રાવણધ્વજમુદ્દિશ્ય મુમોચ નિશિતં શરમ્। મહાસર્પમિવાસહ્યં જ્વલન્તં સ્વેન તેજસા
રાવણના ધ્વજને નિશાન બનાવી, રામે તેજસ્વી અને તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યો, જે પોતાની જ્યોતિથી પ્રજ્વલિત અને મહાન સાપ જેવો અપરાજેય હતો.
રામશ્ચિક્ષેપ તેજસ્વી કેતુમુદ્દિશ્ય સાયકમ્। જગામ સ મહીં છિત્ત્વા દશગ્રીવધ્વજં શરઃ
તે તેજસ્વી રામે ધ્વજને નિશાન બનાવી તીરો છોડ્યો અને એ તીરો રાવણના ધ્વજને કાપી જમીન પર પડી ગયો.
સ નિકૃત્તોઽપતદ્ ભૂમૌ રાવણસ્યન્દનધ્વજઃ। ધ્વજસ્યોન્મથનં દૃષ્ટ્વા રાવણઃ સ મહાબલઃ
આ રીતે રાવણના રથનો ધ્વજ કપાઈ જમીન પર પડી ગયો; પોતાનો ધ્વજ નષ્ટ થયો જોઈને, એ મહાબલવાન રાવણ—
સમ્પ્રદીપ્તોઽભવત્ ક્રોધાદમર્ષાત્ પ્રદહન્નિવ। સ રોષવશમાપન્નઃ શરવર્ષં વવર્ષ હ
રાવણ ગુસ્સે અને અહંકારથી અગ્નિ જેવો ધધકતો થયો, અને કટાક્ષથી જાણે બળી રહ્યો હોય એમ લાગતો. ગુસ્સામાં આવીને તેણે તીક્ષ્ણ બાણોની ઝમાવટ કરી.
રામસ્ય તુરગાન્ દીપ્તૈઃ શરૈર્વિવ્યાધ રાવણઃ। તે દિવ્યા હરયસ્તત્ર નાસ્ખલન્નાપિ બભ્રમુઃ
રાવણે રામના ઘોડાઓ પર તેજસ્વી બાણો ચલાવ્યા, પણ એ દિવ્ય ઘોડાઓ ન તો ડગમગ્યા, ન તો પાછા ફર્યા.
બભૂવુઃ સ્વસ્થહૃદયાઃ પદ્મનાલૈરિવાહતાઃ। તેષામસમ્ભ્રમં દૃષ્ટ્વા વાજિનાં રાવણસ્તદા
એ ઘોડાઓ જાણે કમળના ડાંગરથી વાગ્યા હોય એવું શાંત અને સ્થિર રહ્યા. એ ઘોડાઓમાં કોઈ ગભરાટ ન જોયા પછી રાવણ—
ભૂય એવ સુસંક્રુદ્ધઃ શરવર્ષં મુમોચ હ। ગદાશ્ચ પરિઘાંશ્ચૈવ ચક્રાણિ મુસલાનિ ચ
પછી રાવણ હજી વધુ ગુસ્સે થયો અને ફરીથી બાણોની ઝમાવટ કરી, સાથે ગદા, લોખંડના દંડ, ચક્ર અને મુસળ પણ ફેંક્યા.
ગિરિશૃઙ્ગાણિ વૃક્ષાંશ્ચ તથા શૂલપરશ્વધાન્। માયાવિહિતમેતત્ તુ શસ્ત્રવર્ષમપાતયત્। સહસ્રશસ્તદા બાણાનશ્રાન્તહૃદયોદ્યમઃ
પર્વતોના શિખરો, વૃક્ષો, શૂળ અને કટારીઓ પણ તેણે ફેંક્યા. માયાથી ઉત્પન્ન થયેલું એ શસ્ત્રવર્ષ, તેણે હજારો બાણો સાથે, અવિરત પ્રયત્નથી વરસાવ્યું.
તુમુલં ત્રાસજનનં ભીમં ભીમપ્રતિસ્વનમ્। તદ્ વર્ષમભવદ્ યુદ્ધે નૈકશસ્ત્રમયં મહત્
યુદ્ધમાં એ અનેક શસ્ત્રોથી થયેલું વરસાદ એટલું ભયાનક અને ભયજનક હતું કે, તેની ગર્જના સાંભળીને બધાને ડર લાગતો.
વિમુચ્ય રાઘવરથં સમન્તાદ્ વાનરે બલે। સાયકૈરન્તરિક્ષં ચ ચકાર સુનિરન્તરમ્
રાવણે રાઘવના રથ અને વાનર સેના ચારેય બાજુથી બાણોથી ઘેરી લીધાં, અને આખું આકાશ બાણોથી છલકાઈ ગયું.
મુમોચ ચ દશગ્રીવો નિઃસઙ્ગેનાન્તરાત્મના। વ્યાયચ્છમાનં તં દૃષ્ટ્વા તત્પરં રાવણં રણે
દશમુખ રાવણે, કોઈ સંકોચ વિના અને આખી શક્તિથી, રામને યુદ્ધમાં પ્રયત્નશીલ જોઈને પોતાના શસ્ત્રો છોડી દીધાં.
પ્રહસન્નિવ કાકુત્સ્થઃ સંદધે નિશિતાન્ શરાન્। સ મુમોચ તતો બાણાન્ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
કાકુત્સ્થ જાણે હસતો હોય એમ, તીક્ષ્ણ બાણો ધનુષ પર ચડાવ્યા અને પછી સૈંકડો અને હજારો બાણો છોડ્યા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા રાવણશ્ચક્રે સ્વશરૈઃ ખં નિરન્તરમ્। તાભ્યાં નિયુક્તેન તદા શરવર્ષેણ ભાસ્વતા
આ જોઈને રાવણે પોતાના બાણોથી આખું આકાશ ભરાઈ દીધું; પછી એ બંનેએ તેજસ્વી બાણવર્ષ શરૂ કર્યું.
શરબદ્ધમિવાભાતિ દ્વિતીયં ભાસ્વદમ્બરમ્। નાનિમિત્તોઽભવદ્ બાણો નાનિર્ભેત્તા ન નિષ્ફલઃ
આકાશ જાણે બાણોથી બંધાઈ ગયું હોય એવું લાગતું, જાણે બીજું જ પ્રભામય ગગન બની ગયું હોય. એકપણ બાણ વ્યર્થ ગયો નહીં, બધું યોગ્ય સ્થાન પર પડ્યું.
અન્યોન્યમભિસંહત્ય નિપેતુર્ધરણીતલે। તથા વિસૃજતોર્બાણાન્ રામરાવણયોર્મૃધે
રામ અને રાવણ યુદ્ધમાં બાણો છોડતા, એ બાણો એકબીજાને અથડાઈને જમીન પર પડતા.
પ્રાયુધ્યેતામવિચ્છિન્નમસ્યન્તૌ સવ્યદક્ષિણમ્। ચક્રતુશ્ચ શરૈર્ઘોરૈર્નિરુચ્છ્વાસમિવામ્બરમ્
બન્ને સતત, વિના વિક્ષેપ યુદ્ધ કરતા, ડાબી-જમણી તરફ ફરતા, અને તેમના ભયાનક બાણોથી આકાશ જાણે શ્વાસરહિત થઈ ગયું.
રાવણસ્ય હયાન્ રામો હયાન્ રામસ્ય રાવણઃ। જઘ્નતુસ્તૌ તદાન્યોન્યં કૃતાનુકૃતકારિણૌ
રામે રાવણના ઘોડાઓને માર્યા અને રાવણે રામના ઘોડાઓને માર્યા; બંનેએ એકબીજાના કૃત્યની નકલ કરી, એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
એવં તુ તૌ સુસંક્રુદ્ધૌ ચક્રતુર્યુદ્ધમુત્તમમ્। મુહૂર્તમભવદ્ યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
આ રીતે એ બે, ભારે ગુસ્સામાં, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; થોડા સમય માટે એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક અને રોમાંચક હતું કે, રોમાંચ ઊભો થઇ ગયો.
તૌ તથા યુધ્યમાનૌ તુ સમરે રામરાવણૌ। દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ વિસ્મિતેનાન્તરાત્મના
જ્યારે રામ અને રાવણ યુદ્ધમાં આમ લડતા હતા, ત્યારે બધા જીવાત્માઓ આશ્ચર્યથી તેમને નિહાળતા, અને હૃદયમાં વિસ્મય અનુભવતા.
અર્દયન્તૌ તુ સમરે તયોસ્તૌ સ્યન્દનોત્તમૌ। પરસ્પરમભિક્રુદ્ધૌ પરસ્પરમભિદ્રુતૌ
યુદ્ધમાં એ બંને શ્રેષ્ઠ રથોમાં બેસીને એકબીજાને ઘાયલ કરતા, ગુસ્સામાં એકબીજાની સામે દોડી જતા.
પરસ્પરવધે યુક્તૌ ઘોરરૂપૌ બભૂવતુઃ। મણ્ડલાનિ ચ વીથીશ્ચ ગતપ્રત્યાગતાનિ ચ
એકબીજાના વિનાશ માટે તત્પર, એ બંને ભયાનક રૂપ ધારણ કરી, વૃત્તાકાર અને સીધી લાઈનોમાં આગળ-પાછળ ફરતા.
દર્શયન્તૌ બહુવિધાં સૂતૌ સારથ્યજાં ગતિમ્। અર્દયન્ રાવણં રામો રાઘવં ચાપિ રાવણઃ
રામ અને રાવણ બંનેએ રથ ચલાવવાની વિવિધ કળાઓ દર્શાવી, એકબીજાને ઘણી રીતે ત્રાસ આપ્યો.
ગતિવેગં સમાપન્નૌ પ્રવર્તનનિવર્તને। ક્ષિપતોઃ શરજાલાનિ તયોસ્તૌ સ્યન્દનોત્તમૌ
બન્ને રથોએ ઝડપ અને જોરમાં બરાબરી કરી, આગળ-પાછળ થયા અને એકબીજા પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી.
ચેરતુઃ સંયુગમહીં સાસારૌ જલદાવિવ। દર્શયિત્વા તદા તૌ તુ ગતિં બહુવિધાં રણે
યુદ્ધભૂમિ પર બંને મેઘો જેવી ગતિથી ફર્યા અને લડાઈમાં અનેક પ્રકારની ચાલો બતાવી.
પરસ્પરસ્યાભિમુખૌ પુનરેવ ચ તસ્થતુઃ। ધુરં ધુરેણ રથયોર્વક્ત્રં વક્ત્રેણ વાજિનામ્
પછી ફરી એકવાર, બંને સામસામે ઊભા રહ્યા, રથના જૂઆ જૂઆ સાથે અને ઘોડાંઓના મુખ પણ સામસામે.
પતાકાશ્ચ પતાકાભિઃ સમીયુઃ સ્થિતયોસ્તદા। રાવણસ્ય તતો રામો ધનુર્મુક્તૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ
એ સમયે બંનેના ધ્વજ પણ એકબીજા સાથે અથડાયા; ત્યારબાદ રામે પોતાના ધનુષ્યમાંથી તીક્ષ્ણ તીરો રાવણ પર છોડ્યા.
ચતુર્ભિશ્ચતુરો દીપ્તાન્ હયાન્ પ્રત્યપસર્પયત્। સ ક્રોધવશમાપન્નો હયાનામપસર્પણે
રામે ચાર તેજસ્વી તીરો વડે રાવણના ચારેય ઘોડાંઓને પાછળ હાંકી દીધા; ઘોડાંઓ પાછળ હટતાં રાવણ ગુસ્સે ભરાયો.
મુમોચ નિશિતાન્ બાણાન્ રાઘવાય દશાનનઃ। સોઽતિવિદ્ધો બલવતા દશગ્રીવેણ રાઘવઃ
દશમુખ રાવણે રાઘવ પર તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા; રાઘવને રાવણના જોરદાર તીરો વાગ્યા છતાં—
જગામ ન વિકારં ચ ન ચાપિ વ્યથિતોઽભવત્। ચિક્ષેપ ચ પુનર્બાણાન્ વજ્રસારસમસ્વનાન્
તેમાં કોઈ ફેરફાર આવ્યો નહીં, ન તો ડરાયો; અને ફરીથી તેણે વીજળી જેવી ધ્વનિ કરતાં તીરો છોડ્યા.
સારથિં વજ્રહસ્તસ્ય સમુદ્દિશ્ય દશાનનઃ। માતલેસ્તુ મહાવેગાઃ શરીરે પતિતાઃ શરાઃ
વીજવાળા દેવના રથચાલક માતલિને નિશાન બનાવી, દશમુખ રાવણે ઝડપી તીરો તેના શરીર પર વરસાવ્યા.