શરાંશ્ચ સુમહાવેગાન્ સૂર્યરશ્મિસમપ્રભાન્। તદુપોઢં મહદ્ યુદ્ધમન્યોન્યવધકાંક્ષિણોઃ। પરસ્પરાભિમુખયોર્દૃપ્તયોરિવ સિંહયોઃ
પછી તેણે સૂર્યકિરણ જેવી તેજસ્વી અને ઝડપદાર તીરો ઊઠાવ્યા. બંને એકબીજાને મટાડવા તત્પર બનીને, બે ગર્વી સિંહો સામસામે આવે એમ મહાયુદ્ધ શરૂ થયું.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। સમીયુર્દ્વૈરથં દ્રષ્ટું રાવણક્ષયકાંક્ષિણઃ
પછી દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ રાવણના વિનાશની ઈચ્છા રાખીને એ દ્વંદ્વયુદ્ધ જોવા માટે ભેગા થયા.
સમુત્પેતુરથોત્પાતા દારુણા રોમહર્ષણાઃ। રાવણસ્ય વિનાશાય રાઘવસ્યોદયાય ચ
ભયાનક અને રોંવાટા ઉભા કરે એવા અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા—રાવણના વિનાશ અને રાઘવના વિજય માટે.
વવર્ષ રુધિરં દેવો રાવણસ્ય રથોપરિ। વાતા મણ્ડલિનસ્તીવ્રા વ્યપસવ્યં પ્રચક્રમુઃ
રાવણના રથ પર આકાશમાંથી લોહી વરસ્યું; જોરદાર વંટોળવાળા પવન ડાબી બાજુએ ફૂંકાઈને ફરે છે.
મહદ્ગૃધ્રકુલં ચાસ્ય ભ્રમમાણં નભસ્થલે। યેન યેન રથો યાતિ તેન તેન પ્રધાવતિ
મોટા ગૃધ્રોનો ઝુંડ આકાશમાં ગોળ ગોળ ફરતો હતો અને રાવણનો રથ જ્યાં જ્યાં જતો, ત્યાં ત્યાં એ પણ પીછો કરતા.
સંધ્યયા ચાવૃતા લઙ્કા જપાપુષ્પનિકાશયા। દૃશ્યતે સમ્પ્રદીપ્તેવ દિવસેઽપિ વસુંધરા
લંકા સાંજના લાલ રંગથી ઢંકાઈ ગઈ, જે જપાફૂળ જેવી લાલ દેખાતી હતી; ધરતી પણ દિવસમાં જ અગ્નિથી ધધકતી હોય એમ દેખાતી હતી.
સનિર્ઘાતા મહોલ્કાશ્ચ સમ્પ્રપેતુર્મહાસ્વનાઃ। વિષાદયંસ્તે રક્ષાંસિ રાવણસ્ય તદાહિતાઃ
મોટા ગર્જનાવાળા વીજળીના કડાકા અને અગ્નિગોળા પડ્યા, જે રાવણના રાક્ષસોને ડરાવી દીધા.
રાવણશ્ચ યતસ્તત્ર પ્રચચાલ વસુંધરા। રક્ષસાં ચ પ્રહરતાં ગૃહીતા ઇવ બાહવઃ
રાવણ જ્યાં જ્યાં જતો, ત્યાં ત્યાં ધરતી ધ્રૂજી ઉઠતી; અને લડતા રાક્ષસોના હાથ પણ જાણે કોઈએ પકડી લીધા હોય એમ લાગતા.
તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પતિતાઃ સૂર્યરશ્મયઃ। દૃશ્યન્તે રાવણસ્યાગ્રે પર્વતસ્યેવ ધાતવઃ
તામ્ર, પીળા, સફેદ અને ફિક્કા એવા સૂર્યકિરણો રાવણના આગળ પડ્યા, જેમ પર્વત પર વિવિધ ધાતુઓ પડેલી હોય.
ગૃધ્રૈરનુગતાશ્ચાસ્ય વમન્ત્યો જ્વલનં મુખૈઃ। પ્રણેદુર્મુખમીક્ષન્ત્યઃ સંરબ્ધમશિવં શિવાઃ
ગૃધ્રો તેની પાછળ પાછળ જતા, તેમના મુખમાંથી અગ્નિ ઉગળતા; ભયાનક અને અશુભ એવા એ પક્ષીઓ રાવણના ચહેરા તરફ તાકતા ફરતા.
પ્રતિકૂલં વવૌ વાયૂ રણે પાંસૂન્ સમુત્કિરન્। તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય કુર્વન્ દૃષ્ટિવિલોપનમ્
યુદ્ધભૂમિ પર વિપરીત પવન ઉડતો, ધૂળ ઉડાડતો, રાક્ષસોના રાજા રાવણની નજરને ધૂંધળી કરી દેતો.
નિપેતુરિન્દ્રાશનયઃ સૈન્યે ચાસ્ય સમન્તતઃ। દુર્વિષહ્યસ્વરા ઘોરા વિના જલધરોદયમ્
તેના સૈન્યની આસપાસ વીજળીના કડાકા પડ્યા, ભયાનક અને અસહ્ય અવાજ સાથે, જ્યારે આકાશમાં વાદળો નહોતા.
દિશશ્ચ પ્રદિશઃ સર્વા બભૂવુસ્તિમિરાવૃતાઃ। પાંસુવર્ષેણ મહતા દુર્દર્શં ચ નભોઽભવત્
બધી દિશાઓ અને વચ્ચેની દિશાઓ અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ; ભારે ધૂળવરસાદથી આકાશ પણ દેખાતું નહોતું.
કુર્વન્ત્યઃ કલહં ઘોરં સારિકાસ્તદ્રથં પ્રતિ। નિપેતુઃ શતશસ્તત્ર દારુણા દારુણારુતાઃ
સૈંકડો ડરામણા અને ભયાનક અવાજવાળી શ્યામા પક્ષીઓ રાવણના રથ પર ઉતરી, ભયાનક કલહ કરતા.
જઘનેભ્યઃ સ્ફુલિઙ્ગાશ્ચ નેત્રેભ્યોઽશ્રૂણિ સંતતમ્। મુમુચુસ્તસ્ય તુરગાસ્તુલ્યમગ્નિં ચ વારિ ચ
તેના ઘોડાંઓના પાંજરેથી ચિંગારી ઉડી, અને આંખોમાંથી સતત આંસુ વહેતા—જાણે અગ્નિ અને પાણી એકસાથે નીકળે છે.
એવંપ્રકારા બહવઃ સમુત્પાતા ભયાવહાઃ। રાવણસ્ય વિનાશાય દારુણાઃ સમ્પ્રજજ્ઞિરે
આવી અનેક ભયાનક અને ભયજનક અશુભ સંકેતો ઊભા થયા, જે રાવણના વિનાશનું સૂચન કરતા હતા.
રામસ્યાપિ નિમિત્તાનિ સૌમ્યાનિ ચ શિવાનિ ચ। બભૂવુર્જયશંસીનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ સર્વશઃ
રામજી માટે પણ સર્વત્ર શુભ અને શાંત સંકેતો દેખાયા, જે વિજયની આગાહી કરતા હતા.
નિમિત્તાનીહ સૌમ્યાનિ રાઘવઃ સ્વજયાય વૈ। દૃષ્ટ્વા પરમસંહૃષ્ટો હતં મેને ચ રાવણમ્
રાઘવએ પોતાના વિજય માટે આવાં શુભ સંકેતો જોઈને ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો અને રાવણને તો પહેલેથી જ મરેલો માન્યો.
તતો નિરીક્ષ્યાત્મગતાનિ રાઘવો રણે નિમિત્તાનિ નિમિત્તકોવિદઃ। જગામ હર્ષં ચ પરાં ચ નિર્વૃતિં ચકાર યુદ્ધે હ્યધિકં ચ વિક્રમમ્
પછી રાઘવએ યુદ્ધમાં પોતાને લગતા સંકેતો નિહાળી, નિપુણતાપૂર્વક, પરમ આનંદ અને સંતોષ અનુભવ્યો અને યુદ્ધમાં વધુ પરાક્રમ બતાવ્યો.
thumb|સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રાવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તરમો સર્ગ.
તતઃ પ્રવૃત્તં સુક્રૂરં રામરાવણયોસ્તદા। સુમહદ્ દ્વૈરથં યુદ્ધં સર્વલોકભયાવહમ્
પછી રામ અને રાવણ વચ્ચે અત્યંત ભયાનક અને ભયજનક રથયુદ્ધ શરૂ થયું, જે સર્વ લોકોએ ડર અનુભવ્યો.
તતો રાક્ષસસૈન્યં ચ હરીણાં ચ મહદ્બલમ્। પ્રગૃહીતપ્રહરણં નિશ્ચેષ્ટં સમવર્તત
રાક્ષસોની વિશાળ સેના અને વાનરોની શક્તિશાળી ટુકડી, શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, શાંત ઊભી રહીને જોઈ રહી હતી.
સમ્પ્રયુદ્ધૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા બલવન્નરરાક્ષસૌ। વ્યાક્ષિપ્તહૃદયાઃ સર્વે પરં વિસ્મયમાગતાઃ
એ બંને પરાક્રમી મનુષ્ય અને રાક્ષસને યુદ્ધ કરતાં જોઈને, બધા લોકોના મનમાં ઊંડી ચિંતા અને આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
નાનાપ્રહરણૈર્વ્યગ્રૈર્ભુજૈર્વિસ્મિતબુદ્ધયઃ। તસ્થુઃ પ્રેક્ષ્ય ચ સંગ્રામં નાભિજગ્મુઃ પરસ્પરમ્
શસ્ત્રો માટે તત્પર અને મનથી આશ્ચર્યચકિત, તેઓ યુદ્ધને જોઈને ઊભા રહ્યા અને એકબીજાને હુમલો કર્યો નહીં.
રક્ષસાં રાવણં ચાપિ વાનરાણાં ચ રાઘવમ્। પશ્યતાં વિસ્મિતાક્ષાણાં સૈન્યં ચિત્રમિવાબભૌ
રાક્ષસોમાં રાવણ અને વાનરોમાં રાઘવને જોઈને, સૌના નેત્રોમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું અને આખી સેના અદભુત લાગી.
તૌ તુ તત્ર નિમિત્તાનિ દૃષ્ટ્વા રાઘવરાવણૌ। કૃતબુદ્ધી સ્થિરામર્ષૌ યુયુધાતે હ્યભીતવત્
ત્યાં, સંકેતો જોઈને, રાઘવ અને રાવણ દૃઢ નિશ્ચય અને ક્રોધથી નિર્ભય થઈ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
જેતવ્યમિતિ કાકુત્સ્થો મર્તવ્યમિતિ રાવણઃ। ધૃતૌ સ્વવીર્યસર્વસ્વં યુદ્ધેઽદર્શયતાં તદા
કાકુત્સ્થ જીતવા માટે અને રાવણ મરવા માટે લડ્યા; બંનેએ યુદ્ધમાં પોતાનું સમગ્ર બળ અને ધૈર્ય બતાવ્યું.
તતઃ ક્રોધાદ્ દશગ્રીવઃ શરાન્ સંધાય વીર્યવાન્। મુમોચ ધ્વજમુદ્દિશ્ય રાઘવસ્ય રથે સ્થિતમ્
પછી દશમુખી રાવણ ક્રોધથી ભરાઈ, પોતાના બળથી તણાવેલા તીરો રાઘવના રથ પર ઊભેલા ધ્વજને નિશાન બનાવી છોડ્યા.
તે શરાસ્તમનાસાદ્ય પુરંદરરથધ્વજમ્। રથશક્તિં પરામૃશ્ય નિપેતુર્ધરણીતલે
એ તીરો નિશાન સુધી ન પહોંચી શક્યા, ઇન્દ્રના રથના ધ્વજને સ્પર્શી, રથના ભાગે વાગી જમીન પર પડી ગયા.
તતો રામોઽપિ સંક્રુદ્ધશ્ચાપમાકૃષ્ય વીર્યવાન્। કૃતપ્રતિકૃતં કર્તું મનસા સમ્પ્રચક્રમે
પછી રામ પણ ક્રોધ અને બળથી ભરાઈ, પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચી, મનમાં રાવણને તે જ રીતે જવાબ આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.