હરિભિઃ સૂર્યસંકાશૈર્હેમજાલવિભૂષિતૈઃ। રુક્મવેણુધ્વજઃ શ્રીમાન્ દેવરાજરથો વરઃ
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અને સોનાની જાળીથી શોભતા હરિત ઘોડાઓએ ખેંચતો, સુવર્ણ ધ્વજ અને વાંસળીથી શોભતો દેવરાજનો મહાન રથ હતો.
દેવરાજેન સંદિષ્ટો રથમારુહ્ય માતલિઃ। અભ્યવર્તત કાકુત્સ્થમવતીર્ય ત્રિવિષ્ટપાત્
દેવરાજે આજ્ઞા આપી ત્યારે માતલીએ એ રથ ચઢ્યો અને સ્વર્ગમાંથી ઉતરી કકુત્સ્થ રામ પાસે આવ્યો.
અબ્રવીચ્ચ તદા રામં સપ્રતોદો રથે સ્થિતઃ। પ્રાઞ્જલિર્માતલિર્વાક્યં સહસ્રાક્ષસ્ય સારથિઃ
પછી રથ પર ઊભેલા, હાથમાં અંકુશ ધરાવતાં માતલીએ, સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રના સારથીએ, હાથ જોડીને રામને કહ્યું.
સહસ્રાક્ષેણ કાકુત્સ્થ રથોઽયં વિજયાય તે। દત્તસ્તવ મહાસત્ત્વ શ્રીમન્ શત્રુનિબર્હણ
હે કકુત્સ્થ, આ રથ સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રે તને વિજય માટે આપ્યો છે, હે મહાસત્તાવાન અને શત્રુવિનાશક.
ઇદમૈન્દ્રં મહચ્ચાપં કવચં ચાગ્નિસંનિભમ્। શરાશ્ચાદિત્યસંકાશાઃ શક્તિશ્ચ વિમલા શિવા
આ રહ્યો ઈન્દ્રનું મહાન ધનુષ્ય, અગ્નિ જેવું તેજસ્વી કવચ, સૂર્ય સમાન તેજવાળા બાણો અને નિર્મળ, શુભ શક્તિ.
આરુહ્યેમં રથં વીર રાક્ષસં જહિ રાવણમ્। મયા સારથિના દેવ મહેન્દ્ર ઇવ દાનવાન્
વીર, આ રથ પર ચઢો અને રાક્ષસ રાવણને મારી નાખો. હું તમારો સારથી બનીશ, જેમ ઇન્દ્રે દાનવોને સંહાર્યા હતા.
ઇત્યુક્તઃ સમ્પરિક્રમ્ય રથં તમભિવાદ્ય ચ। આરુરોહ તદા રામો લોકાઁલ્લક્ષ્મ્યા વિરાજયન્
આ રીતે કહેતાં, રામે રથની પરિક્રમા કરી અને તેને વંદન કર્યું, પછી રામ રથ પર ચઢ્યા અને પોતાની તેજસ્વિતા વડે સમગ્ર લોકમાં પ્રકાશિત થયા.
તદ્ બભૌ ચાદ્ભુતં યુદ્ધં દ્વૈરથં રોમહર્ષણમ્। રામસ્ય ચ મહાબાહો રાવણસ્ય ચ રક્ષસઃ
રામ અને રાવણ વચ્ચેનું એ રથયુદ્ધ અદ્ભુત અને રોમાંચક લાગતું હતું, બંને બાજુના યુદ્ધે સૌને ચકિત કરી દીધા.
સ ગાન્ધર્વેણ ગાન્ધર્વં દૈવં દૈવેન રાઘવઃ। અસ્ત્રં રાક્ષસરાજસ્ય જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્
રાઘવએ ગાંધર્વ અસ્ત્રને ગાંધર્વ અસ્ત્રથી અને દૈવી અસ્ત્રને દૈવી અસ્ત્રથી નિર્વૃત્ત કરી, રાક્ષસરાજના અસ્ત્રોને નિષ્ફળ કર્યા.
અસ્ત્રં તુ પરમં ઘોરં રાક્ષસં રાક્ષસાધિપઃ। સસર્જ પરમક્રુદ્ધઃ પુનરેવ નિશાચરઃ
પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ભારે ક્રોધથી ફરી એકવાર ભયાનક અને પ્રબળ રાક્ષસ અસ્ત્ર છોડ્યું.
તે રાવણધનુર્મુક્તાઃ શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ। અભ્યવર્તન્ત કાકુત્સ્થં સર્પા ભૂત્વા મહાવિષાઃ
રાવણના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાથી શોભિત તીરો કકુત્સ્થ રામ તરફ દોડ્યા અને મહાવિષાળ સાપ બની ગયા.
તે દીપ્તવદના દીપ્તં વમન્તો જ્વલનં મુખૈઃ। રામમેવાભ્યવર્તન્ત વ્યાદિતાસ્યા ભયાનકાઃ
તે ભયાનક, વિશાળમુખ વાળા સાપો અગ્નિ ઉગળી રહ્યા હતા અને રામ તરફ ધસી આવ્યા હતા.
તૈર્વાસુકિસમસ્પર્શૈર્દીપ્તભોગૈર્મહાવિષૈઃ। દિશશ્ચ સંતતાઃ સર્વા વિદિશશ્ચ સમાવૃતાઃ
વાસુકિ જેવા પ્રખર દંશ અને ઝેરી સાપોએ પોતાના દીપ્ત ફણ વડે સર્વ દિશાઓ અને વિદિશાઓ ભરાઈ ગઈ.
તાન્ દૃષ્ટ્વા પન્નગાન્ રામઃ સમાપતત આહવે। અસ્ત્રં ગારુત્મતં ઘોરં પ્રાદુશ્ચક્રે ભયાવહમ્
યુદ્ધમાં એ સાપોને પોતાની તરફ આવતાં જોઈ, રામે ભયજનક અને ભયાનક ગરુડ અસ્ત્ર પ્રગટાવ્યું.
તે રાઘવધનુર્મુક્તા રુક્મપુઙ્ખાઃ શિખિપ્રભાઃ। સુપર્ણાઃ કાઞ્ચના ભૂત્વા વિચેરુઃ સર્પશત્રવઃ
રાઘવના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાના પાંખ અને મોર જેવી કાંતિ ધરાવતાં તીરો સુવર્ણ સુપર્ણ બની, સાપોના શત્રુ બની ઉડી ગયા.
તે તાન્ સર્વાન્ શરાઞ્જઘ્નુઃ સર્પરૂપાન્ મહાજવાન્। સુપર્ણરૂપા રામસ્ય વિશિખાઃ કામરૂપિણઃ
રામના એ ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનારા સુપર્ણ સ્વરૂપ તીરો એ ઝડપથી આવતાં સર્વ સાપરૂપ તીરોને સંહાર્યા.
અસ્ત્રે પ્રતિહતે ક્રુદ્ધો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। અભ્યવર્ષત્ તદા રામં ઘોરાભિઃ શરવૃષ્ટિભિઃ
રાવણ, રાક્ષસાધિપતિ, ક્રોધિત થઈ, પોતાનું અસ્ત્ર નિષ્ફળ થતાં, રામ પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમક્લિષ્ટકારિણમ્। અર્દયિત્વા શરૌઘેણ માતલિં પ્રત્યવિધ્યત
પછી રાવણે હજારો તીરો વડે નિર્દોષ કર્મ કરનાર રામને ઘાયલ કર્યા અને તીરોની ઝાપટથી માતલીને પણ ઘાયલ કર્યો.
ચિચ્છેદ કેતુમુદ્દિશ્ય શરેણૈકેન રાવણઃ। પાતયિત્વા રથોપસ્થે રથાત્ કેતું ચ કાઞ્ચનમ્
રાવણે એક તીરથી રથના ધ્વજને નિશાન બનાવી કાપી નાખ્યો અને તે સોનાનો ધ્વજ રથની પાટીએ પડી ગયો.
ઐન્દ્રાનપિ જઘાનાશ્વાન્ શરજાલેન રાવણઃ। વિષેદુર્દેવગન્ધર્વચારણા દાનવૈઃ સહ
રાવણે ઇન્દ્રના ઘોડાઓને પણ તીરોની વરસાદથી મારી નાખ્યા; દેવો, ગાંધર્વો, ચારણો અને દાનવો બધાં ભયભીત થઈ ગયા.
રામમાર્તં તદા દૃષ્ટ્વા સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। વ્યથિતા વાનરેન્દ્રાશ્ચ બભૂવુઃ સવિભીષણાઃ
રામને દુઃખી જોઈ, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ, વાનરરાજાઓ અને વિભીષણ સહિત સૌ દુઃખી થયા.
રામચન્દ્રમસં દૃષ્ટ્વા ગ્રસ્તં રાવણરાહુણા। પ્રાજાપત્યં ચ નક્ષત્રં રોહિણીં શશિનઃ પ્રિયામ્
રાવણ-રૂપ રહુએ રામચંદ્રમાને ગ્રસ્યા હોય તેમ, ચંદ્રની પ્રિય રોહિણી નક્ષત્ર પણ આકૃતિમાં આવી ગઈ.
સમાક્રમ્ય બુધસ્તસ્થૌ પ્રજાનામહિતાવહઃ। સધૂમપરિવૃર્ત્તોમિઃ પ્રજ્વલન્નિવ સાગરઃ
બુધ ગ્રહે પ્રજાપતિ નક્ષત્રને આવરી લીધું, ધૂમ્ર પ્રકાશથી ઘેરાયેલો અને અગ્નિ સમાન તેજથી પ્રજાઓને દુઃખ આપતો દેખાયો.
ઉત્પપાત તદા ક્રુદ્ધઃ સ્પૃશન્નિવ દિવાકરમ્। શસ્ત્રવર્ણઃ સુપરુષો મન્દરશ્મિર્દિવાકરઃ
ત્યારે ક્રોધિત મંગળ આકાશમાં ઊભો થયો, જાણે સૂર્યને સ્પર્શી રહ્યો હોય. તેનું તેજ શસ્ત્ર જેવું કઠોર હતું અને તેની કિરણો મલિન થઈ ગઈ હતી, જાણે સૂર્ય પોતે મુંઝાઈ ગયો હોય.
અદૃશ્યત કબન્ધાઙ્કઃ સંસક્તો ધૂમકેતુના। કોસલાનાં ચ નક્ષત્રં વ્યક્તમિન્દ્રાગ્નિદૈવતમ્
કબંધ નામનું નક્ષત્ર ધૂમકેતુ સાથે જોડાઈને દેખાયું અને કોશલ દેશનું નક્ષત્ર, જેનું દેવતા ઇન્દ્ર અને અગ્નિ છે, સ્પષ્ટ રૂપે દેખાવા લાગ્યું.
આહત્યાઙ્ગારકસ્તસ્થૌ વિશાખમપિ ચામ્બરે। દશાસ્યો વિંશતિભુજઃ પ્રગૃહીતશરાસનઃ
મંગળે આકાશમાં વિશાખા પાસે પહોંચી અને ઊભો રહ્યો; ત્યારે દશમુખી, વીસ હાથવાળો રાવણ ધનુષ્ય હાથમાં લઈને તૈયાર થયો.
અદૃશ્યત દશગ્રીવો મૈનાક ઇવ પર્વતઃ। નિરસ્યમાનો રામસ્તુ દશગ્રીવેણ રક્ષસા
દશમુખી રાવણ મૈનાક પર્વત જેવો ભયાનક દેખાતો હતો, અને રામ રાવણના પ્રહારથી થોડીવાર પછાડી પડ્યો હતો.
નાશક્નોદભિસંધાતું સાયકાન્ રણમૂર્ધનિ। સ કૃત્વા ભ્રુકુટિં ક્રુદ્ધઃ કિંચિત્ સંરક્તલોચનઃ
તે યુદ્ધના મથકમાં પોતાના બાણ યોગ્ય રીતે ચલાવી શકતો ન હતો; તે ક્રોધથી ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, આંખો થોડું લાલ કરીને ઊભો રહ્યો.
જગામ સુમહાક્રોધં નિર્દહન્નિવ રાક્ષસાન્। તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય વદનં દૃષ્ટ્વા રામસ્ય ધીમતઃ। સર્વભૂતાનિ વિત્રેસુઃ પ્રાકમ્પત ચ મેદિની
પછી તે અત્યંત ક્રોધમાં આવી ગયો, જાણે રાક્ષસોને દહન કરી નાખે છે. બુદ્ધિશાળી અને રોષાવેશમાં આવેલા રામનું મુખ જોઈને બધા જીવ ભયભીત થઈ ગયા અને ધરતી પણ કંપી ઉઠી.
સિંહશાર્દૂલવાઞ્છૈલઃ સંચચાલ ચલદ્ દ્રુમઃ। બભૂવ ચાપિ ક્ષુભિતઃ સમુદ્રઃ સરિતાં પતિઃ
સિંહ અને વાઘોથી ભરેલા પર્વતો હલવા લાગ્યા, વૃક્ષો ડોલી ઉઠ્યા અને નદીઓના સ્વામી સમુદ્રમાં પણ ઊથલપાથલ મચી ગઈ.