ગિરેર્વજ્રાભિમૃષ્ટસ્ય દીર્યતઃ સદૃશસ્વનમ્। વિસ્ફારયન્ વૈ વેગેન બાલચન્દ્રાનતં ધનુઃ
તેનો અવાજ જાણે પર્વત પર વજ્ર પડ્યો હોય અને તૂટી જાય એવો હતો; તેણે નવચંદ્ર જેવી વક્ર ધનુષ્યને જોરથી ખેંચ્યું.
ઉવાચ માતલિં રામઃ સહસ્રાક્ષસ્ય સારથિમ્। માતલે પશ્ય સંરબ્ધમાપતન્તં રથં રિપોઃ
રામે ઇન્દ્રના સારથી માતલિને કહ્યું: 'માતલિ, જુઓ, દુશ્મનનો રથ કેટલો ઉગ્રતાથી આગળ વધી રહ્યો છે.'
યથાપસવ્યં પતતા વેગેન મહતા પુનઃ। સમરે હન્તુમાત્માનં તથાનેન કૃતા મતિઃ
તે રથ ફરીથી જોરદાર ઝડપથી ડાબી બાજુથી પસાર થાય છે; યુદ્ધમાં પોતાનો વિનાશ લાવવાનો તેનો ઈરાદો છે.
તદપ્રમાદમાતિષ્ઠ પ્રત્યુદ્ગચ્છ રથં રિપોઃ। વિધ્વંસયિતુમિચ્છામિ વાયુર્મેઘમિવોત્થિતમ્
અત્યારે જાગ્રત રહો અને દુશ્મનના રથ સામે જાઓ; હું તેને પવન જેમ ઉઠેલા મેઘને વિખેરી નાખે તેમ તોડવા માંગું છું.
અવિક્લવમસમ્ભ્રાન્તમવ્યગ્રહૃદયેક્ષણમ્। રશ્મિસંચારનિયતં પ્રચોદય રથં દ્રુતમ્
રથને નિર્ભય, અડગ અને સ્થિર હૃદય અને નજરથી, વાળ નિયંત્રિત રાખીને ઝડપથી હંકારો.
કામં ન ત્વં સમાધેયઃ પુરંદરરથોચિતઃ। યુયુત્સુરહમેકાગ્રઃ સ્મારયે ત્વાં ન શિક્ષયે
તમે તો ઇન્દ્રના રથ ચલાવવાના અનુભવી છો, તમને શીખવાડવાની જરૂર નથી; હું તો યુદ્ધ માટે તત્પર છું, માત્ર યાદ અપાવું છું, શીખવાડતો નથી.
પરિતુષ્ટઃ સ રામસ્ય તેન વાક્યેન માતલિઃ। પ્રચોદયામાસ રથં સુરસારથિરુત્તમઃ
રામના વચનથી માતલિ પ્રસન્ન થયો અને દેવોના શ્રેષ્ઠ સારથીએ રથને આગળ હંકાર્યો.
અપસવ્યં તતઃ કુર્વન્ રાવણસ્ય મહારથમ્। ચક્રસમ્ભૂતરજસા રાવણં વ્યવધૂનયત્
પછી, રાવણના મહારથના ડાબા બાજુએ વળી, તેણે રથના ચકરોથી ઉડેલા ધૂળથી રાવણને ઢાંકી દીધો.
તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવસ્તામ્રવિસ્ફારિતેક્ષણઃ। રથપ્રતિમુખં રામં સાયકૈરવધૂનયત્
ત્યારે, દસ મુંડાવાળો રાવણ ગુસ્સે ભરાયો, તેની આંખો લાલ લાવા જેવી જળબળતી હતી. તેણે પોતાના રથ સામે ઉભેલા રામ પર તીરોની ઝમાવટ કરી.
ધર્ષણામર્ષિતો રામો ધૈર્યં રોષેણ લમ્ભયન્। જગ્રાહ સુમહાવેગમૈન્દ્રં યુધિ શરાસનમ્
આપમાનથી રામ દુઃખી થયો, પણ ધીરજ રાખી ગુસ્સાને કાબૂમાં રાખ્યો અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્રનું મહાશક્તિશાળી ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
શરાંશ્ચ સુમહાવેગાન્ સૂર્યરશ્મિસમપ્રભાન્। તદુપોઢં મહદ્ યુદ્ધમન્યોન્યવધકાંક્ષિણોઃ। પરસ્પરાભિમુખયોર્દૃપ્તયોરિવ સિંહયોઃ
પછી તેણે સૂર્યકિરણ જેવી તેજસ્વી અને ઝડપદાર તીરો ઊઠાવ્યા. બંને એકબીજાને મટાડવા તત્પર બનીને, બે ગર્વી સિંહો સામસામે આવે એમ મહાયુદ્ધ શરૂ થયું.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। સમીયુર્દ્વૈરથં દ્રષ્ટું રાવણક્ષયકાંક્ષિણઃ
પછી દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ રાવણના વિનાશની ઈચ્છા રાખીને એ દ્વંદ્વયુદ્ધ જોવા માટે ભેગા થયા.
સમુત્પેતુરથોત્પાતા દારુણા રોમહર્ષણાઃ। રાવણસ્ય વિનાશાય રાઘવસ્યોદયાય ચ
ભયાનક અને રોંવાટા ઉભા કરે એવા અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા—રાવણના વિનાશ અને રાઘવના વિજય માટે.
વવર્ષ રુધિરં દેવો રાવણસ્ય રથોપરિ। વાતા મણ્ડલિનસ્તીવ્રા વ્યપસવ્યં પ્રચક્રમુઃ
રાવણના રથ પર આકાશમાંથી લોહી વરસ્યું; જોરદાર વંટોળવાળા પવન ડાબી બાજુએ ફૂંકાઈને ફરે છે.
મહદ્ગૃધ્રકુલં ચાસ્ય ભ્રમમાણં નભસ્થલે। યેન યેન રથો યાતિ તેન તેન પ્રધાવતિ
મોટા ગૃધ્રોનો ઝુંડ આકાશમાં ગોળ ગોળ ફરતો હતો અને રાવણનો રથ જ્યાં જ્યાં જતો, ત્યાં ત્યાં એ પણ પીછો કરતા.
સંધ્યયા ચાવૃતા લઙ્કા જપાપુષ્પનિકાશયા। દૃશ્યતે સમ્પ્રદીપ્તેવ દિવસેઽપિ વસુંધરા
લંકા સાંજના લાલ રંગથી ઢંકાઈ ગઈ, જે જપાફૂળ જેવી લાલ દેખાતી હતી; ધરતી પણ દિવસમાં જ અગ્નિથી ધધકતી હોય એમ દેખાતી હતી.
સનિર્ઘાતા મહોલ્કાશ્ચ સમ્પ્રપેતુર્મહાસ્વનાઃ। વિષાદયંસ્તે રક્ષાંસિ રાવણસ્ય તદાહિતાઃ
મોટા ગર્જનાવાળા વીજળીના કડાકા અને અગ્નિગોળા પડ્યા, જે રાવણના રાક્ષસોને ડરાવી દીધા.
રાવણશ્ચ યતસ્તત્ર પ્રચચાલ વસુંધરા। રક્ષસાં ચ પ્રહરતાં ગૃહીતા ઇવ બાહવઃ
રાવણ જ્યાં જ્યાં જતો, ત્યાં ત્યાં ધરતી ધ્રૂજી ઉઠતી; અને લડતા રાક્ષસોના હાથ પણ જાણે કોઈએ પકડી લીધા હોય એમ લાગતા.
તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પતિતાઃ સૂર્યરશ્મયઃ। દૃશ્યન્તે રાવણસ્યાગ્રે પર્વતસ્યેવ ધાતવઃ
તામ્ર, પીળા, સફેદ અને ફિક્કા એવા સૂર્યકિરણો રાવણના આગળ પડ્યા, જેમ પર્વત પર વિવિધ ધાતુઓ પડેલી હોય.
ગૃધ્રૈરનુગતાશ્ચાસ્ય વમન્ત્યો જ્વલનં મુખૈઃ। પ્રણેદુર્મુખમીક્ષન્ત્યઃ સંરબ્ધમશિવં શિવાઃ
ગૃધ્રો તેની પાછળ પાછળ જતા, તેમના મુખમાંથી અગ્નિ ઉગળતા; ભયાનક અને અશુભ એવા એ પક્ષીઓ રાવણના ચહેરા તરફ તાકતા ફરતા.
પ્રતિકૂલં વવૌ વાયૂ રણે પાંસૂન્ સમુત્કિરન્। તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય કુર્વન્ દૃષ્ટિવિલોપનમ્
યુદ્ધભૂમિ પર વિપરીત પવન ઉડતો, ધૂળ ઉડાડતો, રાક્ષસોના રાજા રાવણની નજરને ધૂંધળી કરી દેતો.
નિપેતુરિન્દ્રાશનયઃ સૈન્યે ચાસ્ય સમન્તતઃ। દુર્વિષહ્યસ્વરા ઘોરા વિના જલધરોદયમ્
તેના સૈન્યની આસપાસ વીજળીના કડાકા પડ્યા, ભયાનક અને અસહ્ય અવાજ સાથે, જ્યારે આકાશમાં વાદળો નહોતા.
દિશશ્ચ પ્રદિશઃ સર્વા બભૂવુસ્તિમિરાવૃતાઃ। પાંસુવર્ષેણ મહતા દુર્દર્શં ચ નભોઽભવત્
બધી દિશાઓ અને વચ્ચેની દિશાઓ અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ; ભારે ધૂળવરસાદથી આકાશ પણ દેખાતું નહોતું.
કુર્વન્ત્યઃ કલહં ઘોરં સારિકાસ્તદ્રથં પ્રતિ। નિપેતુઃ શતશસ્તત્ર દારુણા દારુણારુતાઃ
સૈંકડો ડરામણા અને ભયાનક અવાજવાળી શ્યામા પક્ષીઓ રાવણના રથ પર ઉતરી, ભયાનક કલહ કરતા.
જઘનેભ્યઃ સ્ફુલિઙ્ગાશ્ચ નેત્રેભ્યોઽશ્રૂણિ સંતતમ્। મુમુચુસ્તસ્ય તુરગાસ્તુલ્યમગ્નિં ચ વારિ ચ
તેના ઘોડાંઓના પાંજરેથી ચિંગારી ઉડી, અને આંખોમાંથી સતત આંસુ વહેતા—જાણે અગ્નિ અને પાણી એકસાથે નીકળે છે.
એવંપ્રકારા બહવઃ સમુત્પાતા ભયાવહાઃ। રાવણસ્ય વિનાશાય દારુણાઃ સમ્પ્રજજ્ઞિરે
આવી અનેક ભયાનક અને ભયજનક અશુભ સંકેતો ઊભા થયા, જે રાવણના વિનાશનું સૂચન કરતા હતા.
રામસ્યાપિ નિમિત્તાનિ સૌમ્યાનિ ચ શિવાનિ ચ। બભૂવુર્જયશંસીનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ સર્વશઃ
રામજી માટે પણ સર્વત્ર શુભ અને શાંત સંકેતો દેખાયા, જે વિજયની આગાહી કરતા હતા.
નિમિત્તાનીહ સૌમ્યાનિ રાઘવઃ સ્વજયાય વૈ। દૃષ્ટ્વા પરમસંહૃષ્ટો હતં મેને ચ રાવણમ્
રાઘવએ પોતાના વિજય માટે આવાં શુભ સંકેતો જોઈને ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો અને રાવણને તો પહેલેથી જ મરેલો માન્યો.
તતો નિરીક્ષ્યાત્મગતાનિ રાઘવો રણે નિમિત્તાનિ નિમિત્તકોવિદઃ। જગામ હર્ષં ચ પરાં ચ નિર્વૃતિં ચકાર યુદ્ધે હ્યધિકં ચ વિક્રમમ્
પછી રાઘવએ યુદ્ધમાં પોતાને લગતા સંકેતો નિહાળી, નિપુણતાપૂર્વક, પરમ આનંદ અને સંતોષ અનુભવ્યો અને યુદ્ધમાં વધુ પરાક્રમ બતાવ્યો.
thumb|સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રાવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તરમો સર્ગ.