ધ થઈ. ભૂમિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી એ મારી દીકરી બની અને વધતી ગઈ.
વીર્યશુલ્કેતિ મે કન્યા સ્થાપિતેયમયોનિજા। ભૂતલાદુત્થિતાં તાં તુ વર્ધમાનાં મમાત્મજામ્
મારી દીકરી, જેનું જન્મ કોઈ ગર્ભમાંથી નહોતું, એને હું પરાક્રમની કીમત રાખીને બેઠાડી. ભૂમિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી એ મારી દીકરી બની અને વધતી ગઈ.
વરયામાસુરાગત્ય રાજાનો મુનિપુંગવ। તેષાં વરયતાં કન્યાં સર્વેષાં પૃથિવીક્ષિતામ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, રાજાઓ આવ્યા અને મારી દીકરીને મેળવવા ઈચ્છી. ધરતીના બધા રાજાઓએ મારી દીકરીને મેળવવા માંગ કરી.
વીર્યશુલ્કેતિ ભગવન્ ન દદામિ સુતામહમ્। તતઃ સર્વે નૃપતયઃ સમેત્ય મુનિપુંગવ
'હે ભગવાન, હું મારી દીકરી માત્ર પરાક્રમની કીમત પર જ આપું છું.' એ પછી બધા રાજાઓ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ,
મિથિલામપ્યુપાગમ્ય વીર્યં જિજ્ઞાસવસ્તદા। તેષાં જિજ્ઞાસમાનાનાં શૈવં ધનુરુપાહૃતમ્
મિથિલા શહેરમાં આવ્યા અને પોતાનું પરાક્રમ બતાવવાની ઈચ્છા રાખી. એમની પરીક્ષા માટે શિવજીનું ધનુષ્ય લાવવામાં આવ્યું.
ન શેકુર્ગ્રહણે તસ્ય ધનુષસ્તોલનેઽપિ વા। તેષાં વીર્યવતાં વીર્યમલ્પં જ્ઞાત્વા મહામુને
એ રાજાઓ એ ધનુષ્યને પકડી પણ શક્યા નહીં, ઊંચું પણ કરી શક્યા નહીં. એમનું પરાક્રમ ઓછું છે એ જોઈને, હે મહામુનિ,
પ્રત્યાખ્યાતા નૃપતયસ્તન્નિબોધ તપોધન। તતઃ પરમકોપેન રાજાનો મુનિપુંગવ
એ રાજાઓને નકારી દેવામાં આવ્યા — હે તપોધન, જાણો. પછી, ખૂબ ગુસ્સામાં, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ,
અરુન્ધન્ મિથિલાં સર્વે વીર્યસંદેહમાગતાઃ। આત્માનમવધૂતં મે વિજ્ઞાય નૃપપુંગવાઃ
બધા રાજાઓએ પોતાના પરાક્રમમાં શંકા કરી અને મિથિલા શહેરને ઘેરી લીધી. પોતાને અપમાનિત લાગ્યા, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.
રોષેણ મહતાવિષ્ટાઃ પીડયન્ મિથિલાં પુરીમ્। તતઃ સંવત્સરે પૂર્ણે ક્ષયં યાતાનિ સર્વશઃ
મોટા ગુસ્સાથી ભરાઈને, એ રાજાઓએ મિથિલા શહેરને બહુ પીડા આપી. આખું વર્ષ પૂરું થતાં, એમના બધા સાધનો ખતમ થઈ ગયા.
સાધનાનિ મુનિશ્રેષ્ઠ તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ। તતો દેવગણાન્ સર્વાંસ્તપસાહં પ્રસાદયમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ત્યારબાદ હું ખૂબ દુઃખી થયો. પછી મેં તપસ્યા કરીને બધા દેવતાઓને પ્રસન્ન કર્યા.
દદુશ્ચ પરમપ્રીતાશ્ચતુરંગબલં સુરાઃ। તતો ભગ્ના નૃપતયો હન્યમાના દિશો યયુઃ
દેવતાઓ અત્યંત આનંદિત થઈને ચાર વિભાગવાળી સેના આપી. પછી હારેલા રાજાઓ મારાતા દિશા-દિશામાં ભાગી ગયા.
અવીર્યા વીર્યસંદિગ્ધાઃ સામાત્યાઃ પાપકારિણઃ। તદેતન્મુનિશાર્દૂલ ધનુઃ પરમભાસ્વરમ્
હવે, જે રાજાઓ બળહીન હતા, જેમની શક્તિ શંકાસ્પદ હતી અને જે પોતાના મંત્રીઓ સાથે દુષ્કર્મો કરતા હતા—હે મહામુની, એ જ તેજસ્વી ધનુષ્ય છે.
રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ દર્શયિષ્યામિ સુવ્રત। યદ્યસ્ય ધનુષો રામઃ કુર્યાદારોપણં મુને। સુતામયોનિજાં સીતાં દદ્યાં દાશરથેરહમ્
હે ધીરવ્રત, હું આ ધનુષ્ય રામ અને લક્ષ્મણને બતાવીશ. જો રામ એ ધનુષ્ય ચડાવી શકે, તો હું દશરથપુત્રને મારી ગર્ભવિના જન્મેલી પુત્રી સીતા આપી દઈશ.
thumb|સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો સડસઠમો સર્ગ સાંભળો.
જનકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ। ધનુર્દર્શય રામાય ઇતિ હોવાચ પાર્થિવમ્
જનકના વચન સાંભળી મહામુનિ વિશ્વામિત્રએ રાજાને કહ્યું: 'રામને એ ધનુષ્ય બતાવો.'
તતઃ સ રાજા જનકઃ સચિવાન્ વ્યાદિદેશ હ। ધનુરાનીયતાં દિવ્યં ગન્ધમાલ્યાનુલેપિતમ્
પછી રાજા જનકે પોતાના મંત્રીઓને આદેશ આપ્યો: 'સુગંધિત ફૂલો અને માળાથી શોભિત એ દિવ્ય ધનુષ્ય લાવો.'
જનકેન સમાદિષ્ટાઃ સચિવાઃ પ્રાવિશન્ પુરમ્। તદ્ધનુઃ પુરતઃ કૃત્વા નિર્જગ્મુરમિતૌજસઃ
જનકના આદેશથી મંત્રીઓ શહેરમાં ગયા અને એ ધનુષ્ય આગળ રાખીને, એ શક્તિશાળી લોકો બહાર આવ્યા.
નૃણાં શતાનિ પઞ્ચાશદ્ વ્યાયતાનાં મહાત્મનામ્। મઞ્જૂષામષ્ટચક્રાં તાં સમૂહુસ્તે કથંચન
પાંચ હજાર બલવાન પુરુષોએ મહેનતપૂર્વક એ આઠ ચકડી મોટી પેટી કઈ રીતેક ખસેડી.