પ્રતિકૂલં વવૌ વાયૂ રણે પાંસૂન્ સમુત્કિરન્। તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય કુર્વન્ દૃષ્ટિવિલોપનમ્
યુદ્ધભૂમિ પર વિપરીત પવન ઉડતો, ધૂળ ઉડાડતો, રાક્ષસોના રાજા રાવણની નજરને ધૂંધળી કરી દેતો.
નિપેતુરિન્દ્રાશનયઃ સૈન્યે ચાસ્ય સમન્તતઃ। દુર્વિષહ્યસ્વરા ઘોરા વિના જલધરોદયમ્
તેના સૈન્યની આસપાસ વીજળીના કડાકા પડ્યા, ભયાનક અને અસહ્ય અવાજ સાથે, જ્યારે આકાશમાં વાદળો નહોતા.
દિશશ્ચ પ્રદિશઃ સર્વા બભૂવુસ્તિમિરાવૃતાઃ। પાંસુવર્ષેણ મહતા દુર્દર્શં ચ નભોઽભવત્
બધી દિશાઓ અને વચ્ચેની દિશાઓ અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ; ભારે ધૂળવરસાદથી આકાશ પણ દેખાતું નહોતું.
કુર્વન્ત્યઃ કલહં ઘોરં સારિકાસ્તદ્રથં પ્રતિ। નિપેતુઃ શતશસ્તત્ર દારુણા દારુણારુતાઃ
સૈંકડો ડરામણા અને ભયાનક અવાજવાળી શ્યામા પક્ષીઓ રાવણના રથ પર ઉતરી, ભયાનક કલહ કરતા.
જઘનેભ્યઃ સ્ફુલિઙ્ગાશ્ચ નેત્રેભ્યોઽશ્રૂણિ સંતતમ્। મુમુચુસ્તસ્ય તુરગાસ્તુલ્યમગ્નિં ચ વારિ ચ
તેના ઘોડાંઓના પાંજરેથી ચિંગારી ઉડી, અને આંખોમાંથી સતત આંસુ વહેતા—જાણે અગ્નિ અને પાણી એકસાથે નીકળે છે.
એવંપ્રકારા બહવઃ સમુત્પાતા ભયાવહાઃ। રાવણસ્ય વિનાશાય દારુણાઃ સમ્પ્રજજ્ઞિરે
આવી અનેક ભયાનક અને ભયજનક અશુભ સંકેતો ઊભા થયા, જે રાવણના વિનાશનું સૂચન કરતા હતા.
રામસ્યાપિ નિમિત્તાનિ સૌમ્યાનિ ચ શિવાનિ ચ। બભૂવુર્જયશંસીનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ સર્વશઃ
રામજી માટે પણ સર્વત્ર શુભ અને શાંત સંકેતો દેખાયા, જે વિજયની આગાહી કરતા હતા.
નિમિત્તાનીહ સૌમ્યાનિ રાઘવઃ સ્વજયાય વૈ। દૃષ્ટ્વા પરમસંહૃષ્ટો હતં મેને ચ રાવણમ્
રાઘવએ પોતાના વિજય માટે આવાં શુભ સંકેતો જોઈને ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો અને રાવણને તો પહેલેથી જ મરેલો માન્યો.
તતો નિરીક્ષ્યાત્મગતાનિ રાઘવો રણે નિમિત્તાનિ નિમિત્તકોવિદઃ। જગામ હર્ષં ચ પરાં ચ નિર્વૃતિં ચકાર યુદ્ધે હ્યધિકં ચ વિક્રમમ્
પછી રાઘવએ યુદ્ધમાં પોતાને લગતા સંકેતો નિહાળી, નિપુણતાપૂર્વક, પરમ આનંદ અને સંતોષ અનુભવ્યો અને યુદ્ધમાં વધુ પરાક્રમ બતાવ્યો.
thumb|સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રાવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તરમો સર્ગ.
તતઃ પ્રવૃત્તં સુક્રૂરં રામરાવણયોસ્તદા। સુમહદ્ દ્વૈરથં યુદ્ધં સર્વલોકભયાવહમ્
પછી રામ અને રાવણ વચ્ચે અત્યંત ભયાનક અને ભયજનક રથયુદ્ધ શરૂ થયું, જે સર્વ લોકોએ ડર અનુભવ્યો.
તતો રાક્ષસસૈન્યં ચ હરીણાં ચ મહદ્બલમ્। પ્રગૃહીતપ્રહરણં નિશ્ચેષ્ટં સમવર્તત
રાક્ષસોની વિશાળ સેના અને વાનરોની શક્તિશાળી ટુકડી, શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, શાંત ઊભી રહીને જોઈ રહી હતી.
સમ્પ્રયુદ્ધૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા બલવન્નરરાક્ષસૌ। વ્યાક્ષિપ્તહૃદયાઃ સર્વે પરં વિસ્મયમાગતાઃ
એ બંને પરાક્રમી મનુષ્ય અને રાક્ષસને યુદ્ધ કરતાં જોઈને, બધા લોકોના મનમાં ઊંડી ચિંતા અને આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
નાનાપ્રહરણૈર્વ્યગ્રૈર્ભુજૈર્વિસ્મિતબુદ્ધયઃ। તસ્થુઃ પ્રેક્ષ્ય ચ સંગ્રામં નાભિજગ્મુઃ પરસ્પરમ્
શસ્ત્રો માટે તત્પર અને મનથી આશ્ચર્યચકિત, તેઓ યુદ્ધને જોઈને ઊભા રહ્યા અને એકબીજાને હુમલો કર્યો નહીં.
રક્ષસાં રાવણં ચાપિ વાનરાણાં ચ રાઘવમ્। પશ્યતાં વિસ્મિતાક્ષાણાં સૈન્યં ચિત્રમિવાબભૌ
રાક્ષસોમાં રાવણ અને વાનરોમાં રાઘવને જોઈને, સૌના નેત્રોમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું અને આખી સેના અદભુત લાગી.
તૌ તુ તત્ર નિમિત્તાનિ દૃષ્ટ્વા રાઘવરાવણૌ। કૃતબુદ્ધી સ્થિરામર્ષૌ યુયુધાતે હ્યભીતવત્
ત્યાં, સંકેતો જોઈને, રાઘવ અને રાવણ દૃઢ નિશ્ચય અને ક્રોધથી નિર્ભય થઈ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
જેતવ્યમિતિ કાકુત્સ્થો મર્તવ્યમિતિ રાવણઃ। ધૃતૌ સ્વવીર્યસર્વસ્વં યુદ્ધેઽદર્શયતાં તદા
કાકુત્સ્થ જીતવા માટે અને રાવણ મરવા માટે લડ્યા; બંનેએ યુદ્ધમાં પોતાનું સમગ્ર બળ અને ધૈર્ય બતાવ્યું.
તતઃ ક્રોધાદ્ દશગ્રીવઃ શરાન્ સંધાય વીર્યવાન્। મુમોચ ધ્વજમુદ્દિશ્ય રાઘવસ્ય રથે સ્થિતમ્
પછી દશમુખી રાવણ ક્રોધથી ભરાઈ, પોતાના બળથી તણાવેલા તીરો રાઘવના રથ પર ઊભેલા ધ્વજને નિશાન બનાવી છોડ્યા.
તે શરાસ્તમનાસાદ્ય પુરંદરરથધ્વજમ્। રથશક્તિં પરામૃશ્ય નિપેતુર્ધરણીતલે
એ તીરો નિશાન સુધી ન પહોંચી શક્યા, ઇન્દ્રના રથના ધ્વજને સ્પર્શી, રથના ભાગે વાગી જમીન પર પડી ગયા.
તતો રામોઽપિ સંક્રુદ્ધશ્ચાપમાકૃષ્ય વીર્યવાન્। કૃતપ્રતિકૃતં કર્તું મનસા સમ્પ્રચક્રમે
પછી રામ પણ ક્રોધ અને બળથી ભરાઈ, પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચી, મનમાં રાવણને તે જ રીતે જવાબ આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.
રાવણધ્વજમુદ્દિશ્ય મુમોચ નિશિતં શરમ્। મહાસર્પમિવાસહ્યં જ્વલન્તં સ્વેન તેજસા
રાવણના ધ્વજને નિશાન બનાવી, રામે તેજસ્વી અને તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યો, જે પોતાની જ્યોતિથી પ્રજ્વલિત અને મહાન સાપ જેવો અપરાજેય હતો.
રામશ્ચિક્ષેપ તેજસ્વી કેતુમુદ્દિશ્ય સાયકમ્। જગામ સ મહીં છિત્ત્વા દશગ્રીવધ્વજં શરઃ
તે તેજસ્વી રામે ધ્વજને નિશાન બનાવી તીરો છોડ્યો અને એ તીરો રાવણના ધ્વજને કાપી જમીન પર પડી ગયો.
સ નિકૃત્તોઽપતદ્ ભૂમૌ રાવણસ્યન્દનધ્વજઃ। ધ્વજસ્યોન્મથનં દૃષ્ટ્વા રાવણઃ સ મહાબલઃ
આ રીતે રાવણના રથનો ધ્વજ કપાઈ જમીન પર પડી ગયો; પોતાનો ધ્વજ નષ્ટ થયો જોઈને, એ મહાબલવાન રાવણ—
સમ્પ્રદીપ્તોઽભવત્ ક્રોધાદમર્ષાત્ પ્રદહન્નિવ। સ રોષવશમાપન્નઃ શરવર્ષં વવર્ષ હ
રાવણ ગુસ્સે અને અહંકારથી અગ્નિ જેવો ધધકતો થયો, અને કટાક્ષથી જાણે બળી રહ્યો હોય એમ લાગતો. ગુસ્સામાં આવીને તેણે તીક્ષ્ણ બાણોની ઝમાવટ કરી.
રામસ્ય તુરગાન્ દીપ્તૈઃ શરૈર્વિવ્યાધ રાવણઃ। તે દિવ્યા હરયસ્તત્ર નાસ્ખલન્નાપિ બભ્રમુઃ
રાવણે રામના ઘોડાઓ પર તેજસ્વી બાણો ચલાવ્યા, પણ એ દિવ્ય ઘોડાઓ ન તો ડગમગ્યા, ન તો પાછા ફર્યા.
બભૂવુઃ સ્વસ્થહૃદયાઃ પદ્મનાલૈરિવાહતાઃ। તેષામસમ્ભ્રમં દૃષ્ટ્વા વાજિનાં રાવણસ્તદા
એ ઘોડાઓ જાણે કમળના ડાંગરથી વાગ્યા હોય એવું શાંત અને સ્થિર રહ્યા. એ ઘોડાઓમાં કોઈ ગભરાટ ન જોયા પછી રાવણ—
ભૂય એવ સુસંક્રુદ્ધઃ શરવર્ષં મુમોચ હ। ગદાશ્ચ પરિઘાંશ્ચૈવ ચક્રાણિ મુસલાનિ ચ
પછી રાવણ હજી વધુ ગુસ્સે થયો અને ફરીથી બાણોની ઝમાવટ કરી, સાથે ગદા, લોખંડના દંડ, ચક્ર અને મુસળ પણ ફેંક્યા.
ગિરિશૃઙ્ગાણિ વૃક્ષાંશ્ચ તથા શૂલપરશ્વધાન્। માયાવિહિતમેતત્ તુ શસ્ત્રવર્ષમપાતયત્। સહસ્રશસ્તદા બાણાનશ્રાન્તહૃદયોદ્યમઃ
પર્વતોના શિખરો, વૃક્ષો, શૂળ અને કટારીઓ પણ તેણે ફેંક્યા. માયાથી ઉત્પન્ન થયેલું એ શસ્ત્રવર્ષ, તેણે હજારો બાણો સાથે, અવિરત પ્રયત્નથી વરસાવ્યું.
તુમુલં ત્રાસજનનં ભીમં ભીમપ્રતિસ્વનમ્। તદ્ વર્ષમભવદ્ યુદ્ધે નૈકશસ્ત્રમયં મહત્
યુદ્ધમાં એ અનેક શસ્ત્રોથી થયેલું વરસાદ એટલું ભયાનક અને ભયજનક હતું કે, તેની ગર્જના સાંભળીને બધાને ડર લાગતો.
વિમુચ્ય રાઘવરથં સમન્તાદ્ વાનરે બલે। સાયકૈરન્તરિક્ષં ચ ચકાર સુનિરન્તરમ્
રાવણે રાઘવના રથ અને વાનર સેના ચારેય બાજુથી બાણોથી ઘેરી લીધાં, અને આખું આકાશ બાણોથી છલકાઈ ગયું.