તમોઘ્નાય હિમઘ્નાય શત્રુઘ્નાયામિતાત્મને। કૃતઘ્નઘ્નાય દેવાય જ્યોતિષાં પતયે નમઃ
અંધકારના વિનાશક ને વંદન, ઠંડીના વિનાશક ને વંદન, શત્રુના વિનાશક ને વંદન, અપરિમિત આત્મા ને વંદન, અકૃતઘ્નના વિનાશક દેવ ને અને પ્રકાશના સ્વામી ને વંદન.
તપ્તચામીકરાભાય હરયે વિશ્વકર્મણે। નમસ્તમોઽભિનિઘ્નાય રુચયે લોકસાક્ષિણે
પિગળેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી ને વંદન, હરિ ને વંદન, જગતના સર્જનહાર ને વંદન, અંધકારના વિનાશક ને વંદન, તેજસ્વી ને અને જગતના સાક્ષી ને પણ વંદન.
નાશયત્યેષ વૈ ભૂતં તમેવ સૃજતિ પ્રભુઃ। પાયત્યેષ તપત્યેષ વર્ષત્યેષ ગભસ્તિભિઃ
આ પ્રભુ સર્વ જીવોને નાશ કરે છે અને ફરીથી સર્જે છે; એ રક્ષા કરે છે, દહન કરે છે અને પોતાની કિરણોથી વરસાદ પણ વરસાવે છે.
એષ સુપ્તેષુ જાગર્તિ ભૂતેષુ પરિનિષ્ઠિતઃ। એષ ચૈવાગ્નિહોત્રં ચ ફલં ચૈવાગ્નિહોત્રિણામ્
એ સુતા લોકોમાં જાગતો રહે છે, સર્વ જીવોમાં સ્થિર છે; એ અગ્નિહોત્ર પણ છે અને અગ્નિહોત્ર કરનારને ફળ પણ આપે છે.
દેવાશ્ચ ક્રતવશ્ચૈવ ક્રતૂનાં ફલમેવ ચ। યાનિ કૃત્યાનિ લોકેષુ સર્વેષુ પરમપ્રભુઃ
એ દેવતાઓ છે, યજ્ઞ છે અને યજ્ઞનું ફળ પણ છે; એ સર્વ લોકના સર્વ કર્મોના પરમ સ્વામી છે.
એનમાપત્સુ કૃચ્છ્રેષુ કાન્તારેષુ ભયેષુ ચ। કીર્તયન્ પુરુષઃ કશ્ચિન્નાવસીદતિ રાઘવ
હે રાઘવ, જે કોઈ દુઃખ, કઠિનાઈ, જંગલ કે ભયમાં એનું સ્મરણ કરે છે, એ કદી દુઃખમાં ડૂબતો નથી.
પૂજયસ્વૈનમેકાગ્રો દેવદેવં જગત્પતિમ્। એતત્ ત્રિગુણિતં જપ્ત્વા યુદ્ધેષુ વિજયિષ્યતિ
એકાગ્ર ચિત્તે તું એ દેવદેવ અને જગતના સ્વામીની પૂજા કર; આ સ્તોત્ર ત્રણ વાર જપવાથી યુદ્ધમાં વિજય મળશે.
અસ્મિન્ ક્ષણે મહાબાહો રાવણં ત્વં જહિષ્યસિ। એવમુક્ત્વા તતોઽગસ્ત્યો જગામ સ યથાગતમ્
હવે તું, મહાબાહુ, રાવણને અવશ્ય સંહારશે; આમ કહીને અગસ્ત્ય જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા.
એતચ્છ્રુત્વા મહાતેજા નષ્ટશોકોઽભવત્ તદા। ધારયામાસ સુપ્રીતો રાઘવઃ પ્રયતાત્મવાન્
આ સાંભળીને મહાતેજસ્વી રાઘવનો શોક દૂર થયો; આનંદિત અને સંયમી રાઘવે એ બધું હૃદયમાં ધારી લીધું.
આદિત્યં પ્રેક્ષ્ય જપ્ત્વેદં પરં હર્ષમવાપ્તવાન્। ત્રિરાચમ્ય શુચિર્ભૂત્વા ધનુરાદાય વીર્યવાન્
સૂર્યને નિહાળી અને આ મંત્રનું જાપ કરીને, તેણે પરમ આનંદ મેળવ્યો; ત્રણ વાર પાણી છાંટીને શુદ્ધ બની, તે પરાક્રમી ધનુષ્ય લઈને ઉભો રહ્યો.
રાવણં પ્રેક્ષ્ય હૃષ્ટાત્મા જયાર્થં સમુપાગમત્। સર્વયત્નેન મહતા વૃતસ્તસ્ય વધેઽભવત્
રાવણને જોઈને, તેનું મન આનંદિત થયું અને વિજય માટે આગળ વધ્યો; સર્વ શક્તિથી ઘેરાઈને, તે તેના વિનાશ માટે તત્પર થયો.
અથ રવિરવદન્નિરીક્ષ્ય રામં મુદિતમનાઃ પરમં પ્રહૃષ્યમાણઃ। નિશિચરપતિસંક્ષયં વિદિત્વા સુરગણમધ્યગતો વચસ્ત્વરેતિ
પછી સૂર્યદેવે, રામને જોઈને, ખૂબ આનંદથી અને હર્ષભેર બોલ્યા; રાક્ષસોના રાજાના વિનાશને જાણીને, દેવમંડળમાં રહી, ઝડપથી વચન ઉચ્ચાર્યા.
thumb|ષડધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એકસો છઠ્ઠો સર્ગ સાંભળો.
સારથિઃ સ રથં હૃષ્ટઃ પરસૈન્યપ્રધર્ષણમ્। ગન્ધર્વનગરાકારં સમુચ્છ્રિતપતાકિનમ્
સારથીએ આનંદપૂર્વક રથ હંકાર્યો, જે દુશ્મન સેના માટે ભયજનક હતો અને ગંધર્વનગર જેવો દેખાતો, ઊંચા ધ્વજાવાળા હતો.
યુક્તં પરમસમ્પન્નૈર્વાજિભિર્હેમમાલિભિઃ। યુદ્ધોપકરણૈઃ પૂર્ણં પતાકાધ્વજમાલિનમ્
તે રથ ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડાયેલો હતો, જેમણે સોનાની માળ પહેરી હતી; તે યુદ્ધના સાધનોથી ભરેલો અને ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભતો હતો.
ગ્રસન્તમિવ ચાકાશં નાદયન્તં વસુંધરામ્। પ્રણાશં પરસૈન્યાનાં સ્વસૈન્યસ્ય પ્રહર્ષણમ્
તે રથ આકાશને словно ગળી જાય તેમ લાગતો અને ધરતી પર ગુંજી ઉઠતો; દુશ્મન સેના માટે વિનાશ અને પોતાની સેના માટે આનંદ લાવતો હતો.
રાવણસ્ય રથં ક્ષિપ્રં ચોદયામાસ સારથિઃ। તમાપતન્તં સહસા સ્વનવન્તં મહાધ્વજમ્
સારથીએ ઝડપથી રાવણનો રથ હંકાર્યો, જે અચાનક ધ્વનિ સાથે અને મહા ધ્વજ સાથે દોડતો આવ્યો.
રથં રાક્ષસરાજસ્ય નરરાજો દદર્શ હ। કૃષ્ણવાજિસમાયુક્તં યુક્તં રૌદ્રેણ વર્ચસા
મનુષ્યોના રાજાએ રાક્ષસોના રાજાનો રથ જોયો, જે કાળા ઘોડાઓથી જોડાયેલો અને ભયાનક તેજથી યુક્ત હતો.
દીપ્યમાનમિવાકાશે વિમાનં સૂર્યવર્ચસમ્। તડિત્પતાકાગહનં દર્શિતેન્દ્રાયુધપ્રભમ્
તે રથ આકાશમાં સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું, વીજળી જેવી ધ્વજાવાળો અને ઇન્દ્રના શસ્ત્રની કાંતિ દર્શાવતો હતો.
શરધારા વિમુઞ્ચન્તં ધારાધરમિવામ્બુદમ્। સ દૃષ્ટ્વા મેઘસંકાશમાપતન્તં રથં રિપોઃ
તે રથ તીરોની ધારા છોડતો, જાણે મેઘ વરસાદ વરસાવે તેમ; દુશ્મનનો રથ મેઘ જેવો કાળો અને ઝડપથી આવતો જોઈને,
ગિરેર્વજ્રાભિમૃષ્ટસ્ય દીર્યતઃ સદૃશસ્વનમ્। વિસ્ફારયન્ વૈ વેગેન બાલચન્દ્રાનતં ધનુઃ
તેનો અવાજ જાણે પર્વત પર વજ્ર પડ્યો હોય અને તૂટી જાય એવો હતો; તેણે નવચંદ્ર જેવી વક્ર ધનુષ્યને જોરથી ખેંચ્યું.
ઉવાચ માતલિં રામઃ સહસ્રાક્ષસ્ય સારથિમ્। માતલે પશ્ય સંરબ્ધમાપતન્તં રથં રિપોઃ
રામે ઇન્દ્રના સારથી માતલિને કહ્યું: 'માતલિ, જુઓ, દુશ્મનનો રથ કેટલો ઉગ્રતાથી આગળ વધી રહ્યો છે.'
યથાપસવ્યં પતતા વેગેન મહતા પુનઃ। સમરે હન્તુમાત્માનં તથાનેન કૃતા મતિઃ
તે રથ ફરીથી જોરદાર ઝડપથી ડાબી બાજુથી પસાર થાય છે; યુદ્ધમાં પોતાનો વિનાશ લાવવાનો તેનો ઈરાદો છે.
તદપ્રમાદમાતિષ્ઠ પ્રત્યુદ્ગચ્છ રથં રિપોઃ। વિધ્વંસયિતુમિચ્છામિ વાયુર્મેઘમિવોત્થિતમ્
અત્યારે જાગ્રત રહો અને દુશ્મનના રથ સામે જાઓ; હું તેને પવન જેમ ઉઠેલા મેઘને વિખેરી નાખે તેમ તોડવા માંગું છું.
અવિક્લવમસમ્ભ્રાન્તમવ્યગ્રહૃદયેક્ષણમ્। રશ્મિસંચારનિયતં પ્રચોદય રથં દ્રુતમ્
રથને નિર્ભય, અડગ અને સ્થિર હૃદય અને નજરથી, વાળ નિયંત્રિત રાખીને ઝડપથી હંકારો.
કામં ન ત્વં સમાધેયઃ પુરંદરરથોચિતઃ। યુયુત્સુરહમેકાગ્રઃ સ્મારયે ત્વાં ન શિક્ષયે
તમે તો ઇન્દ્રના રથ ચલાવવાના અનુભવી છો, તમને શીખવાડવાની જરૂર નથી; હું તો યુદ્ધ માટે તત્પર છું, માત્ર યાદ અપાવું છું, શીખવાડતો નથી.
પરિતુષ્ટઃ સ રામસ્ય તેન વાક્યેન માતલિઃ। પ્રચોદયામાસ રથં સુરસારથિરુત્તમઃ
રામના વચનથી માતલિ પ્રસન્ન થયો અને દેવોના શ્રેષ્ઠ સારથીએ રથને આગળ હંકાર્યો.
અપસવ્યં તતઃ કુર્વન્ રાવણસ્ય મહારથમ્। ચક્રસમ્ભૂતરજસા રાવણં વ્યવધૂનયત્
પછી, રાવણના મહારથના ડાબા બાજુએ વળી, તેણે રથના ચકરોથી ઉડેલા ધૂળથી રાવણને ઢાંકી દીધો.
તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવસ્તામ્રવિસ્ફારિતેક્ષણઃ। રથપ્રતિમુખં રામં સાયકૈરવધૂનયત્
ત્યારે, દસ મુંડાવાળો રાવણ ગુસ્સે ભરાયો, તેની આંખો લાલ લાવા જેવી જળબળતી હતી. તેણે પોતાના રથ સામે ઉભેલા રામ પર તીરોની ઝમાવટ કરી.
ધર્ષણામર્ષિતો રામો ધૈર્યં રોષેણ લમ્ભયન્। જગ્રાહ સુમહાવેગમૈન્દ્રં યુધિ શરાસનમ્
આપમાનથી રામ દુઃખી થયો, પણ ધીરજ રાખી ગુસ્સાને કાબૂમાં રાખ્યો અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્રનું મહાશક્તિશાળી ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.