લક્ષ્મણેન તુ તદ્ વાક્યમુક્તં શ્રુત્વા સ રાઘવઃ। સંદધે પરવીરઘ્નો ધનુરાદાય વીર્યવાન્
લક્ષ્મણના એ વચન સાંભળી, રાઘવ, શત્રુવીરોના સંહારક, પોતાની તાકાતથી ધનુષ્ય ઉઠાવીને તૈયાર થયો.
રાવણાય શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ ચમૂમુખે। અથાન્યં રથમાસ્થાય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
રામે રાવણ પર સેના વચ્ચે ભયાનક બાણ છોડ્યા; પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે બીજું રથ ચઢ્યું.
અભ્યધાવત કાકુત્સ્થં સ્વર્ભાનુરિવ ભાસ્કરમ્। દશગ્રીવો રથસ્થસ્તુ રામં વજ્રોપમૈઃ શરૈઃ। આજઘાન મહાશૈલં ધારાભિરિવ તોયદઃ
દશમુખ રાવણ રથ પર ઊભો રહીને કકુત્સ્થ રામ પર વીજળી જેવા બાણો વરસાવતો આવ્યો, જાણે રાહુ સૂર્ય પર તૂટી પડે તેમ, અને મેઘ પર્વત પર વરસાદ વરસાવે તેમ.
દીપ્તપાવકસંકાશૈઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। અભ્યવર્ષદ્ રણે રામો દશગ્રીવં સમાહિતઃ
રામે મન એકાગ્ર કરી, સોનાથી શોભતા અને અગ્નિ જેવા તેજસ્વી બાણોથી યુદ્ધમાં દશમુખ પર વરસાદ કર્યો.
ભૂમૌ સ્થિતસ્ય રામસ્ય રથસ્થસ્ય સ રક્ષસઃ। ન સમં યુદ્ધમિત્યાહુર્દેવગન્ધર્વકિંનરાઃ
દેવો, ગંધર્વો અને કિન્નરો કહેવા લાગ્યા કે રામ જમીન પર ઊભો છે અને રાક્ષસ રથ પર છે, એટલે આ યુદ્ધ સમાન નથી.
તતો દેવવરઃ શ્રીમાન્ શ્રુત્વા તેષાં વચોઽમૃતમ્। આહૂય માતલિં શક્રો વચનં ચેદમબ્રવીત્
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઈન્દ્રે, એ લોકોના અમૃત સમાન વચન સાંભળી, માતલિને બોલાવીને કહ્યું.
રથેન મમ ભૂમિષ્ઠં શીઘ્રં યાહિ રઘૂત્તમમ્। આહૂય ભૂતલં યાત કુરુ દેવહિતં મહત્
મારા રથ લઈને, જમીન પર ઊભેલા રાઘવ પાસે ઝડપથી જા; ભૂમિ પર જઈને દેવોનું મહાન કાર્ય પૂરું કર.
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન માતલિર્દેવસારથિઃ। પ્રણમ્ય શિરસા દેવં તતો વચનમબ્રવીત્
દેવરાજે આમ કહ્યું ત્યારે દેવોના સારથી માતલીએ શિરો નમાવીને ભગવાનને વંદન કર્યું અને પછી કહ્યું.
શીઘ્રં યાસ્યામિ દેવેન્દ્ર સારથ્યં ચ કરોમ્યહમ્। તતો હયૈશ્ચ સંયોજ્ય હરિતૈઃ સ્યન્દનોત્તમમ્
હું તરત જ જઇશ, હે ઈન્દ્ર, અને સારથ્ય પણ કરું છું; પછી હરિત ઘોડાઓને ઉત્તમ રથમાં જોડું છું.
તતઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગઃ કિઙ્કિણીશતભૂષિતઃ। તરુણાદિત્યસંકાશો વૈદૂર્યમયકૂબરઃ। સદશ્વૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્યુક્તઃ શ્વેતપ્રકીર્ણકૈઃ
પછી સોનાથી શોભતો, સુંદર આકારવાળો, અનેક ઘંટીઓથી સજ્જ, યુવાન સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, વૈદૂર્યના ધુરા અને સફેદ વાળવાળા ઘોડાઓ સાથે સોનાની મકૂટવાળા ઉત્તમ રથ દેખાયો.
હરિભિઃ સૂર્યસંકાશૈર્હેમજાલવિભૂષિતૈઃ। રુક્મવેણુધ્વજઃ શ્રીમાન્ દેવરાજરથો વરઃ
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અને સોનાની જાળીથી શોભતા હરિત ઘોડાઓએ ખેંચતો, સુવર્ણ ધ્વજ અને વાંસળીથી શોભતો દેવરાજનો મહાન રથ હતો.
દેવરાજેન સંદિષ્ટો રથમારુહ્ય માતલિઃ। અભ્યવર્તત કાકુત્સ્થમવતીર્ય ત્રિવિષ્ટપાત્
દેવરાજે આજ્ઞા આપી ત્યારે માતલીએ એ રથ ચઢ્યો અને સ્વર્ગમાંથી ઉતરી કકુત્સ્થ રામ પાસે આવ્યો.
અબ્રવીચ્ચ તદા રામં સપ્રતોદો રથે સ્થિતઃ। પ્રાઞ્જલિર્માતલિર્વાક્યં સહસ્રાક્ષસ્ય સારથિઃ
પછી રથ પર ઊભેલા, હાથમાં અંકુશ ધરાવતાં માતલીએ, સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રના સારથીએ, હાથ જોડીને રામને કહ્યું.
સહસ્રાક્ષેણ કાકુત્સ્થ રથોઽયં વિજયાય તે। દત્તસ્તવ મહાસત્ત્વ શ્રીમન્ શત્રુનિબર્હણ
હે કકુત્સ્થ, આ રથ સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રે તને વિજય માટે આપ્યો છે, હે મહાસત્તાવાન અને શત્રુવિનાશક.
ઇદમૈન્દ્રં મહચ્ચાપં કવચં ચાગ્નિસંનિભમ્। શરાશ્ચાદિત્યસંકાશાઃ શક્તિશ્ચ વિમલા શિવા
આ રહ્યો ઈન્દ્રનું મહાન ધનુષ્ય, અગ્નિ જેવું તેજસ્વી કવચ, સૂર્ય સમાન તેજવાળા બાણો અને નિર્મળ, શુભ શક્તિ.
આરુહ્યેમં રથં વીર રાક્ષસં જહિ રાવણમ્। મયા સારથિના દેવ મહેન્દ્ર ઇવ દાનવાન્
વીર, આ રથ પર ચઢો અને રાક્ષસ રાવણને મારી નાખો. હું તમારો સારથી બનીશ, જેમ ઇન્દ્રે દાનવોને સંહાર્યા હતા.
ઇત્યુક્તઃ સમ્પરિક્રમ્ય રથં તમભિવાદ્ય ચ। આરુરોહ તદા રામો લોકાઁલ્લક્ષ્મ્યા વિરાજયન્
આ રીતે કહેતાં, રામે રથની પરિક્રમા કરી અને તેને વંદન કર્યું, પછી રામ રથ પર ચઢ્યા અને પોતાની તેજસ્વિતા વડે સમગ્ર લોકમાં પ્રકાશિત થયા.
તદ્ બભૌ ચાદ્ભુતં યુદ્ધં દ્વૈરથં રોમહર્ષણમ્। રામસ્ય ચ મહાબાહો રાવણસ્ય ચ રક્ષસઃ
રામ અને રાવણ વચ્ચેનું એ રથયુદ્ધ અદ્ભુત અને રોમાંચક લાગતું હતું, બંને બાજુના યુદ્ધે સૌને ચકિત કરી દીધા.
સ ગાન્ધર્વેણ ગાન્ધર્વં દૈવં દૈવેન રાઘવઃ। અસ્ત્રં રાક્ષસરાજસ્ય જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્
રાઘવએ ગાંધર્વ અસ્ત્રને ગાંધર્વ અસ્ત્રથી અને દૈવી અસ્ત્રને દૈવી અસ્ત્રથી નિર્વૃત્ત કરી, રાક્ષસરાજના અસ્ત્રોને નિષ્ફળ કર્યા.
અસ્ત્રં તુ પરમં ઘોરં રાક્ષસં રાક્ષસાધિપઃ। સસર્જ પરમક્રુદ્ધઃ પુનરેવ નિશાચરઃ
પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ભારે ક્રોધથી ફરી એકવાર ભયાનક અને પ્રબળ રાક્ષસ અસ્ત્ર છોડ્યું.
તે રાવણધનુર્મુક્તાઃ શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ। અભ્યવર્તન્ત કાકુત્સ્થં સર્પા ભૂત્વા મહાવિષાઃ
રાવણના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાથી શોભિત તીરો કકુત્સ્થ રામ તરફ દોડ્યા અને મહાવિષાળ સાપ બની ગયા.
તે દીપ્તવદના દીપ્તં વમન્તો જ્વલનં મુખૈઃ। રામમેવાભ્યવર્તન્ત વ્યાદિતાસ્યા ભયાનકાઃ
તે ભયાનક, વિશાળમુખ વાળા સાપો અગ્નિ ઉગળી રહ્યા હતા અને રામ તરફ ધસી આવ્યા હતા.
તૈર્વાસુકિસમસ્પર્શૈર્દીપ્તભોગૈર્મહાવિષૈઃ। દિશશ્ચ સંતતાઃ સર્વા વિદિશશ્ચ સમાવૃતાઃ
વાસુકિ જેવા પ્રખર દંશ અને ઝેરી સાપોએ પોતાના દીપ્ત ફણ વડે સર્વ દિશાઓ અને વિદિશાઓ ભરાઈ ગઈ.
તાન્ દૃષ્ટ્વા પન્નગાન્ રામઃ સમાપતત આહવે। અસ્ત્રં ગારુત્મતં ઘોરં પ્રાદુશ્ચક્રે ભયાવહમ્
યુદ્ધમાં એ સાપોને પોતાની તરફ આવતાં જોઈ, રામે ભયજનક અને ભયાનક ગરુડ અસ્ત્ર પ્રગટાવ્યું.
તે રાઘવધનુર્મુક્તા રુક્મપુઙ્ખાઃ શિખિપ્રભાઃ। સુપર્ણાઃ કાઞ્ચના ભૂત્વા વિચેરુઃ સર્પશત્રવઃ
રાઘવના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા, સોનાના પાંખ અને મોર જેવી કાંતિ ધરાવતાં તીરો સુવર્ણ સુપર્ણ બની, સાપોના શત્રુ બની ઉડી ગયા.
તે તાન્ સર્વાન્ શરાઞ્જઘ્નુઃ સર્પરૂપાન્ મહાજવાન્। સુપર્ણરૂપા રામસ્ય વિશિખાઃ કામરૂપિણઃ
રામના એ ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનારા સુપર્ણ સ્વરૂપ તીરો એ ઝડપથી આવતાં સર્વ સાપરૂપ તીરોને સંહાર્યા.
અસ્ત્રે પ્રતિહતે ક્રુદ્ધો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। અભ્યવર્ષત્ તદા રામં ઘોરાભિઃ શરવૃષ્ટિભિઃ
રાવણ, રાક્ષસાધિપતિ, ક્રોધિત થઈ, પોતાનું અસ્ત્ર નિષ્ફળ થતાં, રામ પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમક્લિષ્ટકારિણમ્। અર્દયિત્વા શરૌઘેણ માતલિં પ્રત્યવિધ્યત
પછી રાવણે હજારો તીરો વડે નિર્દોષ કર્મ કરનાર રામને ઘાયલ કર્યા અને તીરોની ઝાપટથી માતલીને પણ ઘાયલ કર્યો.
ચિચ્છેદ કેતુમુદ્દિશ્ય શરેણૈકેન રાવણઃ। પાતયિત્વા રથોપસ્થે રથાત્ કેતું ચ કાઞ્ચનમ્
રાવણે એક તીરથી રથના ધ્વજને નિશાન બનાવી કાપી નાખ્યો અને તે સોનાનો ધ્વજ રથની પાટીએ પડી ગયો.
ઐન્દ્રાનપિ જઘાનાશ્વાન્ શરજાલેન રાવણઃ। વિષેદુર્દેવગન્ધર્વચારણા દાનવૈઃ સહ
રાવણે ઇન્દ્રના ઘોડાઓને પણ તીરોની વરસાદથી મારી નાખ્યા; દેવો, ગાંધર્વો, ચારણો અને દાનવો બધાં ભયભીત થઈ ગયા.