ત ઇમે સાયકાઃ સર્વે યુદ્ધે પ્રાત્યયિકા મમ। કિં નુ તત્ કારણં યેન રાવણે મન્દતેજસઃ
મારા બધા તીરો યુદ્ધમાં ક્યારેય નિષ્ફળ ગયા નથી; તો પછી રાવણ પર, જેનું તેજ પણ ઓછું છે, એના સામે કેમ અસર થતી નથી?
ઇતિ ચિન્તાપરશ્ચાસીદપ્રમત્તશ્ચ સંયુગે। વવર્ષ શરવર્ષાણિ રાઘવો રાવણોરસિ
આવી રીતે વિચારતો અને યુદ્ધમાં ચેતન રહેલો રાઘવ, રાવણના છાતી પર તીરોની વરસાદ વરસાવતો રહ્યો.
રાવણોઽપિ તતઃ ક્રુદ્ધો રથસ્થો રાક્ષસેશ્વરઃ। ગદામુસલવર્ષેણ રામં પ્રત્યર્દયદ્ રણે
રાવણ પણ ગુસ્સે ભરાઈને, રાક્ષસોનો રાજા બની રથ પર ઊભો રહી, ગદા અને મુસળની ઝરમરથી રામ પર આક્રમણ કરતો રહ્યો.
તત્ પ્રવૃત્તં મહદ્ યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્। અન્તરિક્ષે ચ ભૂમૌ ચ પુનશ્ચ ગિરિમૂર્ધનિ
પછી મોટું યુદ્ધ શરૂ થયું, જે ભયાનક અને રોમાચક હતું; એ યુદ્ધ આકાશમાં, ધરતી પર અને ફરી પર્વતની ચોટી પર ચાલ્યું.
દેવદાનવયક્ષાણાં પિશાચોરગરક્ષસામ્। પશ્યતાં તન્મહદ્ યુદ્ધં સર્વરાત્રમવર્તત
દેવો, દાનવો, યક્ષો, પિશાચો, સાપો અને રાક્ષસો એ મહાન યુદ્ધને આખી રાત સુધી જોયું.
નૈવ રાત્રિં ન દિવસં ન મુહૂર્તં ન ચ ક્ષણમ્। રામરાવણયોર્યુદ્ધં વિરામમુપગચ્છતિ
ન રાત, ન દિવસ, ન પળ, ન ક્ષણ—કોઈ પણ સમયે રામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધમાં વિરામ આવ્યો નહોતો.
દશરથસુતરાક્ષસેન્દ્રયોસ્તયો- ર્જયમનવેક્ષ્ય રણે સ રાઘવસ્ય। સુરવરરથસારથિર્મહાત્મા રણરતરામમુવાચ વાક્યમાશુ
દશરથપુત્ર અને રાક્ષસરાજા વચ્ચેના યુદ્ધમાં કોઈ પણ પક્ષે વિજય મળતો ન જોઈ, દેવોના મહાન રથચાલકે, જે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હતો, રામને ઝડપથી કહ્યું.
thumb|અષ્ટાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધ કાંડનો એકસો આઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અથ સંસ્મારયામાસ માતલી રાઘવં તદા। અજાનન્નિવ કિં વીર ત્વમેનમનુવર્તસે
એ સમયે માતલીએ રાઘવને યાદ અપાવ્યું અને પૂછ્યું: 'વીર, તમે શા માટે એને પછાડો છો?'
વિસૃજાસ્મૈ વધાય ત્વમસ્ત્રં પૈતામહં પ્રભો। વિનાશકાલઃ કથિતો યઃ સુરૈઃ સોઽદ્ય વર્તતે
હે પ્રભુ, હવે તમે એના વિનાશ માટે પિતૃપરંપરાગત અસ્ત્ર છોડો; દેવોએ જે અંતનો સમય કહ્યું હતો, એ આજ આવ્યો છે.
તતઃ સંસ્મારિતો રામસ્તેન વાક્યેન માતલેઃ। જગ્રાહ સ શરં દીપ્તં નિઃશ્વસન્તમિવોરગમ્
માતલીના એ વચનથી રામને યાદ આવી ગયું અને તેણે અગ્નિ જેવું તેજસ્વી, સાપ જેવું ફુફકારતું તીક્ષ્ણ બાણ હાથમાં લીધું.
યં તસ્મૈ પ્રથમં પ્રાદાદગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ। બ્રહ્મદત્તં મહદ્ બાણમમોઘં યુધિ વીર્યવાન્
એ બાણ એ જ છે, જે ભગવંત ઋષિ અગસ્ત્યએ પહેલા રામને આપ્યો હતો; યુદ્ધમાં અવિનાશી અને બળવાન, બ્રહ્માએ આપેલું મહાન બાણ.
બ્રહ્મણા નિર્મિતં પૂર્વમિન્દ્રાર્થમમિતૌજસા। દત્તં સુરપતેઃ પૂર્વં ત્રિલોકજયકાંક્ષિણઃ
એ બાણ પહેલાં બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર માટે બનાવ્યું હતું, જે અપરિમિત શક્તિ ધરાવતું હતું; ત્રણેય લોકમાં વિજયની ઇચ્છા રાખતા દેવાધિદેવને એ પહેલાં મળ્યું હતું.
યસ્ય વાજેષુ પવનઃ ફલે પાવકભાસ્કરૌ। શરીરમાકાશમયં ગૌરવે મેરુમન્દરૌ
એ બાણના ડાંગરમાં પવન છે, અગ્રભાગે અગ્નિ અને સૂર્ય છે; એનું શરીર આકાશ જેવું છે અને વજન મેરુ અને મન્દર પર્વત જેટલું છે.
જાજ્વલ્યમાનં વપુષા સુપુઙ્ખં હેમભૂષિતમ્। તેજસા સર્વભૂતાનાં કૃતં ભાસ્કરવર્ચસમ્
એ તેજસ્વી રૂપાળું, સુંદર પાંખવાળું અને સોનાથી શોભિત છે; એનું તેજ સૌરમંડળ જેવું છે અને સર્વ જીવોના શક્તિથી બનેલું છે.
સધૂમમિવ કાલાગ્નિં દીપ્તમાશીવિષોપમમ્। નરનાગાશ્વવૃન્દાનાં ભેદનં ક્ષિપ્રકારિણમ્
એ ધૂમ્રવાળું, કાળાગ્નિ જેવું પ્રજ્વલિત, ઝેરી સાપ જેવું, અને મનુષ્ય, હાથી, ઘોડાની સેના તરત ભેદી નાખે એવું છે.
દ્વારાણાં પરિઘાણાં ચ ગિરીણાં ચાપિ ભેદનમ્। નાનારુધિરદિગ્ધાઙ્ગં મેદોદિગ્ધં સુદારુણમ્
એ દરવાજા, કિલ્લા અને પર્વતો તોડી નાખે એવું છે; એના શરીર પર વિવિધ જાતના લોહી અને ચરબી લગેલી છે, અને અત્યંત ભયાનક છે.
વજ્રસારં મહાનાદં નાનાસમિતિદારુણમ્। સર્વવિત્રાસનં ભીમં શ્વસન્તમિવ પન્નગમ્
એ વજ્ર જેટલું કઠણ, ભયાનક ધ્વનિ કરતું, વિવિધ સામગ્રીથી પ્રજ્વલિત, સર્વને ડરાવનારું અને સાપ જેવું ફુફકારતું છે.
કઙ્કગૃધ્રબકાનાં ચ ગોમાયુગણરક્ષસામ્। નિત્યભક્ષપ્રદં યુદ્ધે યમરૂપં ભયાવહમ્
યુદ્ધમાં એ કાંકડા, ગૃધ્ર, બક, સિયાળ અને રાક્ષસો માટે હંમેશા ભોજન આપે છે; એ યમરૂપ અને ભય પેદા કરનારું છે.
નન્દનં વાનરેન્દ્રાણાં રક્ષસામવસાદનમ્। વાજિતં વિવિધૈર્વાજૈશ્ચારુચિત્રૈર્ગરુત્મતઃ
એ વાનરરાજાઓ માટે આનંદનું કારણ અને રાક્ષસો માટે વિનાશક છે; એ વિવિધ રંગીન અને સુંદર પાંખોથી શોભિત, ગરુડ જેવી ઝડપ ધરાવતું છે.
તમુત્તમેષું લોકાનામિક્ષ્વાકુભયનાશનમ્। દ્વિષતાં કીર્તિહરણં પ્રહર્ષકરમાત્મનઃ
એ ઉત્તમ બાણ, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશના ભયનો નાશક, શત્રુઓની કીર્તિ હરણાર અને પોતાને આનંદ આપનાર છે—
અભિમન્ત્ર્ય તતો રામસ્તં મહેષું મહાબલઃ। વેદપ્રોક્તેન વિધિના સંદધે કાર્મુકે બલી
પછી મહાબલી રામે એ મહાન બાણને વેદોક્ત મંત્રોથી સંસ્કાર કરીને, વિધિ પ્રમાણે પોતાના ધનુષ પર ચડાવ્યું.
તસ્મિન્ સંધીયમાને તુ રાઘવેણ શરોત્તમે। સર્વભૂતાનિ સંત્રેસુશ્ચચાલ ચ વસુંધરા
જ્યારે રાઘવે એ ઉત્તમ બાણ ધનુષ પર ચડાવ્યું, ત્યારે સર્વ જીવો ડરી ગયા અને ધરતી પણ કંપાઈ ઉઠી.
સ રાવણાય સંક્રુદ્ધો ભૃશમાયમ્ય કાર્મુકમ્। ચિક્ષેપ પરમાયત્તઃ શરં મર્મવિદારણમ્
પછી રામે રાવણ પર ભારે ક્રોધથી ધનુષ ખેંચ્યું અને એ જીવઘાતક, મર્મસ્થાન ભેદનારા બાણને છોડ્યું.
સ વજ્ર ઇવ દુર્ધર્ષો વજ્રિબાહુવિસર્જિતઃ। કૃતાન્ત ઇવ ચાવાર્યો ન્યપતદ્ રાવણોરસિ
એ અવિરત બાણ, જે ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન અને યમરાજ જેવું અપરાજેય હતું, રાવણના છાતી પર પડ્યું.
સ વિસૃષ્ટો મહાવેગઃ શરીરાન્તકરઃ પરઃ। બિભેદ હૃદયં તસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
પછી તે ભયાનક બાણ, જે જીવનો અંત લાવનાર હતો અને ભારે જોરથી છોડવામાં આવ્યો હતો, રાવણના દુષ્ટ હૃદયને ભેદી ગયો.
રુધિરાક્તઃ સ વેગેન શરીરાન્તકરઃ શરઃ। રાવણસ્ય હરન્ પ્રાણાન્ વિવેશ ધરણીતલમ્
લોહીથી લથપથ અને ઝટપટ જતા એ જીવહર બાણે રાવણના પ્રાણ લઈ જમીનને ભેદી પ્રવેશ કર્યો.
સ શરો રાવણં હત્વા રુધિરાર્દ્રકૃતચ્છવિઃ। કૃતકર્મા નિભૃતવત્ સ તૂણીં પુનરાવિશત્
રાવણને મારીને, લોહીથી ભીંજાયેલો એ બાણ, પોતાનું કામ પૂરું કરીને શાંતપણે ફરી તૂણામાં આવી ગયો.
તસ્ય હસ્તાદ્ધતસ્યાશુ કાર્મુકં તત્ સસાયકમ્। નિપપાત સહ પ્રાણૈર્ભ્રશ્યમાનસ્ય જીવિતાત્
મરેલા રાવણના હાથમાંથી, તણાવેલું ધનુષ્ય અને બાણ, તેના પ્રાણો જતાં જ જમીન પર પડી ગયું.
ગતાસુર્ભીમવેગસ્તુ નૈર્ઋતેન્દ્રો મહાદ્યુતિઃ। પપાત સ્યન્દનાદ્ ભૂમૌ વૃત્રો વજ્રહતો યથા
ભયાનક ગતિવાળો, મહાન તેજવાળો રાક્ષસરાજ રાવણ, પ્રાણ છોડીને, વજ્રઘાતે વીજાયેલા વૃત્રની જેમ રથમાંથી જમીન પર પડ્યો.