તમુત્તમેષું લોકાનામિક્ષ્વાકુભયનાશનમ્। દ્વિષતાં કીર્તિહરણં પ્રહર્ષકરમાત્મનઃ
એ ઉત્તમ બાણ, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશના ભયનો નાશક, શત્રુઓની કીર્તિ હરણાર અને પોતાને આનંદ આપનાર છે—
અભિમન્ત્ર્ય તતો રામસ્તં મહેષું મહાબલઃ। વેદપ્રોક્તેન વિધિના સંદધે કાર્મુકે બલી
પછી મહાબલી રામે એ મહાન બાણને વેદોક્ત મંત્રોથી સંસ્કાર કરીને, વિધિ પ્રમાણે પોતાના ધનુષ પર ચડાવ્યું.
તસ્મિન્ સંધીયમાને તુ રાઘવેણ શરોત્તમે। સર્વભૂતાનિ સંત્રેસુશ્ચચાલ ચ વસુંધરા
જ્યારે રાઘવે એ ઉત્તમ બાણ ધનુષ પર ચડાવ્યું, ત્યારે સર્વ જીવો ડરી ગયા અને ધરતી પણ કંપાઈ ઉઠી.
સ રાવણાય સંક્રુદ્ધો ભૃશમાયમ્ય કાર્મુકમ્। ચિક્ષેપ પરમાયત્તઃ શરં મર્મવિદારણમ્
પછી રામે રાવણ પર ભારે ક્રોધથી ધનુષ ખેંચ્યું અને એ જીવઘાતક, મર્મસ્થાન ભેદનારા બાણને છોડ્યું.
સ વજ્ર ઇવ દુર્ધર્ષો વજ્રિબાહુવિસર્જિતઃ। કૃતાન્ત ઇવ ચાવાર્યો ન્યપતદ્ રાવણોરસિ
એ અવિરત બાણ, જે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન અને યમરાજ જેવું અપરાજેય હતું, રાવણના છાતી પર પડ્યું.
સ વિસૃષ્ટો મહાવેગઃ શરીરાન્તકરઃ પરઃ। બિભેદ હૃદયં તસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
પછી તે ભયાનક બાણ, જે જીવનો અંત લાવનાર હતો અને ભારે જોરથી છોડવામાં આવ્યો હતો, રાવણના દુષ્ટ હૃદયને ભેદી ગયો.
રુધિરાક્તઃ સ વેગેન શરીરાન્તકરઃ શરઃ। રાવણસ્ય હરન્ પ્રાણાન્ વિવેશ ધરણીતલમ્
લોહીથી લથપથ અને ઝટપટ જતા એ જીવહર બાણે રાવણના પ્રાણ લઈ જમીનને ભેદી પ્રવેશ કર્યો.
સ શરો રાવણં હત્વા રુધિરાર્દ્રકૃતચ્છવિઃ। કૃતકર્મા નિભૃતવત્ સ તૂણીં પુનરાવિશત્
રાવણને મારીને, લોહીથી ભીંજાયેલો એ બાણ, પોતાનું કામ પૂરું કરીને શાંતપણે ફરી તૂણામાં આવી ગયો.
તસ્ય હસ્તાદ્ધતસ્યાશુ કાર્મુકં તત્ સસાયકમ્। નિપપાત સહ પ્રાણૈર્ભ્રશ્યમાનસ્ય જીવિતાત્
મરેલા રાવણના હાથમાંથી, તણાવેલું ધનુષ્ય અને બાણ, તેના પ્રાણો જતાં જ જમીન પર પડી ગયું.
ગતાસુર્ભીમવેગસ્તુ નૈર્ઋતેન્દ્રો મહાદ્યુતિઃ। પપાત સ્યન્દનાદ્ ભૂમૌ વૃત્રો વજ્રહતો યથા
ભયાનક ગતિવાળો, મહાન તેજવાળો રાક્ષસરાજ રાવણ, પ્રાણ છોડીને, વજ્રઘાતે વીજાયેલા વૃત્રની જેમ રથમાંથી જમીન પર પડ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ હતશેષા નિશાચરાઃ। હતનાથા ભયત્રસ્તાઃ સર્વતઃ સમ્પ્રદુદ્રુવુઃ
તેને જમીન પર પડેલો જોઈ, બચેલા બધા રાત્રિચર રાક્ષસો, પોતાના નેતા વિના અને ભયથી કંપતા, ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
નર્દન્તશ્ચાભિપેતુસ્તાન્ વાનરા દ્રુમયોધિનઃ। દશગ્રીવવધં દૃષ્ટ્વા વાનરા જિતકાશિનઃ
દશમુખના મૃત્યુને જોઈ, વૃક્ષો હથિયાર તરીકે પકડી, વાનરોએ ગર્જના કરી અને શત્રુઓ પર તૂટી પડ્યા; તેઓએ પોતાનું ગૌરવ જીત્યું હતું.
અર્દિતા વાનરૈર્હૃષ્ટૈર્લઙ્કામભ્યપતન્ ભયાત્। હતાશ્રયત્વાત્ કરુણૈર્બાષ્પપ્રસ્રવણૈર્મુખૈઃ
પ્રફુલ્લિત વાનરોના આક્રમણથી ડરીને, આશ્રય ગુમાવેલા અને દુઃખથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવતા, તેઓ લંકા તરફ ભાગ્યા.
તતો વિનેદુઃ સંહૃષ્ટા વાનરા જિતકાશિનઃ। વદન્તો રાઘવજયં રાવણસ્ય ચ તદ્વધમ્
પછી વિજયી વાનરો આનંદથી ગુંજ્યા, રાઘવના વિજય અને રાવણના વધનો જયઘોષ કરતા.
અથાન્તરિક્ષે વ્યનદત્ સૌમ્યસ્ત્રિદશદુન્દુભિઃ। દિવ્યગન્ધવહસ્તત્ર મારુતઃ સુસુખો વવૌ
પછી આકાશમાં દેવોના દુંદુભીઓ મધુર અવાજે વાગવા લાગ્યા અને ત્યાં દિવ્ય સુગંધવાળો શીતળ પવન વહેવા લાગ્યો.
નિપપાતાન્તરિક્ષાચ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિસ્તદા ભુવિ। કિરન્તી રાઘવરથં દુરાવાપા મનોહરા
ત્યારે આકાશમાંથી મનોહર અને દુર્લભ ફૂલોની વર્ષા થઈ, જે રાઘવના રથ પર વરસી.
રાઘવસ્તવસંયુક્તા ગગને ચ વિશુશ્રુવે। સાધુસાધ્વિતિ વાગગ્ર્યા દેવતાનાં મહાત્મનામ્
આકાશમાં મહાન આત્માવાળા દેવતાઓની અવાજો સંભળાઈ, જે રાઘવની પ્રશંસા કરતા 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને.
આવિવેશ મહાન્ હર્ષો દેવાનાં ચારણૈઃ સહ। રાવણે નિહતે રૌદ્રે સર્વલોકભયંકરે
જ્યારે ભયંકર અને સર્વલોકને ભય આપનાર રાવણ મારો, ત્યારે દેવતાઓ અને ચરણો માંહ્યે મહાન આનંદ છવાઈ ગયો.
તતઃ સકામં સુગ્રીવમઙ્ગદં ચ વિભીષણમ્। ચકાર રાઘવઃ પ્રીતો હત્વા રાક્ષસપુંગવમ્
પછી રાઘવે, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ રાવણને મારીને, સુગ્રીવ, અઙ્ગદ અને વિભીષણની ઇચ્છાઓ આનંદપૂર્વક પૂર્ણ કરી.
તતઃ પ્રજગ્મુઃ પ્રશમં મરુદ્ગણા દિશઃ પ્રસેદુર્વિમલં નભોઽભવત્। મહી ચકમ્પે ન ચ મારુતો વવૌ સ્થિરપ્રભશ્ચાપ્યભવદ્ દિવાકરઃ
પછી પવનદેવોના સમૂહે શાંતિ પામી; દિશાઓ નિર્મળ થઈ, આકાશ સ્વચ્છ બન્યું; ધરા કંપી નહીં, પવન બંધ થયો અને સૂર્ય સ્થિર તેજથી પ્રકાશિત થયો.
તતસ્તુ સુગ્રીવવિભીષણાઙ્ગદાઃ સુહૃદ્વિશિષ્ટાઃ સહલક્ષ્મણસ્તદા। સમેત્ય હૃષ્ટા વિજયેન રાઘવં રણેઽભિરામં વિધિનાભ્યપૂજયન્
પછી સુગ્રીવ, વિભીષણ, અઙ્ગદ અને તેમના શ્રેષ્ઠ મિત્રોએ, લક્ષ્મણ સાથે, વિજયી અને યુદ્ધપ્રિય રાઘવ પાસે જઈ, વિધિપૂર્વક તેની પૂજા કરી.
સ તુ નિહતરિપુઃ સ્થિરપ્રતિજ્ઞઃ સ્વજનબલાભિવૃતો રણે બભૂવ। રઘુકુલનૃપનન્દનો મહૌજા- સ્ત્રિદશગણૈરભિસંવૃતો મહેન્દ્રઃ
શત્રુનો નાશ કરનાર, દૃઢ પ્રતિજ્ઞાવાન, પોતાના સ્વજનો અને સેના સાથે યુદ્ધભૂમિમાં ઊભો રહ્યો; રઘુકુળના તેજસ્વી વંશજને દેવતાઓના સમૂહે, મહેન્દ્રની જેમ, ઘેરી લીધો હતો.
thumb|નવાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે નવાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો નવસો નવમો સર્ગ સાંભળો.
ભ્રાતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા શયાનં નિર્જિતં રણે। શોકવેગપરીતાત્મા વિલલાપ વિભીષણઃ
ભાઈને યુદ્ધમાં પડેલો, હારેલો અને મૃત્યુ પામેલો જોઈ, વિભીષણનું હૃદય દુઃખથી ભરાઈ ગયું અને તે રડવા લાગ્યો.
વીરવિક્રાન્ત વિખ્યાત પ્રવીણ નયકોવિદ। મહાર્હશયનોપેત કિં શેષે નિહતો ભુવિ
હે વીર, તું પરાક્રમી, પ્રસિદ્ધ અને બુદ્ધિશાળી હતો, રાજાઓને યોગ્ય એવા શયન પર પથરાયેલો, ભૂમિ પર કેમ પડ્યો છે?
નિક્ષિપ્ય દીર્ઘૌ નિશ્ચેષ્ટૌ ભુજાવઙ્ગદભૂષિતૌ। મુકુટેનાપવૃત્તેન ભાસ્કરાકારવર્ચસા
લાંબા, નિષ્ક્રિય હાથોમાં કંકણ પહેરેલા, મસ્તકમાળ નીચે પડી ગઈ છે અને તું સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો હતો—
તદિદં વીર સમ્પ્રાપ્તં યન્મયા પૂર્વમીરિતમ્। કામમોહપરીતસ્ય યત્ તન્ન રુચિતં તવ
હે વીર, જે હું પહેલા કહ્યું હતું તે હવે સાચું થયું છે. ત્યારે તું કામ અને મોહમાં ફસાઈ ગયો હતો, એ સમયે મારી વાત તને ગમી નહોતી.
યન્ન દર્પાત્ પ્રહસ્તો વા નેન્દ્રજિન્નાપરે જનાઃ। ન કુમ્ભકર્ણોઽતિરથો નાતિકાયો નરાન્તકઃ। ન સ્વયં બહુ મન્યેથાસ્તસ્યોદર્કોઽયમાગતઃ
પ્રહસ્ત, ઇન્દ્રજિત અને બીજા યોદ્ધાઓએ, ન તો અહંકારવશ પ્રહસ્તે, ન તો કુંભકર્ણ, ન તો અતિકાય, ન તો નરાંતક—કોઈએ પણ heed ન આપ્યો; તું પણ પોતે એનું માન રાખ્યું નહોતું. હવે તેનું પરિણામ આવી ગયું છે.
ગતઃ સેતુઃ સુનીતાનાં ગતો ધર્મસ્ય વિગ્રહઃ। ગતઃ સત્ત્વસ્ય સંક્ષેપઃ સુહસ્તાનાં ગતિર્ગતા
સમજદાર લોકોનો આધાર હવે રહ્યો નથી; ધર્મનું સ્વરૂપ પણ ગયું; પરાક્રમનું સાર પણ ગયું; સારા હાથ ધરાવનારાઓનો આશ્રય પણ હવે નથી રહ્યો.
આદિત્યઃ પતિતો ભૂમૌ મગ્નસ્તમસિ ચન્દ્રમાઃ। ચિત્રભાનુઃ પ્રશાન્તાર્ચિર્વ્યવસાયો નિરુદ્યમઃ। અસ્મિન્ નિપતિતે વીરે ભૂમૌ શસ્ત્રભૃતાં વરે
સૂર્ય જમીન પર પડી ગયો છે; ચંદ્ર અંધકારમાં ડૂબી ગયો છે; ચિત્રભાનુનું તેજ શાંત થઈ ગયું છે; મનનો દૃઢ નિશ્ચય પણ હવે નથી રહ્યો—કારણ કે શસ્ત્રધારી શ્રેષ્ઠ એવા આ વીર ભૂમિ પર પડી ગયો છે.