પરસ્પરવધે યુક્તૌ ઘોરરૂપૌ બભૂવતુઃ। મણ્ડલાનિ ચ વીથીશ્ચ ગતપ્રત્યાગતાનિ ચ
એકબીજાના વિનાશ માટે તત્પર, એ બંને ભયાનક રૂપ ધારણ કરી, વૃત્તાકાર અને સીધી લાઈનોમાં આગળ-પાછળ ફરતા.
દર્શયન્તૌ બહુવિધાં સૂતૌ સારથ્યજાં ગતિમ્। અર્દયન્ રાવણં રામો રાઘવં ચાપિ રાવણઃ
રામ અને રાવણ બંનેએ રથ ચલાવવાની વિવિધ કળાઓ દર્શાવી, એકબીજાને ઘણી રીતે ત્રાસ આપ્યો.
ગતિવેગં સમાપન્નૌ પ્રવર્તનનિવર્તને। ક્ષિપતોઃ શરજાલાનિ તયોસ્તૌ સ્યન્દનોત્તમૌ
બન્ને રથોએ ઝડપ અને જોરમાં બરાબરી કરી, આગળ-પાછળ થયા અને એકબીજા પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી.
ચેરતુઃ સંયુગમહીં સાસારૌ જલદાવિવ। દર્શયિત્વા તદા તૌ તુ ગતિં બહુવિધાં રણે
યુદ્ધભૂમિ પર બંને મેઘો જેવી ગતિથી ફર્યા અને લડાઈમાં અનેક પ્રકારની ચાલો બતાવી.
પરસ્પરસ્યાભિમુખૌ પુનરેવ ચ તસ્થતુઃ। ધુરં ધુરેણ રથયોર્વક્ત્રં વક્ત્રેણ વાજિનામ્
પછી ફરી એકવાર, બંને સામસામે ઊભા રહ્યા, રથના જૂઆ જૂઆ સાથે અને ઘોડાંઓના મુખ પણ સામસામે.
પતાકાશ્ચ પતાકાભિઃ સમીયુઃ સ્થિતયોસ્તદા। રાવણસ્ય તતો રામો ધનુર્મુક્તૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ
એ સમયે બંનેના ધ્વજ પણ એકબીજા સાથે અથડાયા; ત્યારબાદ રામે પોતાના ધનુષ્યમાંથી તીક્ષ્ણ તીરો રાવણ પર છોડ્યા.
ચતુર્ભિશ્ચતુરો દીપ્તાન્ હયાન્ પ્રત્યપસર્પયત્। સ ક્રોધવશમાપન્નો હયાનામપસર્પણે
રામે ચાર તેજસ્વી તીરો વડે રાવણના ચારેય ઘોડાંઓને પાછળ હાંકી દીધા; ઘોડાંઓ પાછળ હટતાં રાવણ ગુસ્સે ભરાયો.
મુમોચ નિશિતાન્ બાણાન્ રાઘવાય દશાનનઃ। સોઽતિવિદ્ધો બલવતા દશગ્રીવેણ રાઘવઃ
દશમુખ રાવણે રાઘવ પર તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા; રાઘવને રાવણના જોરદાર તીરો વાગ્યા છતાં—
જગામ ન વિકારં ચ ન ચાપિ વ્યથિતોઽભવત્। ચિક્ષેપ ચ પુનર્બાણાન્ વજ્રસારસમસ્વનાન્
તેમાં કોઈ ફેરફાર આવ્યો નહીં, ન તો ડરાયો; અને ફરીથી તેણે વીજળી જેવી ધ્વનિ કરતાં તીરો છોડ્યા.
સારથિં વજ્રહસ્તસ્ય સમુદ્દિશ્ય દશાનનઃ। માતલેસ્તુ મહાવેગાઃ શરીરે પતિતાઃ શરાઃ
વીજવાળા દેવના રથચાલક માતલિને નિશાન બનાવી, દશમુખ રાવણે ઝડપી તીરો તેના શરીર પર વરસાવ્યા.
ન સૂક્ષ્મમપિ સમ્મોહં વ્યથાં વા પ્રદદુર્યુધિ। તયા ધર્ષણયા ક્રુદ્ધો માતલેર્ન તથાઽઽત્મનઃ
એ તીરો વાગ્યા છતાંય, યુદ્ધમાં માતલિને ન તો ઝાંખપ આવી, ન દુઃખ થયું; એ હુમલાથી માતલિ પોતાને માટે નહિ પણ ગુસ્સે થયો.
ચકાર શરજાલેન રાઘવો વિમુખં રિપુમ્। વિંશતિં ત્રિંશતિં ષષ્ટિં શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાઘવે તીરોની ઝમાવટથી દુશ્મનને મોઢું ફેરવવા મજબૂર કર્યો—વીસ, ત્રીસ, સાઠ, સૈંકડો અને હજારો તીરો વરસાવ્યા.
મુમોચ રાઘવો વીરઃ સાયકાન્ સ્યન્દને રિપોઃ। રાવણોઽપિ તતઃ ક્રુદ્ધો રથસ્થો રાક્ષસેશ્વરઃ
વીર રાઘવે દુશ્મનના રથ પર સૈંકડો તીરો છોડ્યા; પછી રાવણ, રાક્ષસોના રાજા, રથમાં ઊભો રહી ગુસ્સે થયો.
ગદામુસલવર્ષેણ રામં પ્રત્યર્દયદ્ રણે। તત્ પ્રવૃત્તં પુનર્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
રાવણે ગદા અને મુસળની વરસાદથી રામને યુદ્ધમાં ત્રાસ આપ્યો; પછી ફરી એક ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
ગદાનાં મુસલાનાં ચ પરિઘાણાં ચ નિઃસ્વનૈઃ। શરાણાં પુઙ્ખવાતૈશ્ચ ક્ષુભિતાઃ સપ્ત સાગરાઃ
ગદા, મુસળ અને લોખંડની સળિયાંના ઘોર અવાજથી અને તીરોના પાંખોની પવનથી સાતેય સમુદ્રો કંપી ઉઠ્યા.
ક્ષુબ્ધાનાં સાગરાણાં ચ પાતાલતલવાસિનઃ। વ્યથિતા દાનવાઃ સર્વે પન્નગાશ્ચ સહસ્રશઃ
સમુદ્રો ઉથલ્યા ત્યારે પાતાળમાં રહેતા બધા દાનવો અને હજારો સાપો પણ વ્યાકુળ થઈ ગયા.
ચકમ્પે મેદિની કૃત્સ્ના સશૈલવનકાનના। ભાસ્કરો નિષ્પ્રભશ્ચાસીન્ન વવૌ ચાપિ મારુતઃ
સંપૂર્ણ ધરતી, પર્વતો, વનો અને કાનન સાથે ધ્રૂજી ઉઠી; સૂર્યની કિરણો ફિક્કી પડી ગઈ અને પવન પણ બંધ થઈ ગયો.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। ચિન્તામાપેદિરે સર્વે સકિંનરમહોરગાઃ
પછી બધા દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો, મહર્ષિઓ, કિન્નરો અને મહાનાગો—all ચિંતામાં પડી ગયા.
સ્વસ્તિ ગોબ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ લોકાસ્તિષ્ઠન્તુ શાશ્વતાઃ। જયતાં રાઘવઃ સંખ્યે રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્
"ગાયો અને બ્રાહ્મણો સુખી રહે, જગત સદા અખંડિત રહે; યુદ્ધમાં રાઘવ વિજયી થાય અને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ પરાજિત થાય."
એવં જપન્તોઽપશ્યંસ્તે દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તદા। રામરાવણયોર્યુદ્ધં સુઘોરં રોમહર્ષણમ્
આ રીતે જપ કરતા દેવો અને ઋષિગણોએ રામ અને રાવણ વચ્ચેનું ભયાનક અને રોમાચક યુદ્ધ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા.
ગન્ધર્વાપ્સરસાં સઙ્ઘા દૃષ્ટ્વા યુદ્ધમનૂપમમ્। ગગનં ગગનાકારં સાગરઃ સાગરોપમઃ
ગાંધીર્વો અને અપ્સરાઓના ટોળા એ અદ્વિતીય યુદ્ધ જોઈને, આકાશને આકાશ જેવું અને સાગરને સાગર જેવું જ લાગતું હતું.
રામરાવણયોર્યુદ્ધં રામરાવણયોરિવ। એવં બ્રુવન્તો દદૃશુસ્તદ્ યુદ્ધં રામરાવણમ્
આ રીતે બોલતાં તેઓએ રામ અને રાવણ વચ્ચેનું યુદ્ધ જોયું, જાણે એ રામ અને રાવણનું જ યુદ્ધ હોય.
તતઃ ક્રોધાન્મહાબાહૂ રઘૂણાં કીર્તિવર્ધનઃ। સંધાય ધનુષા રામઃ શરમાશીવિષોપમમ્
પછી રોષથી ભરેલા બાહુબલિ રામ, જે રઘુવંશની કીર્તિ વધારનાર છે, તેણે પોતાના ધનુષ પર ઝેરી સાપ જેવું તીણ ચડાવ્યું.
રાવણસ્ય શિરોઽચ્છિન્દચ્છ્રીમજ્જ્વલિતકુણ્ડલમ્। તચ્છિરઃ પતિતં ભૂમૌ દૃષ્ટં લોકૈસ્ત્રિભિસ્તદા
રામે રાવણનું તેજસ્વી કુંડળોથી શોભતું માથું કાપી નાખ્યું; એ માથું ત્રણેય લોકોએ જોઈને ધરતી પર પડી ગયું.
તસ્યૈવ સદૃશં ચાન્યદ્ રાવણસ્યોત્થિતં શિરઃ। તત્ ક્ષિપ્તં ક્ષિપ્રહસ્તેન રામેણ ક્ષિપ્રકારિણા
પછી રાવણના શરીરમાંથી એ જવું બીજું માથું ઊભું થયું; તેને પણ ઝડપી હાથવગા રામે તરત જ કાપી નાખ્યું.
દ્વિતીયં રાવણશિરશ્છિન્નં સંયતિ સાયકૈઃ। છિન્નમાત્રં ચ તચ્છીર્ષં પુનરેવ પ્રદૃશ્યતે
બીજું માથું પણ યુદ્ધમાં રામના તીરો વડે કાપી નાખવામાં આવ્યું; પણ એ માથું કપાતાં જ ફરીથી દેખાવા લાગ્યું.
તદપ્યશનિસંકાશૈશ્છિન્નં રામસ્ય સાયકૈઃ। એવમેવ શતં છિન્નં શિરસાં તુલ્યવર્ચસામ્
એ પણ રામના વીજળી જેવી તીરો વડે કપાઈ ગયું; એ રીતે સમાન તેજવાળા સો માથાં કપાઈ ગયા.
ન ચૈવ રાવણસ્યાન્તો દૃશ્યતે જીવિતક્ષયે। તતઃ સર્વાસ્ત્રવિદ્ વીરઃ કૌસલ્યાનન્દવર્ધનઃ
છતાં પણ રાવણનો અંત આવતો દેખાતો નહોતો કે તેનું જીવતુપણું ટળતું નહોતું; ત્યારે તમામ શસ્ત્રોમાં પારંગત, કૌશલ્યાની આનંદ વધારનાર એ વીરે—
માર્ગણૈર્બહુભિર્યુક્તશ્ચિન્તયામાસ રાઘવઃ। મારીચો નિહતો યૈસ્તુ ખરો યૈસ્તુ સદૂષણઃ
ઘણા તીરો સાથે સજ્જ રાઘવએ વિચારવાનું શરૂ કર્યું: આ જ તીરો વડે મારિચ, ખરા અને દુષણનો અંત આવ્યો હતો.
ક્રૌઞ્ચાવટે વિરાધસ્તુ કબન્ધો દણ્ડકાવને। યૈઃ સાલા ગિરયો ભગ્ના વાલી ચ ક્ષુભિતોઽમ્બુધિઃ
ક્રૌંચના વાટમાં વિરાધ, દંડકવનમાં કબંધ, આ તીરો વડે સાળા વૃક્ષો અને પર્વતો તૂટી ગયા હતા, વાલી અને ઉગ્ર સાગર પણ કંપી ઉઠ્યા હતા.