ખરાશ્ચ ખરનિર્ઘોષા ગગને પરુષા ઘનાઃ। ઔત્પાતિકાશ્ચ નર્દન્તઃ સમન્તાત્ પરિચક્રમુઃ
આકાશમાં ખચકતા ગધેડાંઓ કઠોર અવાજે રડવા લાગ્યા, ભયાનક વાદળો ગર્જના કરવા લાગ્યા અને ચારે બાજુ અશુભ સંકેતો ભયાનક ધ્વનિ સાથે ફરવા લાગ્યા.
રામં દૃષ્ટ્વા સુસંક્રુદ્ધમુત્પાતાંશ્ચૈવ દારુણાન્। વિત્રેસુઃ સર્વભૂતાનિ રાવણસ્યાભવદ્ ભયમ્
રામને અત્યંત ક્રોધિત જોઈને અને ભયાનક અપશકુન જોઈને બધા જીવ ભયભીત થઈ ગયા અને રાવણના મનમાં પણ ભય ઊભો થયો.
વિમાનસ્થાસ્તદા દેવા ગન્ધર્વાશ્ચ મહોરગાઃ। ઋષિદાનવદૈત્યાશ્ચ ગરુત્મન્તશ્ચ ખેચરાઃ
તે સમયે વિમાનોમાં બેઠેલા દેવતાઓ, ગંધર્વો, મહાનાગો, ઋષિઓ, દાનવો, દૈત્યો, ગરુડ અને અન્ય આકાશમાં વિહાર કરતા જીવોએ
દદૃશુસ્તે તદા યુદ્ધં લોકસંવર્તસંસ્થિતમ્। નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈઃ શૂરયોઃ સમ્પ્રયુધ્યતોઃ
તે યુદ્ધને જોયું, જે જાણે સમગ્ર લોકનો વિનાશ લાવનાર હતું, જ્યાં બંને વીર ભયાનક શસ્ત્રોથી લડી રહ્યા હતા.
ઊચુઃ સુરાસુરાઃ સર્વે તદા વિગ્રહમાગતાઃ। પ્રેક્ષમાણા મહાયુદ્ધં વાક્યં ભક્ત્યા પ્રહૃષ્ટવત્
ત્યારે ત્યાં ભેગા થયેલા બધા દેવો અને અસુરો એ મહાયુદ્ધ જોતા ભક્તિ અને આનંદથી વચન બોલવા લાગ્યા.
દશગ્રીવં જયેત્યાહુરસુરાઃ સમવસ્થિતાઃ। દેવા રામમથોચુસ્તે ત્વં જયેતિ પુનઃ પુનઃ
એક તરફ એકઠા થયેલા અસુરો 'દશમુખને વિજય મળે' એમ બોલ્યા, તો બીજી તરફ દેવતાઓ વારંવાર રામને 'તને વિજય મળે' એમ બોલતા રહ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે ક્રોધાદ્ રાઘવસ્ય ચ રાવણઃ। પ્રહર્તુકામો દુષ્ટાત્મા સ્પૃશન્ પ્રહરણં મહત્
આ બધાની વચ્ચે, રાવણ દુષ્ટ મનથી અને ક્રોધથી ભરાઈને રાઘવને મારવા ઉત્સુક થઈ, પોતાનું મોટું શસ્ત્ર હાથમાં લીધું.
વજ્રસારં મહાનાદં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્। શૈલશૃઙ્ગનિભૈઃ કૂટૈશ્ચિત્તદૃષ્ટિભયાવહમ્
એ શસ્ત્ર વજ્ર જેટલું કઠોર, ભયાનક ધ્વનિ કરતું, બધા શત્રુઓનો વિનાશક અને પર્વતની ચોટી જેવાં કાંટાવાળું હતું, જેને જોઈને મનમાં ભય ઊભો થતો.
સધૂમમિવ તીક્ષ્ણાગ્રં યુગાન્તાગ્નિચયોપમમ્। અતિરૌદ્રમનાસાદ્યં કાલેનાપિ દુરાસદમ્
તે તીક્ષ્ણ અગ્રવાળું, ધૂમ્રવાળું અને યુગાન્તના અગ્નિ જેવું પ્રખર લાગતું, એટલું ભયાનક કે તેને સમય પણ સહન કરી શકે નહિ.
ત્રાસનં સર્વભૂતાનાં દારણં ભેદનં તથા। પ્રદીપ્ત ઇવ રોષેણ શૂલં જગ્રાહ રાવણઃ
એ શસ્ત્ર બધા જીવ માટે ભયજનક, ફાડનાર અને વિભાજક હતું; રાવણ ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ જાણે અગ્નિ સમાન શૂળ હાથમાં લીધો.
તચ્છૂલં પરમક્રુદ્ધો જગ્રાહ યુધિ વીર્યવાન્। અનીકૈઃ સમરે શૂરૈ રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ
પછી રાવણ પરમ ક્રોધથી ભરાઈ, યુદ્ધમાં તે શૂળ હાથમાં લઈ ઊભો રહ્યો, અને આસપાસ રાક્ષસોની વીર સેનાથી ઘેરાયો હતો.
સમુદ્યમ્ય મહાકાયો નનાદ યુધિ ભૈરવમ્। સંરક્તનયનો રોષાત્ સ્વસૈન્યમભિહર્ષયન્
પછી એ મહાકાય યોદ્ધાએ પોતાના દેહને ઊંચો કરીને યુદ્ધભૂમિમાં ભયાનક ગર્જના કરી, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી અને પોતાના સૈનિકોને ઉત્સાહિત કર્યા.
પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ દિશશ્ચ પ્રદિશસ્તથા। પ્રાકમ્પયત્ તદા શબ્દો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય દારુણઃ
ત્યારે રાક્ષસોના રાજાના એ ભયાનક અવાજે ધરતી, આકાશ અને દિશાઓ બધું જ કંપી ઉઠ્યું.
અતિકાયસ્ય નાદેન તેન તસ્ય દુરાત્મનઃ। સર્વભૂતાનિ વિત્રેસુઃ સાગરશ્ચ પ્રચુક્ષુભે
એ દુષ્ટ આતિકાયના ગર્જનાથી બધા જીવો ડરી ગયા અને સાગર પણ ઉથલપાથલ થવા લાગ્યો.
સ ગૃહીત્વા મહાવીર્યઃ શૂલં તદ્ રાવણો મહત્। વિનદ્ય સુમહાનાદં રામં પરુષમબ્રવીત્
પછી મહાબળવાન રાવણે એ મોટું શૂળ પકડીને જોરદાર ગર્જના કરી અને રામને કડક શબ્દોમાં કહ્યું.
શૂલોઽયં વજ્રસારસ્તે રામ રોષાન્મયોદ્યતઃ। તવ ભ્રાતૃસહાયસ્ય સદ્યઃ પ્રાણાન્ હરિષ્યતિ
"રામ, આ શૂળ વજ્ર જેટલું કઠોર છે અને ગુસ્સામાં મેં ઊંચક્યું છે. હવે તારા અને તારા ભાઈના સાથીઓના પ્રાણ તરત જ લઈ જશે."
રક્ષસામદ્ય શૂરાણાં નિહતાનાં ચમૂમુખે। ત્વાં નિહત્ય રણશ્લાઘિન્ કરોમિ તરસા સમમ્
"આજે યુદ્ધમાં જે શૂરવીર રાક્ષસો મર્યા છે, એમની પંક્તિમાં તને મારીને હું પણ સામેલ થઈશ."
તિષ્ઠેદાનીં નિહન્મિ ત્વામેષ શૂલેન રાઘવ। એવમુક્ત્વા સ ચિક્ષેપ તચ્છૂલં રાક્ષસાધિપઃ
"હવે ઊભો રહી જા, રાઘવ! આ શૂળથી હું તને મારી નાખીશ." એમ કહીને રાક્ષસાધિપતિએ એ શૂળ ફેંક્યું.
તદ્ રાવણકરાન્મુક્તં વિદ્યુન્માલાસમાવૃતમ્। અષ્ટઘણ્ટં મહાનાદં વિયદ્ગતમશોભત
રાવણના હાથમાંથી છૂટેલું એ શૂળ વીજળીની ઝાંખી સાથે, આઠ ઘંટડીથી સજ્જ અને ભયાનક અવાજ કરતી રીતે આકાશમાં ચમકી ઉઠ્યું.
તચ્છૂલં રાઘવો દૃષ્ટ્વા જ્વલન્તં ઘોરદર્શનમ્। સસર્જ વિશિખાન્ રામશ્ચાપમાયમ્ય વીર્યવાન્
રામે એ જ્વલંત અને ભયાનક શૂળને જોઈને પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને તીરો છોડ્યા.
આપતન્તં શરૌઘેણ વારયામાસ રાઘવઃ। ઉત્પતન્તં યુગાન્તાગ્નિં જલૌઘૈરિવ વાસવઃ
રાઘવે તીરોની ઝપાટાથી આવતાં શૂળને રોકી દીધું, જેમ ઇન્દ્રે જળધારાથી યુગાંતના અગ્નિને બુઝાવતો હોય તેમ.
નિર્દદાહ સ તાન્ બાણાન્ રામકાર્મુકનિઃસૃતાન્। રાવણસ્ય મહાન્ શૂલઃ પતઙ્ગાનિવ પાવકઃ
રાવણનું એ મહાન શૂળ રામના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરોને એવી રીતે ભસ્મ કરી નાખતું હતું, જેમ અગ્નિ પતંગિયાઓને ભસ્મ કરી નાખે.
તાન્ દૃષ્ટ્વા ભસ્મસાદ્ભૂતાન્ શૂલસંસ્પર્શચૂર્ણિતાન્। સાયકાનન્તરિક્ષસ્થાન્ રાઘવઃ ક્રોધમાહરત્
આકાશમાં એ શૂળના સ્પર્શથી તીરો ભસ્મ થઈ ગયા, એ જોઈને રાઘવ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
સ તાં માતલિના નીતાં શક્તિં વાસવસમ્મતામ્। જગ્રાહ પરમક્રુદ્ધો રાઘવો રઘુનન્દનઃ
પછી રઘુવંશના આનંદ રાઘવે, માતલીએ લાવેલી અને ઇન્દ્રે માન્ય એવી શક્તિ ગુસ્સામાં પકડી.
સા તોલિતા બલવતા શક્તિર્ઘણ્ટાકૃતસ્વના। નભઃ પ્રજ્વાલયામાસ યુગાન્તોલ્કેવ સપ્રભા
એ શક્તિ બળથી ઊંચકાઈ, ઘંટડી જેવી ધ્વનિ કરતી, પોતાના તેજથી આકાશમાં એવી ચમકી ઉઠી કે જાણે યુગાંતની પુછડાવાળી તારો હોય.
સા ક્ષિપ્તા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય તસ્મિઞ્છૂલે પપાત હ। ભિન્નઃ શક્ત્યા મહાન્ શૂલો નિપપાત ગતદ્યુતિઃ
એ શક્તિ રાક્ષસોના રાજા તરફ ફેંકાઈ અને એના શૂળને વાગી. શક્તિના ઘા થી એ મોટું શૂળ તૂટી પડ્યું અને તેનું તેજ પણ ખોવાઈ ગયું.
નિર્બિભેદ તતો બાણૈર્હયાનસ્ય મહાજવાન્। રામસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાવેગૈર્વજ્રકલ્પૈરજિહ્મગૈઃ
પછી રામે વજ્ર જેવી તીક્ષ્ણ અને સીધી તીરોની ઝપાટાથી રાવણના રથના ઝડપી ઘોડાંઓને ભેદી નાખ્યા.
નિર્બિભેદોરસિ તદા રાવણં નિશિતૈઃ શરૈઃ। રાઘવઃ પરમાયત્તો લલાટે પત્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ
એ સમયે રાઘવે સંપૂર્ણ ચિત્તથી રાવણના છાતીમાં તીક્ષ્ણ તીરો ઘુંપ્યા અને ત્રણ તીરો તેના કપાળ પર માર્યા.
સ શરૈર્ભિન્નસર્વાઙ્ગો ગાત્રપ્રસ્રુતશોણિતઃ। રાક્ષસેન્દ્રઃ સમૂહસ્થઃ ફુલ્લાશોક ઇવાબભૌ
તીરોના ઘા થી આખું શરીર છિદી પડ્યું, અંગો પરથી લોહી વહી રહ્યું હતું, છતાં રાક્ષસોના રાજા સૈન્યમાં ઊભો રહ્યો અને ફૂલેલા અશોકના વૃક્ષ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
સ રામબાણૈરતિવિદ્ધગાત્રો નિશાચરેન્દ્રઃ ક્ષતજાર્દ્રગાત્રઃ। જગામ ખેદં ચ સમાજમધ્યે ક્રોધં ચ ચક્રે સુભૃશં તદાનીમ્
રામના બાણોથી શરીર ઘાયલ થઈ ગયેલો, રક્તથી ભીંજાયેલો રાત્રિમાં ફરતો રાવણ સભામાં થાક્યો અને એ સમયે તેને ભારે ક્રોધ આવ્યો.