આપતન્તં શરૌઘેણ વારયામાસ રાઘવઃ। ઉત્પતન્તં યુગાન્તાગ્નિં જલૌઘૈરિવ વાસવઃ
રાઘવે તીરોની ઝપાટાથી આવતાં શૂળને રોકી દીધું, જેમ ઇન્દ્રે જળધારાથી યુગાંતના અગ્નિને બુઝાવતો હોય તેમ.
નિર્દદાહ સ તાન્ બાણાન્ રામકાર્મુકનિઃસૃતાન્। રાવણસ્ય મહાન્ શૂલઃ પતઙ્ગાનિવ પાવકઃ
રાવણનું એ મહાન શૂળ રામના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરોને એવી રીતે ભસ્મ કરી નાખતું હતું, જેમ અગ્નિ પતંગિયાઓને ભસ્મ કરી નાખે.
તાન્ દૃષ્ટ્વા ભસ્મસાદ્ભૂતાન્ શૂલસંસ્પર્શચૂર્ણિતાન્। સાયકાનન્તરિક્ષસ્થાન્ રાઘવઃ ક્રોધમાહરત્
આકાશમાં એ શૂળના સ્પર્શથી તીરો ભસ્મ થઈ ગયા, એ જોઈને રાઘવ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
સ તાં માતલિના નીતાં શક્તિં વાસવસમ્મતામ્। જગ્રાહ પરમક્રુદ્ધો રાઘવો રઘુનન્દનઃ
પછી રઘુવંશના આનંદ રાઘવે, માતલીએ લાવેલી અને ઇન્દ્રે માન્ય એવી શક્તિ ગુસ્સામાં પકડી.
સા તોલિતા બલવતા શક્તિર્ઘણ્ટાકૃતસ્વના। નભઃ પ્રજ્વાલયામાસ યુગાન્તોલ્કેવ સપ્રભા
એ શક્તિ બળથી ઊંચકાઈ, ઘંટડી જેવી ધ્વનિ કરતી, પોતાના તેજથી આકાશમાં એવી ચમકી ઉઠી કે જાણે યુગાંતની પુછડાવાળી તારો હોય.
સા ક્ષિપ્તા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય તસ્મિઞ્છૂલે પપાત હ। ભિન્નઃ શક્ત્યા મહાન્ શૂલો નિપપાત ગતદ્યુતિઃ
એ શક્તિ રાક્ષસોના રાજા તરફ ફેંકાઈ અને એના શૂળને વાગી. શક્તિના ઘા થી એ મોટું શૂળ તૂટી પડ્યું અને તેનું તેજ પણ ખોવાઈ ગયું.
નિર્બિભેદ તતો બાણૈર્હયાનસ્ય મહાજવાન્। રામસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાવેગૈર્વજ્રકલ્પૈરજિહ્મગૈઃ
પછી રામે વજ્ર જેવી તીક્ષ્ણ અને સીધી તીરોની ઝપાટાથી રાવણના રથના ઝડપી ઘોડાંઓને ભેદી નાખ્યા.
નિર્બિભેદોરસિ તદા રાવણં નિશિતૈઃ શરૈઃ। રાઘવઃ પરમાયત્તો લલાટે પત્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ
એ સમયે રાઘવે સંપૂર્ણ ચિત્તથી રાવણના છાતીમાં તીક્ષ્ણ તીરો ઘુંપ્યા અને ત્રણ તીરો તેના કપાળ પર માર્યા.
સ શરૈર્ભિન્નસર્વાઙ્ગો ગાત્રપ્રસ્રુતશોણિતઃ। રાક્ષસેન્દ્રઃ સમૂહસ્થઃ ફુલ્લાશોક ઇવાબભૌ
તીરોના ઘા થી આખું શરીર છિદી પડ્યું, અંગો પરથી લોહી વહી રહ્યું હતું, છતાં રાક્ષસોના રાજા સૈન્યમાં ઊભો રહ્યો અને ફૂલેલા અશોકના વૃક્ષ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
સ રામબાણૈરતિવિદ્ધગાત્રો નિશાચરેન્દ્રઃ ક્ષતજાર્દ્રગાત્રઃ। જગામ ખેદં ચ સમાજમધ્યે ક્રોધં ચ ચક્રે સુભૃશં તદાનીમ્
રામના બાણોથી શરીર ઘાયલ થઈ ગયેલો, રક્તથી ભીંજાયેલો રાત્રિમાં ફરતો રાવણ સભામાં થાક્યો અને એ સમયે તેને ભારે ક્રોધ આવ્યો.
thumb|ત્ર્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્ર્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એકસો ત્રીજો સર્ગ સાંભળો.
સ તુ તેન તદા ક્રોધાત્ કાકુત્સ્થેનાર્દિતો ભૃશમ્। રાવણઃ સમરશ્લાઘી મહાક્રોધમુપાગમત્
પછી કાકુત્સ્થના ક્રોધથી પીડાયેલો, યુદ્ધમાં પોતાની શક્તિ પર ગર્વ કરતો રાવણ ભારે ક્રોધમાં આવી ગયો.
સ દીપ્તનયનોઽમર્ષાચ્ચાપમુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। અભ્યર્દયત્ સુસંક્રુદ્ધો રાઘવં પરમાહવે
ત્યારે રાવણના આંખો ગુસ્સાથી જલદી ઉગરી ઉઠ્યા, અને તેણે ધનુષ્ય ઉપાડી, ભયાનક યુદ્ધમાં રાઘવ પર જોરદાર હુમલો કર્યો.
બાણધારાસહસ્રૈસ્તૈઃ સ તોયદ ઇવામ્બરાત્। રાઘવં રાવણો બાણૈસ્તટાકમિવ પૂરયન્
રાવણે હજારો બાણોની વર્ષા કરીને, જાણે આકાશમાંથી મેઘ વરસે તેમ, રાઘવને બાણોથી ઢાંકી દીધો, જેમ કે તળાવ પાણીથી ભરાય છે.
પૂરિતઃ શરજાલેન ધનુર્મુક્તેન સંયુગે। મહાગિરિરિવાકમ્પ્યઃ કાકુત્સ્થો ન પ્રકમ્પતે
યુદ્ધમાં ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા બાણોના જાળમાં ઘેરાયેલો કાકુત્સ્થ, મહાન પર્વત જેવો અડગ રહ્યો, જરા પણ હલ્યો નહીં.
સ શરૈઃ શરજાલાનિ વારયન્ સમરે સ્થિતઃ। ગભસ્તીનિવ સૂર્યસ્ય પ્રતિજગ્રાહ વીર્યવાન્
યુદ્ધમાં મજબૂતીથી ઊભા રહી, તેણે પોતાના બાણોથી રાવણના બાણોની વર્ષા અટકાવી, જાણે સૂર્યના કિરણો સ્વીકારી લે છે તેમ.
તતઃ શરસહસ્રાણિ ક્ષિપ્રહસ્તો નિશાચરઃ। નિજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ
પછી રાત્રિમાં ફરતો રાવણ, ઝડપી હાથથી અને ગુસ્સામાં, મહાત્મા રાઘવના છાતીમાં હજારો બાણો મારી બેઠો.
સ શોણિતસમાદિગ્ધઃ સમરે લક્ષ્મણાગ્રજઃ। દૃષ્ટઃ ફુલ્લ ઇવારણ્યે સુમહાન્ કિંશુકદ્રુમઃ
યુદ્ધમાં લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામ, લોહીથી લથપથ થઈ ગયા હતા, અને તેઓ જંગલમાં ફૂલેલા મોટા કિંચુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા હતા.
શરાભિઘાતસંરબ્ધઃ સોઽભિજગ્રાહ સાયકાન્। કાકુત્સ્થઃ સુમહાતેજા યુગાન્તાદિત્યવર્ચસઃ
બાણના ઘા ખાઈને ઉશ્કેરાયેલા કાકુત્સ્થ, પ્રચંડ તેજવાળા, પોતાનાં તેજસ્વી બાણો ઉઠાવી લીધા, જે યુગના અંતે ઉગતા સૂર્ય જેવા ચમકતા હતા.
તતોઽન્યોન્યં સુસંરબ્ધૌ તાવુભૌ રામરાવણૌ। શરાન્ધકારે સમરે નોપલક્ષયતાં તદા
પછી રામ અને રાવણ બંને ભયાનક ગુસ્સામાં આવી ગયા અને યુદ્ધના મેદાનમાં બાણોના અંધકારમાં એકબીજાને જોઈ શક્યા નહીં.
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટો રામો દશરથાત્મજઃ। ઉવાચ રાવણં વીરઃ પ્રહસ્ય પરુષં વચઃ
પછી દશરથપુત્ર રામ ક્રોધથી ભરાઈને, યુદ્ધમાં હસતાં રાવણને કડક શબ્દોમાં કહ્યું.
મમ ભાર્યા જનસ્થાનાદજ્ઞાનાદ્ રાક્ષસાધમ। હૃતા તે વિવશા યસ્માત્ તસ્માત્ ત્વં નાસિ વીર્યવાન્
હે રાક્ષસોમાં સૌથી નીચા, મારી પત્ની જનસ્થાનમાંથી તું અજ્ઞાનતાથી અને તેની લાચારતાનો લાભ લઇને લઈ ગયો, એટલે તું સાચો વીર નથી.
મયા વિરહિતાં દીનાં વર્તમાનાં મહાવને। વૈદેહીં પ્રસભં હૃત્વા શૂરોઽહમિતિ મન્યસે
મારે વિયોગમાં, દુઃખી અને જંગલમાં રહેતી વૈદેહીને તું બળજબરીથી લઈ ગયો અને પોતાને વીર માને છે.
સ્ત્રીષુ શૂર વિનાથાસુ પરદારાભિમર્શનમ્। કૃત્વા કાપુરુષં કર્મ શૂરોઽહમિતિ મન્યસે
બીજાની પત્ની અને રક્ષણ વિહોણી સ્ત્રીઓ પર દુષ્કર્મ કરીને, તું પોતાને વીર માને છે, પણ એ તો કાયરતા છે.
ભિન્નમર્યાદ નિર્લજ્જ ચારિત્રેષ્વનવસ્થિત। દર્પાન્મૃત્યુમુપાદાય શૂરોઽહમિતિ મન્યસે
મર્યાદા તોડી, લાજ ગુમાવી, અને વૃત્તિમાં અસ્થિર રહી, અહંકારથી મૃત્યુને આમંત્રણ આપીને પણ તું પોતાને વીર માને છે.
શૂરેણ ધનદભ્રાત્રા બલૈઃ સમુદિતેન ચ। શ્લાઘનીયં મહત્કર્મ યશસ્યં ચ કૃતં ત્વયા
તારા ભાઈની સંપત્તિ અને સેનાના સહારે, તું મોટું અને પ્રશંસનીય કાર્ય કર્યું, જેનું યશ ફેલાયું છે.
ઉત્સેકેનાભિપન્નસ્ય ગર્હિતસ્યાહિતસ્ય ચ। કર્મણઃ પ્રાપ્નુહીદાનીં તસ્યાદ્ય સુમહત્ ફલમ્
હવે તારા અહંકારથી કરેલા, નિંદનીય અને દુષ્કર્મના ભારે પરિણામને તું આજે ભોગવી લે.
શૂરોઽહમિતિ ચાત્માનમવગચ્છસિ દુર્મતે। નૈવ લજ્જાસ્તિ તે સીતાં ચૌરવદ્ વ્યપકર્ષતઃ
હે દુષ્ટબુદ્ધિ, તું પોતાને વીર માને છે, પણ સીતાજીને ચોરની જેમ અપહરણ કરતાં તને લાજ પણ નથી આવતી.
યદિ મત્સંનિધૌ સીતા ધર્ષિતા સ્યાત્ ત્વયા બલાત્। ભ્રાતરં તુ ખરં પશ્યેસ્તદા મત્સાયકૈર્હતઃ
જો તું મારી હાજરીમાં જબરદસ્તી સીતાજી સાથે દુર્વ્યવહાર કરત, તો મારા બાણોથી મારેલા તારો ભાઈ ખરાને તું જોઈ લેત.
દિષ્ટ્યાસિ મમ મન્દાત્મંશ્ચક્ષુર્વિષયમાગતઃ। અદ્ય ત્વાં સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નયામિ યમસાદનમ્
હે મૂર્ખ, સદભાગ્યે આજે તું મારી નજરે પડ્યો છે; હવે હું તને તીક્ષ્ણ બાણોથી યમલોકમાં મોકલી દઈશ.