અબ્રવીચ્ચ પરિષ્વજ્ય સૌમિત્રિં રાઘવસ્તદા। દિષ્ટ્યા ત્વાં વીર પશ્યામિ મરણાત્ પુનરાગતમ્
પછી રાઘવે, સૌમિત્રિને ભીંસી, કહ્યું: 'હે વીર, સારા ભાગ્યે હું તને મૃત્યુમાંથી ફરી આવ્યો છે એમ જોઈ રહ્યો છું.'
નહિ મે જીવિતેનાર્થઃ સીતયા ચ જયેન વા। કો હિ મે જીવિતેનાર્થસ્ત્વયિ પઞ્ચત્વમાગતે
મારે માટે જીવન, સીતા કે વિજયનું કોઈ મહત્વ નથી; તું ન હોય ત્યારે જીવનનો શું ઉપયોગ?
ઇત્યેવં બ્રુવતસ્તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। ખિન્નઃ શિથિલયા વાચા લક્ષ્મણો વાક્યમબ્રવીત્
મહાત્મા રાઘવ આ રીતે દુઃખી થઈને, ધીમી અવાજે બોલતો હતો ત્યારે, લક્ષ્મણે તેને કહ્યું.
તાં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાય પુરા સત્યપરાક્રમ। લઘુઃ કશ્ચિદિવાસત્ત્વો નૈવં ત્વં વક્તુમર્હસિ
તમે એક વખત જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, એ તમે સત્યવીર છો, પછી કોઈ નબળા મનના માણસની જેમ આવું બોલવું યોગ્ય નથી.
નહિ પ્રતિજ્ઞાં કુર્વન્તિ વિતથાં સત્યવાદિનઃ। લક્ષણં હિ મહત્ત્વસ્ય પ્રતિજ્ઞાપરિપાલનમ્
સત્ય બોલનારા ક્યારેય ખોટી પ્રતિજ્ઞા કરતા નથી; મોટી વ્યક્તિનું લક્ષણ એ છે કે તે પોતાની પ્રતિજ્ઞા પાળે.
નૈરાશ્યમુપગન્તું ચ નાલં તે મત્કૃતેઽનઘ। વધેન રાવણસ્યાદ્ય પ્રતિજ્ઞામનુપાલય
હે નિર્દોષ, મારા માટે તમે નિરાશ થવું યોગ્ય નથી; આજે રાવણને મારીને તમારી પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરો.
ન જીવન્ યાસ્યતે શત્રુસ્તવ બાણપથં ગતઃ। નર્દતસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય સિંહસ્યેવ મહાગજઃ
તમારા બાણના માર્ગમાં આવેલો શત્રુ જીવતો બચી શકતો નથી, જેમ કે ગર્જનારા તીખા દાંતવાળા સિંહથી મોટો હાથી બચી શકતો નથી.
અહં તુ વધમચ્છામિ શીઘ્રમસ્ય દુરાત્મનઃ। યાવદસ્તં ન યાત્યેષ કૃતકર્મા દિવાકરઃ
હું તો ઈચ્છું છું કે આ દુષ્ટનો વધ ઝડપથી થાય, સૂર્યે પોતાનું કાર્ય પૂરું કરી લે તે પહેલાં, એટલે કે સૂર્યાસ્ત થાય તે પહેલાં.
યદિ વધમિચ્છસિ રાવણસ્ય સંખ્યે યદિ ચ કૃતાં હિ તવેચ્છસિ પ્રતિજ્ઞામ્। યદિ તવ રાજસુતાભિલાષ આર્ય કુરુ ચ વચો મમ શીઘ્રમદ્ય વીર
જો તું રાવણનો યુદ્ધમાં વધ ઈચ્છે છે, જો તારી પ્રતિજ્ઞા પૂરી થાય એ ઈચ્છે છે, અને જો રાજકન્યાની ઈચ્છા છે, તો, આર્ય, વીર, આજે જ મારી વાત તું ઝડપથી કર.
thumb|દ્વ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રાવ્ય છે કે હવે બે સો બીજું સર્ગ શરૂ થાય છે.
લક્ષ્મણેન તુ તદ્ વાક્યમુક્તં શ્રુત્વા સ રાઘવઃ। સંદધે પરવીરઘ્નો ધનુરાદાય વીર્યવાન્
લક્ષ્મણના એ વચન સાંભળી, રાઘવ, શત્રુવીરોના સંહારક, પોતાની તાકાતથી ધનુષ્ય ઉઠાવીને તૈયાર થયો.
રાવણાય શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ ચમૂમુખે। અથાન્યં રથમાસ્થાય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
રામે રાવણ પર સેના વચ્ચે ભયાનક બાણ છોડ્યા; પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે બીજું રથ ચઢ્યું.
અભ્યધાવત કાકુત્સ્થં સ્વર્ભાનુરિવ ભાસ્કરમ્। દશગ્રીવો રથસ્થસ્તુ રામં વજ્રોપમૈઃ શરૈઃ। આજઘાન મહાશૈલં ધારાભિરિવ તોયદઃ
દશમુખ રાવણ રથ પર ઊભો રહીને કકુત્સ્થ રામ પર વીજળી જેવા બાણો વરસાવતો આવ્યો, જાણે રાહુ સૂર્ય પર તૂટી પડે તેમ, અને મેઘ પર્વત પર વરસાદ વરસાવે તેમ.
દીપ્તપાવકસંકાશૈઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। અભ્યવર્ષદ્ રણે રામો દશગ્રીવં સમાહિતઃ
રામે મન એકાગ્ર કરી, સોનાથી શોભતા અને અગ્નિ જેવા તેજસ્વી બાણોથી યુદ્ધમાં દશમુખ પર વરસાદ કર્યો.
ભૂમૌ સ્થિતસ્ય રામસ્ય રથસ્થસ્ય સ રક્ષસઃ। ન સમં યુદ્ધમિત્યાહુર્દેવગન્ધર્વકિંનરાઃ
દેવો, ગંધર્વો અને કિન્નરો કહેવા લાગ્યા કે રામ જમીન પર ઊભો છે અને રાક્ષસ રથ પર છે, એટલે આ યુદ્ધ સમાન નથી.
તતો દેવવરઃ શ્રીમાન્ શ્રુત્વા તેષાં વચોઽમૃતમ્। આહૂય માતલિં શક્રો વચનં ચેદમબ્રવીત્
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઈન્દ્રે, એ લોકોના અમૃત સમાન વચન સાંભળી, માતલિને બોલાવીને કહ્યું.
રથેન મમ ભૂમિષ્ઠં શીઘ્રં યાહિ રઘૂત્તમમ્। આહૂય ભૂતલં યાત કુરુ દેવહિતં મહત્
મારા રથ લઈને, જમીન પર ઊભેલા રાઘવ પાસે ઝડપથી જા; ભૂમિ પર જઈને દેવોનું મહાન કાર્ય પૂરું કર.
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન માતલિર્દેવસારથિઃ। પ્રણમ્ય શિરસા દેવં તતો વચનમબ્રવીત્
દેવરાજે આમ કહ્યું ત્યારે દેવોના સારથી માતલીએ શિરો નમાવીને ભગવાનને વંદન કર્યું અને પછી કહ્યું.
શીઘ્રં યાસ્યામિ દેવેન્દ્ર સારથ્યં ચ કરોમ્યહમ્। તતો હયૈશ્ચ સંયોજ્ય હરિતૈઃ સ્યન્દનોત્તમમ્
હું તરત જ જઇશ, હે ઈન્દ્ર, અને સારથ્ય પણ કરું છું; પછી હરિત ઘોડાઓને ઉત્તમ રથમાં જોડું છું.
તતઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગઃ કિઙ્કિણીશતભૂષિતઃ। તરુણાદિત્યસંકાશો વૈદૂર્યમયકૂબરઃ। સદશ્વૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્યુક્તઃ શ્વેતપ્રકીર્ણકૈઃ
પછી સોનાથી શોભતો, સુંદર આકારવાળો, અનેક ઘંટીઓથી સજ્જ, યુવાન સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, વૈદૂર્યના ધુરા અને સફેદ વાળવાળા ઘોડાઓ સાથે સોનાની મકૂટવાળા ઉત્તમ રથ દેખાયો.
હરિભિઃ સૂર્યસંકાશૈર્હેમજાલવિભૂષિતૈઃ। રુક્મવેણુધ્વજઃ શ્રીમાન્ દેવરાજરથો વરઃ
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અને સોનાની જાળીથી શોભતા હરિત ઘોડાઓએ ખેંચતો, સુવર્ણ ધ્વજ અને વાંસળીથી શોભતો દેવરાજનો મહાન રથ હતો.
દેવરાજેન સંદિષ્ટો રથમારુહ્ય માતલિઃ। અભ્યવર્તત કાકુત્સ્થમવતીર્ય ત્રિવિષ્ટપાત્
દેવરાજે આજ્ઞા આપી ત્યારે માતલીએ એ રથ ચઢ્યો અને સ્વર્ગમાંથી ઉતરી કકુત્સ્થ રામ પાસે આવ્યો.
અબ્રવીચ્ચ તદા રામં સપ્રતોદો રથે સ્થિતઃ। પ્રાઞ્જલિર્માતલિર્વાક્યં સહસ્રાક્ષસ્ય સારથિઃ
પછી રથ પર ઊભેલા, હાથમાં અંકુશ ધરાવતાં માતલીએ, સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રના સારથીએ, હાથ જોડીને રામને કહ્યું.
સહસ્રાક્ષેણ કાકુત્સ્થ રથોઽયં વિજયાય તે। દત્તસ્તવ મહાસત્ત્વ શ્રીમન્ શત્રુનિબર્હણ
હે કકુત્સ્થ, આ રથ સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રે તને વિજય માટે આપ્યો છે, હે મહાસત્તાવાન અને શત્રુવિનાશક.
ઇદમૈન્દ્રં મહચ્ચાપં કવચં ચાગ્નિસંનિભમ્। શરાશ્ચાદિત્યસંકાશાઃ શક્તિશ્ચ વિમલા શિવા
આ રહ્યો ઈન્દ્રનું મહાન ધનુષ્ય, અગ્નિ જેવું તેજસ્વી કવચ, સૂર્ય સમાન તેજવાળા બાણો અને નિર્મળ, શુભ શક્તિ.
આરુહ્યેમં રથં વીર રાક્ષસં જહિ રાવણમ્। મયા સારથિના દેવ મહેન્દ્ર ઇવ દાનવાન્
વીર, આ રથ પર ચઢો અને રાક્ષસ રાવણને મારી નાખો. હું તમારો સારથી બનીશ, જેમ ઇન્દ્રે દાનવોને સંહાર્યા હતા.
ઇત્યુક્તઃ સમ્પરિક્રમ્ય રથં તમભિવાદ્ય ચ। આરુરોહ તદા રામો લોકાઁલ્લક્ષ્મ્યા વિરાજયન્
આ રીતે કહેતાં, રામે રથની પરિક્રમા કરી અને તેને વંદન કર્યું, પછી રામ રથ પર ચઢ્યા અને પોતાની તેજસ્વિતા વડે સમગ્ર લોકમાં પ્રકાશિત થયા.
તદ્ બભૌ ચાદ્ભુતં યુદ્ધં દ્વૈરથં રોમહર્ષણમ્। રામસ્ય ચ મહાબાહો રાવણસ્ય ચ રક્ષસઃ
રામ અને રાવણ વચ્ચેનું એ રથયુદ્ધ અદ્ભુત અને રોમાંચક લાગતું હતું, બંને બાજુના યુદ્ધે સૌને ચકિત કરી દીધા.
સ ગાન્ધર્વેણ ગાન્ધર્વં દૈવં દૈવેન રાઘવઃ। અસ્ત્રં રાક્ષસરાજસ્ય જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્
રાઘવએ ગાંધર્વ અસ્ત્રને ગાંધર્વ અસ્ત્રથી અને દૈવી અસ્ત્રને દૈવી અસ્ત્રથી નિર્વૃત્ત કરી, રાક્ષસરાજના અસ્ત્રોને નિષ્ફળ કર્યા.
અસ્ત્રં તુ પરમં ઘોરં રાક્ષસં રાક્ષસાધિપઃ। સસર્જ પરમક્રુદ્ધઃ પુનરેવ નિશાચરઃ
પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ભારે ક્રોધથી ફરી એકવાર ભયાનક અને પ્રબળ રાક્ષસ અસ્ત્ર છોડ્યું.