ગન્ધર્વાપ્સરસાં સઙ્ઘા દૃષ્ટ્વા યુદ્ધમનૂપમમ્। ગગનં ગગનાકારં સાગરઃ સાગરોપમઃ
ગાંધીર્વો અને અપ્સરાઓના ટોળા એ અદ્વિતીય યુદ્ધ જોઈને, આકાશને આકાશ જેવું અને સાગરને સાગર જેવું જ લાગતું હતું.
રામરાવણયોર્યુદ્ધં રામરાવણયોરિવ। એવં બ્રુવન્તો દદૃશુસ્તદ્ યુદ્ધં રામરાવણમ્
આ રીતે બોલતાં તેઓએ રામ અને રાવણ વચ્ચેનું યુદ્ધ જોયું, જાણે એ રામ અને રાવણનું જ યુદ્ધ હોય.
તતઃ ક્રોધાન્મહાબાહૂ રઘૂણાં કીર્તિવર્ધનઃ। સંધાય ધનુષા રામઃ શરમાશીવિષોપમમ્
પછી રોષથી ભરેલા બાહુબલિ રામ, જે રઘુવંશની કીર્તિ વધારનાર છે, તેણે પોતાના ધનુષ પર ઝેરી સાપ જેવું તીણ ચડાવ્યું.
રાવણસ્ય શિરોઽચ્છિન્દચ્છ્રીમજ્જ્વલિતકુણ્ડલમ્। તચ્છિરઃ પતિતં ભૂમૌ દૃષ્ટં લોકૈસ્ત્રિભિસ્તદા
રામે રાવણનું તેજસ્વી કુંડળોથી શોભતું માથું કાપી નાખ્યું; એ માથું ત્રણેય લોકોએ જોઈને ધરતી પર પડી ગયું.
તસ્યૈવ સદૃશં ચાન્યદ્ રાવણસ્યોત્થિતં શિરઃ। તત્ ક્ષિપ્તં ક્ષિપ્રહસ્તેન રામેણ ક્ષિપ્રકારિણા
પછી રાવણના શરીરમાંથી એ જવું બીજું માથું ઊભું થયું; તેને પણ ઝડપી હાથવગા રામે તરત જ કાપી નાખ્યું.
દ્વિતીયં રાવણશિરશ્છિન્નં સંયતિ સાયકૈઃ। છિન્નમાત્રં ચ તચ્છીર્ષં પુનરેવ પ્રદૃશ્યતે
બીજું માથું પણ યુદ્ધમાં રામના તીરો વડે કાપી નાખવામાં આવ્યું; પણ એ માથું કપાતાં જ ફરીથી દેખાવા લાગ્યું.
તદપ્યશનિસંકાશૈશ્છિન્નં રામસ્ય સાયકૈઃ। એવમેવ શતં છિન્નં શિરસાં તુલ્યવર્ચસામ્
એ પણ રામના વીજળી જેવી તીરો વડે કપાઈ ગયું; એ રીતે સમાન તેજવાળા સો માથાં કપાઈ ગયા.
ન ચૈવ રાવણસ્યાન્તો દૃશ્યતે જીવિતક્ષયે। તતઃ સર્વાસ્ત્રવિદ્ વીરઃ કૌસલ્યાનન્દવર્ધનઃ
છતાં પણ રાવણનો અંત આવતો દેખાતો નહોતો કે તેનું જીવતુપણું ટળતું નહોતું; ત્યારે તમામ શસ્ત્રોમાં પારંગત, કૌશલ્યાની આનંદ વધારનાર એ વીરે—
માર્ગણૈર્બહુભિર્યુક્તશ્ચિન્તયામાસ રાઘવઃ। મારીચો નિહતો યૈસ્તુ ખરો યૈસ્તુ સદૂષણઃ
ઘણા તીરો સાથે સજ્જ રાઘવએ વિચારવાનું શરૂ કર્યું: આ જ તીરો વડે મારિચ, ખરા અને દુષણનો અંત આવ્યો હતો.
ક્રૌઞ્ચાવટે વિરાધસ્તુ કબન્ધો દણ્ડકાવને। યૈઃ સાલા ગિરયો ભગ્ના વાલી ચ ક્ષુભિતોઽમ્બુધિઃ
ક્રૌંચના વાટમાં વિરાધ, દંડકવનમાં કબંધ, આ તીરો વડે સાળા વૃક્ષો અને પર્વતો તૂટી ગયા હતા, વાલી અને ઉગ્ર સાગર પણ કંપી ઉઠ્યા હતા.
ત ઇમે સાયકાઃ સર્વે યુદ્ધે પ્રાત્યયિકા મમ। કિં નુ તત્ કારણં યેન રાવણે મન્દતેજસઃ
મારા બધા તીરો યુદ્ધમાં ક્યારેય નિષ્ફળ ગયા નથી; તો પછી રાવણ પર, જેનું તેજ પણ ઓછું છે, એના સામે કેમ અસર થતી નથી?
ઇતિ ચિન્તાપરશ્ચાસીદપ્રમત્તશ્ચ સંયુગે। વવર્ષ શરવર્ષાણિ રાઘવો રાવણોરસિ
આવી રીતે વિચારતો અને યુદ્ધમાં ચેતન રહેલો રાઘવ, રાવણના છાતી પર તીરોની વરસાદ વરસાવતો રહ્યો.
રાવણોઽપિ તતઃ ક્રુદ્ધો રથસ્થો રાક્ષસેશ્વરઃ। ગદામુસલવર્ષેણ રામં પ્રત્યર્દયદ્ રણે
રાવણ પણ ગુસ્સે ભરાઈને, રાક્ષસોનો રાજા બની રથ પર ઊભો રહી, ગદા અને મુસળની ઝરમરથી રામ પર આક્રમણ કરતો રહ્યો.
તત્ પ્રવૃત્તં મહદ્ યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્। અન્તરિક્ષે ચ ભૂમૌ ચ પુનશ્ચ ગિરિમૂર્ધનિ
પછી મોટું યુદ્ધ શરૂ થયું, જે ભયાનક અને રોમાચક હતું; એ યુદ્ધ આકાશમાં, ધરતી પર અને ફરી પર્વતની ચોટી પર ચાલ્યું.
દેવદાનવયક્ષાણાં પિશાચોરગરક્ષસામ્। પશ્યતાં તન્મહદ્ યુદ્ધં સર્વરાત્રમવર્તત
દેવો, દાનવો, યક્ષો, પિશાચો, સાપો અને રાક્ષસો એ મહાન યુદ્ધને આખી રાત સુધી જોયું.
નૈવ રાત્રિં ન દિવસં ન મુહૂર્તં ન ચ ક્ષણમ્। રામરાવણયોર્યુદ્ધં વિરામમુપગચ્છતિ
ન રાત, ન દિવસ, ન પળ, ન ક્ષણ—કોઈ પણ સમયે રામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધમાં વિરામ આવ્યો નહોતો.
દશરથસુતરાક્ષસેન્દ્રયોસ્તયો- ર્જયમનવેક્ષ્ય રણે સ રાઘવસ્ય। સુરવરરથસારથિર્મહાત્મા રણરતરામમુવાચ વાક્યમાશુ
દશરથપુત્ર અને રાક્ષસરાજા વચ્ચેના યુદ્ધમાં કોઈ પણ પક્ષે વિજય મળતો ન જોઈ, દેવોના મહાન રથચાલકે, જે યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હતો, રામને ઝડપથી કહ્યું.
thumb|અષ્ટાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધ કાંડનો એકસો આઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અથ સંસ્મારયામાસ માતલી રાઘવં તદા। અજાનન્નિવ કિં વીર ત્વમેનમનુવર્તસે
એ સમયે માતલીએ રાઘવને યાદ અપાવ્યું અને પૂછ્યું: 'વીર, તમે શા માટે એને પછાડો છો?'
વિસૃજાસ્મૈ વધાય ત્વમસ્ત્રં પૈતામહં પ્રભો। વિનાશકાલઃ કથિતો યઃ સુરૈઃ સોઽદ્ય વર્તતે
હે પ્રભુ, હવે તમે એના વિનાશ માટે પિતૃપરંપરાગત અસ્ત્ર છોડો; દેવોએ જે અંતનો સમય કહ્યું હતો, એ આજ આવ્યો છે.
તતઃ સંસ્મારિતો રામસ્તેન વાક્યેન માતલેઃ। જગ્રાહ સ શરં દીપ્તં નિઃશ્વસન્તમિવોરગમ્
માતલીના એ વચનથી રામને યાદ આવી ગયું અને તેણે અગ્નિ જેવું તેજસ્વી, સાપ જેવું ફુફકારતું તીક્ષ્ણ બાણ હાથમાં લીધું.
યં તસ્મૈ પ્રથમં પ્રાદાદગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ। બ્રહ્મદત્તં મહદ્ બાણમમોઘં યુધિ વીર્યવાન્
એ બાણ એ જ છે, જે ભગવંત ઋષિ અગસ્ત્યએ પહેલા રામને આપ્યો હતો; યુદ્ધમાં અવિનાશી અને બળવાન, બ્રહ્માએ આપેલું મહાન બાણ.
બ્રહ્મણા નિર્મિતં પૂર્વમિન્દ્રાર્થમમિતૌજસા। દત્તં સુરપતેઃ પૂર્વં ત્રિલોકજયકાંક્ષિણઃ
એ બાણ પહેલાં બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર માટે બનાવ્યું હતું, જે અપરિમિત શક્તિ ધરાવતું હતું; ત્રણેય લોકમાં વિજયની ઇચ્છા રાખતા દેવાધિદેવને એ પહેલાં મળ્યું હતું.
યસ્ય વાજેષુ પવનઃ ફલે પાવકભાસ્કરૌ। શરીરમાકાશમયં ગૌરવે મેરુમન્દરૌ
એ બાણના ડાંગરમાં પવન છે, અગ્રભાગે અગ્નિ અને સૂર્ય છે; એનું શરીર આકાશ જેવું છે અને વજન મેરુ અને મન્દર પર્વત જેટલું છે.
જાજ્વલ્યમાનં વપુષા સુપુઙ્ખં હેમભૂષિતમ્। તેજસા સર્વભૂતાનાં કૃતં ભાસ્કરવર્ચસમ્
એ તેજસ્વી રૂપાળું, સુંદર પાંખવાળું અને સોનાથી શોભિત છે; એનું તેજ સૌરમંડળ જેવું છે અને સર્વ જીવોના શક્તિથી બનેલું છે.
સધૂમમિવ કાલાગ્નિં દીપ્તમાશીવિષોપમમ્। નરનાગાશ્વવૃન્દાનાં ભેદનં ક્ષિપ્રકારિણમ્
એ ધૂમ્રવાળું, કાળાગ્નિ જેવું પ્રજ્વલિત, ઝેરી સાપ જેવું, અને મનુષ્ય, હાથી, ઘોડાની સેના તરત ભેદી નાખે એવું છે.
દ્વારાણાં પરિઘાણાં ચ ગિરીણાં ચાપિ ભેદનમ્। નાનારુધિરદિગ્ધાઙ્ગં મેદોદિગ્ધં સુદારુણમ્
એ દરવાજા, કિલ્લા અને પર્વતો તોડી નાખે એવું છે; એના શરીર પર વિવિધ જાતના લોહી અને ચરબી લગેલી છે, અને અત્યંત ભયાનક છે.
વજ્રસારં મહાનાદં નાનાસમિતિદારુણમ્। સર્વવિત્રાસનં ભીમં શ્વસન્તમિવ પન્નગમ્
એ વજ્ર જેટલું કઠણ, ભયાનક ધ્વનિ કરતું, વિવિધ સામગ્રીથી પ્રજ્વલિત, સર્વને ડરાવનારું અને સાપ જેવું ફુફકારતું છે.
કઙ્કગૃધ્રબકાનાં ચ ગોમાયુગણરક્ષસામ્। નિત્યભક્ષપ્રદં યુદ્ધે યમરૂપં ભયાવહમ્
યુદ્ધમાં એ કાંકડા, ગૃધ્ર, બક, સિયાળ અને રાક્ષસો માટે હંમેશા ભોજન આપે છે; એ યમરૂપ અને ભય પેદા કરનારું છે.
નન્દનં વાનરેન્દ્રાણાં રક્ષસામવસાદનમ્। વાજિતં વિવિધૈર્વાજૈશ્ચારુચિત્રૈર્ગરુત્મતઃ
એ વાનરરાજાઓ માટે આનંદનું કારણ અને રાક્ષસો માટે વિનાશક છે; એ વિવિધ રંગીન અને સુંદર પાંખોથી શોભિત, ગરુડ જેવી ઝડપ ધરાવતું છે.