તે રાવણધનુર્મુક્તાઃ શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ। અભ્યવર્તન્ત કાકુત્સ્થં સર્પા ભૂત્વા મહાવિષાઃ
રાવણના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાથી શોભિત તીરો કકુત્સ્થ રામ તરફ દોડ્યા અને મહાવિષાળ સાપ બની ગયા.
તે દીપ્તવદના દીપ્તં વમન્તો જ્વલનં મુખૈઃ। રામમેવાભ્યવર્તન્ત વ્યાદિતાસ્યા ભયાનકાઃ
તે ભયાનક, વિશાળમુખ વાળા સાપો અગ્નિ ઉગળી રહ્યા હતા અને રામ તરફ ધસી આવ્યા હતા.
તૈર્વાસુકિસમસ્પર્શૈર્દીપ્તભોગૈર્મહાવિષૈઃ। દિશશ્ચ સંતતાઃ સર્વા વિદિશશ્ચ સમાવૃતાઃ
વાસુકિ જેવા પ્રખર દંશ અને ઝેરી સાપોએ પોતાના દીપ્ત ફણ વડે સર્વ દિશાઓ અને વિદિશાઓ ભરાઈ ગઈ.
તાન્ દૃષ્ટ્વા પન્નગાન્ રામઃ સમાપતત આહવે। અસ્ત્રં ગારુત્મતં ઘોરં પ્રાદુશ્ચક્રે ભયાવહમ્
યુદ્ધમાં એ સાપોને પોતાની તરફ આવતાં જોઈ, રામે ભયજનક અને ભયાનક ગરુડ અસ્ત્ર પ્રગટાવ્યું.
તે રાઘવધનુર્મુક્તા રુક્મપુઙ્ખાઃ શિખિપ્રભાઃ। સુપર્ણાઃ કાઞ્ચના ભૂત્વા વિચેરુઃ સર્પશત્રવઃ
રાઘવના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાના પાંખ અને મોર જેવી કાંતિ ધરાવતાં તીરો સુવર્ણ સુપર્ણ બની, સાપોના શત્રુ બની ઉડી ગયા.
તે તાન્ સર્વાન્ શરાઞ્જઘ્નુઃ સર્પરૂપાન્ મહાજવાન્। સુપર્ણરૂપા રામસ્ય વિશિખાઃ કામરૂપિણઃ
રામના એ ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનારા સુપર્ણ સ્વરૂપ તીરો એ ઝડપથી આવતાં સર્વ સાપરૂપ તીરોને સંહાર્યા.
અસ્ત્રે પ્રતિહતે ક્રુદ્ધો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। અભ્યવર્ષત્ તદા રામં ઘોરાભિઃ શરવૃષ્ટિભિઃ
રાવણ, રાક્ષસાધિપતિ, ક્રોધિત થઈ, પોતાનું અસ્ત્ર નિષ્ફળ થતાં, રામ પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમક્લિષ્ટકારિણમ્। અર્દયિત્વા શરૌઘેણ માતલિં પ્રત્યવિધ્યત
પછી રાવણે હજારો તીરો વડે નિર્દોષ કર્મ કરનાર રામને ઘાયલ કર્યા અને તીરોની ઝાપટથી માતલીને પણ ઘાયલ કર્યો.
ચિચ્છેદ કેતુમુદ્દિશ્ય શરેણૈકેન રાવણઃ। પાતયિત્વા રથોપસ્થે રથાત્ કેતું ચ કાઞ્ચનમ્
રાવણે એક તીરથી રથના ધ્વજને નિશાન બનાવી કાપી નાખ્યો અને તે સોનાનો ધ્વજ રથની પાટીએ પડી ગયો.
ઐન્દ્રાનપિ જઘાનાશ્વાન્ શરજાલેન રાવણઃ। વિષેદુર્દેવગન્ધર્વચારણા દાનવૈઃ સહ
રાવણે ઇન્દ્રના ઘોડાઓને પણ તીરોની વરસાદથી મારી નાખ્યા; દેવો, ગાંધર્વો, ચારણો અને દાનવો બધાં ભયભીત થઈ ગયા.
રામમાર્તં તદા દૃષ્ટ્વા સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। વ્યથિતા વાનરેન્દ્રાશ્ચ બભૂવુઃ સવિભીષણાઃ
રામને દુઃખી જોઈ, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ, વાનરરાજાઓ અને વિભીષણ સહિત સૌ દુઃખી થયા.
રામચન્દ્રમસં દૃષ્ટ્વા ગ્રસ્તં રાવણરાહુણા। પ્રાજાપત્યં ચ નક્ષત્રં રોહિણીં શશિનઃ પ્રિયામ્
રાવણ-રૂપ રહુએ રામચંદ્રમાને ગ્રસ્યા હોય તેમ, ચંદ્રની પ્રિય રોહિણી નક્ષત્ર પણ આકૃતિમાં આવી ગઈ.
સમાક્રમ્ય બુધસ્તસ્થૌ પ્રજાનામહિતાવહઃ। સધૂમપરિવૃર્ત્તોમિઃ પ્રજ્વલન્નિવ સાગરઃ
બુધ ગ્રહે પ્રજાપતિ નક્ષત્રને આવરી લીધું, ધૂમ્ર પ્રકાશથી ઘેરાયેલો અને અગ્નિ સમાન તેજથી પ્રજાઓને દુઃખ આપતો દેખાયો.
ઉત્પપાત તદા ક્રુદ્ધઃ સ્પૃશન્નિવ દિવાકરમ્। શસ્ત્રવર્ણઃ સુપરુષો મન્દરશ્મિર્દિવાકરઃ
ત્યારે ક્રોધિત મંગળ આકાશમાં ઊભો થયો, જાણે સૂર્યને સ્પર્શી રહ્યો હોય. તેનું તેજ શસ્ત્ર જેવું કઠોર હતું અને તેની કિરણો મલિન થઈ ગઈ હતી, જાણે સૂર્ય પોતે મુંઝાઈ ગયો હોય.
અદૃશ્યત કબન્ધાઙ્કઃ સંસક્તો ધૂમકેતુના। કોસલાનાં ચ નક્ષત્રં વ્યક્તમિન્દ્રાગ્નિદૈવતમ્
કબંધ નામનું નક્ષત્ર ધૂમકેતુ સાથે જોડાઈને દેખાયું અને કોશલ દેશનું નક્ષત્ર, જેનું દેવતા ઇન્દ્ર અને અગ્નિ છે, સ્પષ્ટ રૂપે દેખાવા લાગ્યું.
આહત્યાઙ્ગારકસ્તસ્થૌ વિશાખમપિ ચામ્બરે। દશાસ્યો વિંશતિભુજઃ પ્રગૃહીતશરાસનઃ
મંગળે આકાશમાં વિશાખા પાસે પહોંચી અને ઊભો રહ્યો; ત્યારે દશમુખી, વીસ હાથવાળો રાવણ ધનુષ્ય હાથમાં લઈને તૈયાર થયો.
અદૃશ્યત દશગ્રીવો મૈનાક ઇવ પર્વતઃ। નિરસ્યમાનો રામસ્તુ દશગ્રીવેણ રક્ષસા
દશમુખી રાવણ મૈનાક પર્વત જેવો ભયાનક દેખાતો હતો, અને રામ રાવણના પ્રહારથી થોડીવાર પછાડી પડ્યો હતો.
નાશક્નોદભિસંધાતું સાયકાન્ રણમૂર્ધનિ। સ કૃત્વા ભ્રુકુટિં ક્રુદ્ધઃ કિંચિત્ સંરક્તલોચનઃ
તે યુદ્ધના મથકમાં પોતાના બાણ યોગ્ય રીતે ચલાવી શકતો ન હતો; તે ક્રોધથી ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, આંખો થોડું લાલ કરીને ઊભો રહ્યો.
જગામ સુમહાક્રોધં નિર્દહન્નિવ રાક્ષસાન્। તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય વદનં દૃષ્ટ્વા રામસ્ય ધીમતઃ। સર્વભૂતાનિ વિત્રેસુઃ પ્રાકમ્પત ચ મેદિની
પછી તે અત્યંત ક્રોધમાં આવી ગયો, જાણે રાક્ષસોને દહન કરી નાખે છે. બુદ્ધિશાળી અને રોષાવેશમાં આવેલા રામનું મુખ જોઈને બધા જીવ ભયભીત થઈ ગયા અને ધરતી પણ કંપી ઉઠી.
સિંહશાર્દૂલવાઞ્છૈલઃ સંચચાલ ચલદ્ દ્રુમઃ। બભૂવ ચાપિ ક્ષુભિતઃ સમુદ્રઃ સરિતાં પતિઃ
સિંહ અને વાઘોથી ભરેલા પર્વતો હલવા લાગ્યા, વૃક્ષો ડોલી ઉઠ્યા અને નદીઓના સ્વામી સમુદ્રમાં પણ ઊથલપાથલ મચી ગઈ.
ખરાશ્ચ ખરનિર્ઘોષા ગગને પરુષા ઘનાઃ। ઔત્પાતિકાશ્ચ નર્દન્તઃ સમન્તાત્ પરિચક્રમુઃ
આકાશમાં ખચકતા ગધેડાંઓ કઠોર અવાજે રડવા લાગ્યા, ભયાનક વાદળો ગર્જના કરવા લાગ્યા અને ચારે બાજુ અશુભ સંકેતો ભયાનક ધ્વનિ સાથે ફરવા લાગ્યા.
રામં દૃષ્ટ્વા સુસંક્રુદ્ધમુત્પાતાંશ્ચૈવ દારુણાન્। વિત્રેસુઃ સર્વભૂતાનિ રાવણસ્યાભવદ્ ભયમ્
રામને અત્યંત ક્રોધિત જોઈને અને ભયાનક અપશકુન જોઈને બધા જીવ ભયભીત થઈ ગયા અને રાવણના મનમાં પણ ભય ઊભો થયો.
વિમાનસ્થાસ્તદા દેવા ગન્ધર્વાશ્ચ મહોરગાઃ। ઋષિદાનવદૈત્યાશ્ચ ગરુત્મન્તશ્ચ ખેચરાઃ
તે સમયે વિમાનોમાં બેઠેલા દેવતાઓ, ગંધર્વો, મહાનાગો, ઋષિઓ, દાનવો, દૈત્યો, ગરુડ અને અન્ય આકાશમાં વિહાર કરતા જીવોએ
દદૃશુસ્તે તદા યુદ્ધં લોકસંવર્તસંસ્થિતમ્। નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈઃ શૂરયોઃ સમ્પ્રયુધ્યતોઃ
તે યુદ્ધને જોયું, જે જાણે સમગ્ર લોકનો વિનાશ લાવનાર હતું, જ્યાં બંને વીર ભયાનક શસ્ત્રોથી લડી રહ્યા હતા.
ઊચુઃ સુરાસુરાઃ સર્વે તદા વિગ્રહમાગતાઃ। પ્રેક્ષમાણા મહાયુદ્ધં વાક્યં ભક્ત્યા પ્રહૃષ્ટવત્
ત્યારે ત્યાં ભેગા થયેલા બધા દેવો અને અસુરો એ મહાયુદ્ધ જોતા ભક્તિ અને આનંદથી વચન બોલવા લાગ્યા.
દશગ્રીવં જયેત્યાહુરસુરાઃ સમવસ્થિતાઃ। દેવા રામમથોચુસ્તે ત્વં જયેતિ પુનઃ પુનઃ
એક તરફ એકઠા થયેલા અસુરો 'દશમુખને વિજય મળે' એમ બોલ્યા, તો બીજી તરફ દેવતાઓ વારંવાર રામને 'તને વિજય મળે' એમ બોલતા રહ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે ક્રોધાદ્ રાઘવસ્ય ચ રાવણઃ। પ્રહર્તુકામો દુષ્ટાત્મા સ્પૃશન્ પ્રહરણં મહત્
આ બધાની વચ્ચે, રાવણ દુષ્ટ મનથી અને ક્રોધથી ભરાઈને રાઘવને મારવા ઉત્સુક થઈ, પોતાનું મોટું શસ્ત્ર હાથમાં લીધું.
વજ્રસારં મહાનાદં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્। શૈલશૃઙ્ગનિભૈઃ કૂટૈશ્ચિત્તદૃષ્ટિભયાવહમ્
એ શસ્ત્ર વજ્ર જેટલું કઠોર, ભયાનક ધ્વનિ કરતું, બધા શત્રુઓનો વિનાશક અને પર્વતની ચોટી જેવાં કાંટાવાળું હતું, જેને જોઈને મનમાં ભય ઊભો થતો.
સધૂમમિવ તીક્ષ્ણાગ્રં યુગાન્તાગ્નિચયોપમમ્। અતિરૌદ્રમનાસાદ્યં કાલેનાપિ દુરાસદમ્
તે તીક્ષ્ણ અગ્રવાળું, ધૂમ્રવાળું અને યુગાન્તના અગ્નિ જેવું પ્રખર લાગતું, એટલું ભયાનક કે તેને સમય પણ સહન કરી શકે નહિ.
ત્રાસનં સર્વભૂતાનાં દારણં ભેદનં તથા। પ્રદીપ્ત ઇવ રોષેણ શૂલં જગ્રાહ રાવણઃ
એ શસ્ત્ર બધા જીવ માટે ભયજનક, ફાડનાર અને વિભાજક હતું; રાવણ ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ જાણે અગ્નિ સમાન શૂળ હાથમાં લીધો.