તતઃ પ્રવૃત્તં સુક્રૂરં રામરાવણયોસ્તદા। સુમહદ્ દ્વૈરથં યુદ્ધં સર્વલોકભયાવહમ્
પછી રામ અને રાવણ વચ્ચે અત્યંત ભયાનક અને ભયજનક રથયુદ્ધ શરૂ થયું, જે સર્વ લોકોએ ડર અનુભવ્યો.
તતો રાક્ષસસૈન્યં ચ હરીણાં ચ મહદ્બલમ્। પ્રગૃહીતપ્રહરણં નિશ્ચેષ્ટં સમવર્તત
રાક્ષસોની વિશાળ સેના અને વાનરોની શક્તિશાળી ટુકડી, શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, શાંત ઊભી રહીને જોઈ રહી હતી.
સમ્પ્રયુદ્ધૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા બલવન્નરરાક્ષસૌ। વ્યાક્ષિપ્તહૃદયાઃ સર્વે પરં વિસ્મયમાગતાઃ
એ બંને પરાક્રમી મનુષ્ય અને રાક્ષસને યુદ્ધ કરતાં જોઈને, બધા લોકોના મનમાં ઊંડી ચિંતા અને આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
નાનાપ્રહરણૈર્વ્યગ્રૈર્ભુજૈર્વિસ્મિતબુદ્ધયઃ। તસ્થુઃ પ્રેક્ષ્ય ચ સંગ્રામં નાભિજગ્મુઃ પરસ્પરમ્
શસ્ત્રો માટે તત્પર અને મનથી આશ્ચર્યચકિત, તેઓ યુદ્ધને જોઈને ઊભા રહ્યા અને એકબીજાને હુમલો કર્યો નહીં.
રક્ષસાં રાવણં ચાપિ વાનરાણાં ચ રાઘવમ્। પશ્યતાં વિસ્મિતાક્ષાણાં સૈન્યં ચિત્રમિવાબભૌ
રાક્ષસોમાં રાવણ અને વાનરોમાં રાઘવને જોઈને, સૌના નેત્રોમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું અને આખી સેના અદભુત લાગી.
તૌ તુ તત્ર નિમિત્તાનિ દૃષ્ટ્વા રાઘવરાવણૌ। કૃતબુદ્ધી સ્થિરામર્ષૌ યુયુધાતે હ્યભીતવત્
ત્યાં, સંકેતો જોઈને, રાઘવ અને રાવણ દૃઢ નિશ્ચય અને ક્રોધથી નિર્ભય થઈ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
જેતવ્યમિતિ કાકુત્સ્થો મર્તવ્યમિતિ રાવણઃ। ધૃતૌ સ્વવીર્યસર્વસ્વં યુદ્ધેઽદર્શયતાં તદા
કાકુત્સ્થ જીતવા માટે અને રાવણ મરવા માટે લડ્યા; બંનેએ યુદ્ધમાં પોતાનું સમગ્ર બળ અને ધૈર્ય બતાવ્યું.
તતઃ ક્રોધાદ્ દશગ્રીવઃ શરાન્ સંધાય વીર્યવાન્। મુમોચ ધ્વજમુદ્દિશ્ય રાઘવસ્ય રથે સ્થિતમ્
પછી દશમુખી રાવણ ક્રોધથી ભરાઈ, પોતાના બળથી તણાવેલા તીરો રાઘવના રથ પર ઊભેલા ધ્વજને નિશાન બનાવી છોડ્યા.
તે શરાસ્તમનાસાદ્ય પુરંદરરથધ્વજમ્। રથશક્તિં પરામૃશ્ય નિપેતુર્ધરણીતલે
એ તીરો નિશાન સુધી ન પહોંચી શક્યા, ઇન્દ્રના રથના ધ્વજને સ્પર્શી, રથના ભાગે વાગી જમીન પર પડી ગયા.
તતો રામોઽપિ સંક્રુદ્ધશ્ચાપમાકૃષ્ય વીર્યવાન્। કૃતપ્રતિકૃતં કર્તું મનસા સમ્પ્રચક્રમે
પછી રામ પણ ક્રોધ અને બળથી ભરાઈ, પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચી, મનમાં રાવણને તે જ રીતે જવાબ આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.
રાવણધ્વજમુદ્દિશ્ય મુમોચ નિશિતં શરમ્। મહાસર્પમિવાસહ્યં જ્વલન્તં સ્વેન તેજસા
રાવણના ધ્વજને નિશાન બનાવી, રામે તેજસ્વી અને તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યો, જે પોતાની જ્યોતિથી પ્રજ્વલિત અને મહાન સાપ જેવો અપરાજેય હતો.
રામશ્ચિક્ષેપ તેજસ્વી કેતુમુદ્દિશ્ય સાયકમ્। જગામ સ મહીં છિત્ત્વા દશગ્રીવધ્વજં શરઃ
તે તેજસ્વી રામે ધ્વજને નિશાન બનાવી તીરો છોડ્યો અને એ તીરો રાવણના ધ્વજને કાપી જમીન પર પડી ગયો.
સ નિકૃત્તોઽપતદ્ ભૂમૌ રાવણસ્યન્દનધ્વજઃ। ધ્વજસ્યોન્મથનં દૃષ્ટ્વા રાવણઃ સ મહાબલઃ
આ રીતે રાવણના રથનો ધ્વજ કપાઈ જમીન પર પડી ગયો; પોતાનો ધ્વજ નષ્ટ થયો જોઈને, એ મહાબલવાન રાવણ—
સમ્પ્રદીપ્તોઽભવત્ ક્રોધાદમર્ષાત્ પ્રદહન્નિવ। સ રોષવશમાપન્નઃ શરવર્ષં વવર્ષ હ
રાવણ ગુસ્સે અને અહંકારથી અગ્નિ જેવો ધધકતો થયો, અને કટાક્ષથી જાણે બળી રહ્યો હોય એમ લાગતો. ગુસ્સામાં આવીને તેણે તીક્ષ્ણ બાણોની ઝમાવટ કરી.
રામસ્ય તુરગાન્ દીપ્તૈઃ શરૈર્વિવ્યાધ રાવણઃ। તે દિવ્યા હરયસ્તત્ર નાસ્ખલન્નાપિ બભ્રમુઃ
રાવણે રામના ઘોડાઓ પર તેજસ્વી બાણો ચલાવ્યા, પણ એ દિવ્ય ઘોડાઓ ન તો ડગમગ્યા, ન તો પાછા ફર્યા.
બભૂવુઃ સ્વસ્થહૃદયાઃ પદ્મનાલૈરિવાહતાઃ। તેષામસમ્ભ્રમં દૃષ્ટ્વા વાજિનાં રાવણસ્તદા
એ ઘોડાઓ જાણે કમળના ડાંગરથી વાગ્યા હોય એવું શાંત અને સ્થિર રહ્યા. એ ઘોડાઓમાં કોઈ ગભરાટ ન જોયા પછી રાવણ—
ભૂય એવ સુસંક્રુદ્ધઃ શરવર્ષં મુમોચ હ। ગદાશ્ચ પરિઘાંશ્ચૈવ ચક્રાણિ મુસલાનિ ચ
પછી રાવણ હજી વધુ ગુસ્સે થયો અને ફરીથી બાણોની ઝમાવટ કરી, સાથે ગદા, લોખંડના દંડ, ચક્ર અને મુસળ પણ ફેંક્યા.
ગિરિશૃઙ્ગાણિ વૃક્ષાંશ્ચ તથા શૂલપરશ્વધાન્। માયાવિહિતમેતત્ તુ શસ્ત્રવર્ષમપાતયત્। સહસ્રશસ્તદા બાણાનશ્રાન્તહૃદયોદ્યમઃ
પર્વતોના શિખરો, વૃક્ષો, શૂળ અને કટારીઓ પણ તેણે ફેંક્યા. માયાથી ઉત્પન્ન થયેલું એ શસ્ત્રવર્ષ, તેણે હજારો બાણો સાથે, અવિરત પ્રયત્નથી વરસાવ્યું.
તુમુલં ત્રાસજનનં ભીમં ભીમપ્રતિસ્વનમ્। તદ્ વર્ષમભવદ્ યુદ્ધે નૈકશસ્ત્રમયં મહત્
યુદ્ધમાં એ અનેક શસ્ત્રોથી થયેલું વરસાદ એટલું ભયાનક અને ભયજનક હતું કે, તેની ગર્જના સાંભળીને બધાને ડર લાગતો.
વિમુચ્ય રાઘવરથં સમન્તાદ્ વાનરે બલે। સાયકૈરન્તરિક્ષં ચ ચકાર સુનિરન્તરમ્
રાવણે રાઘવના રથ અને વાનર સેના ચારેય બાજુથી બાણોથી ઘેરી લીધાં, અને આખું આકાશ બાણોથી છલકાઈ ગયું.
મુમોચ ચ દશગ્રીવો નિઃસઙ્ગેનાન્તરાત્મના। વ્યાયચ્છમાનં તં દૃષ્ટ્વા તત્પરં રાવણં રણે
દશમુખ રાવણે, કોઈ સંકોચ વિના અને આખી શક્તિથી, રામને યુદ્ધમાં પ્રયત્નશીલ જોઈને પોતાના શસ્ત્રો છોડી દીધાં.
પ્રહસન્નિવ કાકુત્સ્થઃ સંદધે નિશિતાન્ શરાન્। સ મુમોચ તતો બાણાન્ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
કાકુત્સ્થ જાણે હસતો હોય એમ, તીક્ષ્ણ બાણો ધનુષ પર ચડાવ્યા અને પછી સૈંકડો અને હજારો બાણો છોડ્યા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા રાવણશ્ચક્રે સ્વશરૈઃ ખં નિરન્તરમ્। તાભ્યાં નિયુક્તેન તદા શરવર્ષેણ ભાસ્વતા
આ જોઈને રાવણે પોતાના બાણોથી આખું આકાશ ભરાઈ દીધું; પછી એ બંનેએ તેજસ્વી બાણવર્ષ શરૂ કર્યું.
શરબદ્ધમિવાભાતિ દ્વિતીયં ભાસ્વદમ્બરમ્। નાનિમિત્તોઽભવદ્ બાણો નાનિર્ભેત્તા ન નિષ્ફલઃ
આકાશ જાણે બાણોથી બંધાઈ ગયું હોય એવું લાગતું, જાણે બીજું જ પ્રભામય ગગન બની ગયું હોય. એકપણ બાણ વ્યર્થ ગયો નહીં, બધું યોગ્ય સ્થાન પર પડ્યું.
અન્યોન્યમભિસંહત્ય નિપેતુર્ધરણીતલે। તથા વિસૃજતોર્બાણાન્ રામરાવણયોર્મૃધે
રામ અને રાવણ યુદ્ધમાં બાણો છોડતા, એ બાણો એકબીજાને અથડાઈને જમીન પર પડતા.
પ્રાયુધ્યેતામવિચ્છિન્નમસ્યન્તૌ સવ્યદક્ષિણમ્। ચક્રતુશ્ચ શરૈર્ઘોરૈર્નિરુચ્છ્વાસમિવામ્બરમ્
બન્ને સતત, વિના વિક્ષેપ યુદ્ધ કરતા, ડાબી-જમણી તરફ ફરતા, અને તેમના ભયાનક બાણોથી આકાશ જાણે શ્વાસરહિત થઈ ગયું.
રાવણસ્ય હયાન્ રામો હયાન્ રામસ્ય રાવણઃ। જઘ્નતુસ્તૌ તદાન્યોન્યં કૃતાનુકૃતકારિણૌ
રામે રાવણના ઘોડાઓને માર્યા અને રાવણે રામના ઘોડાઓને માર્યા; બંનેએ એકબીજાના કૃત્યની નકલ કરી, એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
એવં તુ તૌ સુસંક્રુદ્ધૌ ચક્રતુર્યુદ્ધમુત્તમમ્। મુહૂર્તમભવદ્ યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
આ રીતે એ બે, ભારે ગુસ્સામાં, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; થોડા સમય માટે એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક અને રોમાંચક હતું કે, રોમાંચ ઊભો થઇ ગયો.
તૌ તથા યુધ્યમાનૌ તુ સમરે રામરાવણૌ। દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ વિસ્મિતેનાન્તરાત્મના
જ્યારે રામ અને રાવણ યુદ્ધમાં આમ લડતા હતા, ત્યારે બધા જીવાત્માઓ આશ્ચર્યથી તેમને નિહાળતા, અને હૃદયમાં વિસ્મય અનુભવતા.
અર્દયન્તૌ તુ સમરે તયોસ્તૌ સ્યન્દનોત્તમૌ। પરસ્પરમભિક્રુદ્ધૌ પરસ્પરમભિદ્રુતૌ
યુદ્ધમાં એ બંને શ્રેષ્ઠ રથોમાં બેસીને એકબીજાને ઘાયલ કરતા, ગુસ્સામાં એકબીજાની સામે દોડી જતા.