તતઃ સંસ્મારિતો રામસ્તેન વાક્યેન માતલેઃ। જગ્રાહ સ શરં દીપ્તં નિઃશ્વસન્તમિવોરગમ્
માતલીના એ વચનથી રામને યાદ આવી ગયું અને તેણે અગ્નિ જેવું તેજસ્વી, સાપ જેવું ફુફકારતું તીક્ષ્ણ બાણ હાથમાં લીધું.
યં તસ્મૈ પ્રથમં પ્રાદાદગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ। બ્રહ્મદત્તં મહદ્ બાણમમોઘં યુધિ વીર્યવાન્
એ બાણ એ જ છે, જે ભગવંત ઋષિ અગસ્ત્યએ પહેલા રામને આપ્યો હતો; યુદ્ધમાં અવિનાશી અને બળવાન, બ્રહ્માએ આપેલું મહાન બાણ.
બ્રહ્મણા નિર્મિતં પૂર્વમિન્દ્રાર્થમમિતૌજસા। દત્તં સુરપતેઃ પૂર્વં ત્રિલોકજયકાંક્ષિણઃ
એ બાણ પહેલાં બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર માટે બનાવ્યું હતું, જે અપરિમિત શક્તિ ધરાવતું હતું; ત્રણેય લોકમાં વિજયની ઇચ્છા રાખતા દેવાધિદેવને એ પહેલાં મળ્યું હતું.
યસ્ય વાજેષુ પવનઃ ફલે પાવકભાસ્કરૌ। શરીરમાકાશમયં ગૌરવે મેરુમન્દરૌ
એ બાણના ડાંગરમાં પવન છે, અગ્રભાગે અગ્નિ અને સૂર્ય છે; એનું શરીર આકાશ જેવું છે અને વજન મેરુ અને મન્દર પર્વત જેટલું છે.
જાજ્વલ્યમાનં વપુષા સુપુઙ્ખં હેમભૂષિતમ્। તેજસા સર્વભૂતાનાં કૃતં ભાસ્કરવર્ચસમ્
એ તેજસ્વી રૂપાળું, સુંદર પાંખવાળું અને સોનાથી શોભિત છે; એનું તેજ સૌરમંડળ જેવું છે અને સર્વ જીવોના શક્તિથી બનેલું છે.
સધૂમમિવ કાલાગ્નિં દીપ્તમાશીવિષોપમમ્। નરનાગાશ્વવૃન્દાનાં ભેદનં ક્ષિપ્રકારિણમ્
એ ધૂમ્રવાળું, કાળાગ્નિ જેવું પ્રજ્વલિત, ઝેરી સાપ જેવું, અને મનુષ્ય, હાથી, ઘોડાની સેના તરત ભેદી નાખે એવું છે.
દ્વારાણાં પરિઘાણાં ચ ગિરીણાં ચાપિ ભેદનમ્। નાનારુધિરદિગ્ધાઙ્ગં મેદોદિગ્ધં સુદારુણમ્
એ દરવાજા, કિલ્લા અને પર્વતો તોડી નાખે એવું છે; એના શરીર પર વિવિધ જાતના લોહી અને ચરબી લગેલી છે, અને અત્યંત ભયાનક છે.
વજ્રસારં મહાનાદં નાનાસમિતિદારુણમ્। સર્વવિત્રાસનં ભીમં શ્વસન્તમિવ પન્નગમ્
એ વજ્ર જેટલું કઠણ, ભયાનક ધ્વનિ કરતું, વિવિધ સામગ્રીથી પ્રજ્વલિત, સર્વને ડરાવનારું અને સાપ જેવું ફુફકારતું છે.
કઙ્કગૃધ્રબકાનાં ચ ગોમાયુગણરક્ષસામ્। નિત્યભક્ષપ્રદં યુદ્ધે યમરૂપં ભયાવહમ્
યુદ્ધમાં એ કાંકડા, ગૃધ્ર, બક, સિયાળ અને રાક્ષસો માટે હંમેશા ભોજન આપે છે; એ યમરૂપ અને ભય પેદા કરનારું છે.
નન્દનં વાનરેન્દ્રાણાં રક્ષસામવસાદનમ્। વાજિતં વિવિધૈર્વાજૈશ્ચારુચિત્રૈર્ગરુત્મતઃ
એ વાનરરાજાઓ માટે આનંદનું કારણ અને રાક્ષસો માટે વિનાશક છે; એ વિવિધ રંગીન અને સુંદર પાંખોથી શોભિત, ગરુડ જેવી ઝડપ ધરાવતું છે.
તમુત્તમેષું લોકાનામિક્ષ્વાકુભયનાશનમ્। દ્વિષતાં કીર્તિહરણં પ્રહર્ષકરમાત્મનઃ
એ ઉત્તમ બાણ, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશના ભયનો નાશક, શત્રુઓની કીર્તિ હરણાર અને પોતાને આનંદ આપનાર છે—
અભિમન્ત્ર્ય તતો રામસ્તં મહેષું મહાબલઃ। વેદપ્રોક્તેન વિધિના સંદધે કાર્મુકે બલી
પછી મહાબલી રામે એ મહાન બાણને વેદોક્ત મંત્રોથી સંસ્કાર કરીને, વિધિ પ્રમાણે પોતાના ધનુષ પર ચડાવ્યું.
તસ્મિન્ સંધીયમાને તુ રાઘવેણ શરોત્તમે। સર્વભૂતાનિ સંત્રેસુશ્ચચાલ ચ વસુંધરા
જ્યારે રાઘવે એ ઉત્તમ બાણ ધનુષ પર ચડાવ્યું, ત્યારે સર્વ જીવો ડરી ગયા અને ધરતી પણ કંપાઈ ઉઠી.
સ રાવણાય સંક્રુદ્ધો ભૃશમાયમ્ય કાર્મુકમ્। ચિક્ષેપ પરમાયત્તઃ શરં મર્મવિદારણમ્
પછી રામે રાવણ પર ભારે ક્રોધથી ધનુષ ખેંચ્યું અને એ જીવઘાતક, મર્મસ્થાન ભેદનારા બાણને છોડ્યું.
સ વજ્ર ઇવ દુર્ધર્ષો વજ્રિબાહુવિસર્જિતઃ। કૃતાન્ત ઇવ ચાવાર્યો ન્યપતદ્ રાવણોરસિ
એ અવિરત બાણ, જે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન અને યમરાજ જેવું અપરાજેય હતું, રાવણના છાતી પર પડ્યું.
સ વિસૃષ્ટો મહાવેગઃ શરીરાન્તકરઃ પરઃ। બિભેદ હૃદયં તસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
પછી તે ભયાનક બાણ, જે જીવનો અંત લાવનાર હતો અને ભારે જોરથી છોડવામાં આવ્યો હતો, રાવણના દુષ્ટ હૃદયને ભેદી ગયો.
રુધિરાક્તઃ સ વેગેન શરીરાન્તકરઃ શરઃ। રાવણસ્ય હરન્ પ્રાણાન્ વિવેશ ધરણીતલમ્
લોહીથી લથપથ અને ઝટપટ જતા એ જીવહર બાણે રાવણના પ્રાણ લઈ જમીનને ભેદી પ્રવેશ કર્યો.
સ શરો રાવણં હત્વા રુધિરાર્દ્રકૃતચ્છવિઃ। કૃતકર્મા નિભૃતવત્ સ તૂણીં પુનરાવિશત્
રાવણને મારીને, લોહીથી ભીંજાયેલો એ બાણ, પોતાનું કામ પૂરું કરીને શાંતપણે ફરી તૂણામાં આવી ગયો.
તસ્ય હસ્તાદ્ધતસ્યાશુ કાર્મુકં તત્ સસાયકમ્। નિપપાત સહ પ્રાણૈર્ભ્રશ્યમાનસ્ય જીવિતાત્
મરેલા રાવણના હાથમાંથી, તણાવેલું ધનુષ્ય અને બાણ, તેના પ્રાણો જતાં જ જમીન પર પડી ગયું.
ગતાસુર્ભીમવેગસ્તુ નૈર્ઋતેન્દ્રો મહાદ્યુતિઃ। પપાત સ્યન્દનાદ્ ભૂમૌ વૃત્રો વજ્રહતો યથા
ભયાનક ગતિવાળો, મહાન તેજવાળો રાક્ષસરાજ રાવણ, પ્રાણ છોડીને, વજ્રઘાતે વીજાયેલા વૃત્રની જેમ રથમાંથી જમીન પર પડ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ હતશેષા નિશાચરાઃ। હતનાથા ભયત્રસ્તાઃ સર્વતઃ સમ્પ્રદુદ્રુવુઃ
તેને જમીન પર પડેલો જોઈ, બચેલા બધા રાત્રિચર રાક્ષસો, પોતાના નેતા વિના અને ભયથી કંપતા, ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
નર્દન્તશ્ચાભિપેતુસ્તાન્ વાનરા દ્રુમયોધિનઃ। દશગ્રીવવધં દૃષ્ટ્વા વાનરા જિતકાશિનઃ
દશમુખના મૃત્યુને જોઈ, વૃક્ષો હથિયાર તરીકે પકડી, વાનરોએ ગર્જના કરી અને શત્રુઓ પર તૂટી પડ્યા; તેઓએ પોતાનું ગૌરવ જીત્યું હતું.
અર્દિતા વાનરૈર્હૃષ્ટૈર્લઙ્કામભ્યપતન્ ભયાત્। હતાશ્રયત્વાત્ કરુણૈર્બાષ્પપ્રસ્રવણૈર્મુખૈઃ
પ્રફુલ્લિત વાનરોના આક્રમણથી ડરીને, આશ્રય ગુમાવેલા અને દુઃખથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવતા, તેઓ લંકા તરફ ભાગ્યા.
તતો વિનેદુઃ સંહૃષ્ટા વાનરા જિતકાશિનઃ। વદન્તો રાઘવજયં રાવણસ્ય ચ તદ્વધમ્
પછી વિજયી વાનરો આનંદથી ગુંજ્યા, રાઘવના વિજય અને રાવણના વધનો જયઘોષ કરતા.
અથાન્તરિક્ષે વ્યનદત્ સૌમ્યસ્ત્રિદશદુન્દુભિઃ। દિવ્યગન્ધવહસ્તત્ર મારુતઃ સુસુખો વવૌ
પછી આકાશમાં દેવોના દુંદુભીઓ મધુર અવાજે વાગવા લાગ્યા અને ત્યાં દિવ્ય સુગંધવાળો શીતળ પવન વહેવા લાગ્યો.
નિપપાતાન્તરિક્ષાચ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિસ્તદા ભુવિ। કિરન્તી રાઘવરથં દુરાવાપા મનોહરા
ત્યારે આકાશમાંથી મનોહર અને દુર્લભ ફૂલોની વર્ષા થઈ, જે રાઘવના રથ પર વરસી.
રાઘવસ્તવસંયુક્તા ગગને ચ વિશુશ્રુવે। સાધુસાધ્વિતિ વાગગ્ર્યા દેવતાનાં મહાત્મનામ્
આકાશમાં મહાન આત્માવાળા દેવતાઓની અવાજો સંભળાઈ, જે રાઘવની પ્રશંસા કરતા 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને.
આવિવેશ મહાન્ હર્ષો દેવાનાં ચારણૈઃ સહ। રાવણે નિહતે રૌદ્રે સર્વલોકભયંકરે
જ્યારે ભયંકર અને સર્વલોકને ભય આપનાર રાવણ મારો, ત્યારે દેવતાઓ અને ચરણો માંહ્યે મહાન આનંદ છવાઈ ગયો.
તતઃ સકામં સુગ્રીવમઙ્ગદં ચ વિભીષણમ્। ચકાર રાઘવઃ પ્રીતો હત્વા રાક્ષસપુંગવમ્
પછી રાઘવે, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ રાવણને મારીને, સુગ્રીવ, અઙ્ગદ અને વિભીષણની ઇચ્છાઓ આનંદપૂર્વક પૂર્ણ કરી.
તતઃ પ્રજગ્મુઃ પ્રશમં મરુદ્ગણા દિશઃ પ્રસેદુર્વિમલં નભોઽભવત્। મહી ચકમ્પે ન ચ મારુતો વવૌ સ્થિરપ્રભશ્ચાપ્યભવદ્ દિવાકરઃ
પછી પવનદેવોના સમૂહે શાંતિ પામી; દિશાઓ નિર્મળ થઈ, આકાશ સ્વચ્છ બન્યું; ધરા કંપી નહીં, પવન બંધ થયો અને સૂર્ય સ્થિર તેજથી પ્રકાશિત થયો.