સ નીલમિવ જીમૂતં તોયપૂર્ણં નભસ્તલાત્। ઉત્પપાત ગૃહીત્વા તુ હનૂમાન્ શિખરં ગિરેઃ
હનુમાને પર્વતની ચોટી પકડીને, પાણીથી ભરેલા ગાઢ વાદળ જેવો દેખાઈ, આકાશમાંથી ઊંચકાઈ ગયો.
સમાગમ્ય મહાવેગઃ સંન્યસ્ય શિખરં ગિરેઃ। વિશ્રમ્ય કિંચિદ્ધનુમાન્ સુષેણમિદમબ્રવીત્
મહા ઝડપથી આવીને, હનુમાને પર્વતની ચોટી નીચે મૂકી, થોડું આરામ કરીને સુષેણને કહ્યું.
ઔષધીર્નાવગચ્છામિ તા અહં હરિપુઙ્ગવ। તદિદં શિખરં કૃત્સ્નં ગિરેસ્તસ્યાહૃતં મયા
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હું એ ઔષધિઓ ઓળખતો નથી; એટલે આખી પર્વતની ચોટી જ હું લઈને આવ્યો છું.
એવં કથયમાનં તુ પ્રશસ્ય પવનાત્મજમ્। સુષેણો વાનરશ્રેષ્ઠો જગ્રાહોત્પાટ્ય ચૌષધીઃ
હનુમાન આવું બોલતો હતો ત્યારે, વાનરશ્રેષ્ઠ સુષેણે પવનપુત્રની પ્રશંસા કરી અને ઔષધિઓ ઉખાડી લઈ લીધી.
વિસ્મિતાસ્તુ બભૂવુસ્તે સર્વે વાનરપુઙ્ગવાઃ। દૃષ્ટ્વા તુ હનુમત્કર્મ સુરૈરપિ સુદુષ્કરમ્
હનુમાનનું કાર્ય જોઈને, જે દેવતાઓ માટે પણ અઘરું છે, બધા વાનરશ્રેષ્ઠો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
તતઃ સંક્ષોદયિત્વા તામોષધીં વાનરોત્તમઃ। લક્ષ્મણસ્ય દદૌ નસ્તઃ સુષેણઃ સુમહાદ્યુતિઃ
પછી સુષેણે, જે વાનરોમાં તેજસ્વી હતો, ઔષધિને પીસી અને લક્ષ્મણની પાસે મૂકી.
સશલ્યઃ સ સમાઘ્રાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા। વિશલ્યો વિરુજઃ શીઘ્રમુદતિષ્ઠન્મહીતલાત્
બાણથી ઘાયલ લક્ષ્મણે એ ઔષધીનો સુગંધ લીધો અને તરત જ ઘા અને દુઃખમાંથી મુક્ત થઈ જમીન પરથી ઊભો થયો.
તમુત્થિતં તુ હરયો ભૂતલાત્ પ્રેક્ષ્ય લક્ષ્મણમ્। સાધુસાધ્વિતિ સુપ્રીતા લક્ષ્મણં પ્રત્યપૂજયન્
લક્ષ્મણને જમીન પરથી ઊભો થતા જોઈ, વાનરો ખૂબ આનંદિત થઈ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને તેની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
એહ્યેહીત્યબ્રવીદ્ રામો લક્ષ્મણં પરવીરહા। સસ્વજે ગાઢમાલિઙ્ગય બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ
રામે, શત્રુઓના વિનાશક, લક્ષ્મણને 'આવ, આવ!' કહીને, આંખોમાં આંસુ સાથે તેને ભીંસી લીધો.
અબ્રવીચ્ચ પરિષ્વજ્ય સૌમિત્રિં રાઘવસ્તદા। દિષ્ટ્યા ત્વાં વીર પશ્યામિ મરણાત્ પુનરાગતમ્
પછી રાઘવે, સૌમિત્રિને ભીંસી, કહ્યું: 'હે વીર, સારા ભાગ્યે હું તને મૃત્યુમાંથી ફરી આવ્યો છે એમ જોઈ રહ્યો છું.'
નહિ મે જીવિતેનાર્થઃ સીતયા ચ જયેન વા। કો હિ મે જીવિતેનાર્થસ્ત્વયિ પઞ્ચત્વમાગતે
મારે માટે જીવન, સીતા કે વિજયનું કોઈ મહત્વ નથી; તું ન હોય ત્યારે જીવનનો શું ઉપયોગ?
ઇત્યેવં બ્રુવતસ્તસ્ય રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। ખિન્નઃ શિથિલયા વાચા લક્ષ્મણો વાક્યમબ્રવીત્
મહાત્મા રાઘવ આ રીતે દુઃખી થઈને, ધીમી અવાજે બોલતો હતો ત્યારે, લક્ષ્મણે તેને કહ્યું.
તાં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાય પુરા સત્યપરાક્રમ। લઘુઃ કશ્ચિદિવાસત્ત્વો નૈવં ત્વં વક્તુમર્હસિ
તમે એક વખત જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, એ તમે સત્યવીર છો, પછી કોઈ નબળા મનના માણસની જેમ આવું બોલવું યોગ્ય નથી.
નહિ પ્રતિજ્ઞાં કુર્વન્તિ વિતથાં સત્યવાદિનઃ। લક્ષણં હિ મહત્ત્વસ્ય પ્રતિજ્ઞાપરિપાલનમ્
સત્ય બોલનારા ક્યારેય ખોટી પ્રતિજ્ઞા કરતા નથી; મોટી વ્યક્તિનું લક્ષણ એ છે કે તે પોતાની પ્રતિજ્ઞા પાળે.
નૈરાશ્યમુપગન્તું ચ નાલં તે મત્કૃતેઽનઘ। વધેન રાવણસ્યાદ્ય પ્રતિજ્ઞામનુપાલય
હે નિર્દોષ, મારા માટે તમે નિરાશ થવું યોગ્ય નથી; આજે રાવણને મારીને તમારી પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરો.
ન જીવન્ યાસ્યતે શત્રુસ્તવ બાણપથં ગતઃ। નર્દતસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય સિંહસ્યેવ મહાગજઃ
તમારા બાણના માર્ગમાં આવેલો શત્રુ જીવતો બચી શકતો નથી, જેમ કે ગર્જનારા તીખા દાંતવાળા સિંહથી મોટો હાથી બચી શકતો નથી.
અહં તુ વધમચ્છામિ શીઘ્રમસ્ય દુરાત્મનઃ। યાવદસ્તં ન યાત્યેષ કૃતકર્મા દિવાકરઃ
હું તો ઈચ્છું છું કે આ દુષ્ટનો વધ ઝડપથી થાય, સૂર્યે પોતાનું કાર્ય પૂરું કરી લે તે પહેલાં, એટલે કે સૂર્યાસ્ત થાય તે પહેલાં.
યદિ વધમિચ્છસિ રાવણસ્ય સંખ્યે યદિ ચ કૃતાં હિ તવેચ્છસિ પ્રતિજ્ઞામ્। યદિ તવ રાજસુતાભિલાષ આર્ય કુરુ ચ વચો મમ શીઘ્રમદ્ય વીર
જો તું રાવણનો યુદ્ધમાં વધ ઈચ્છે છે, જો તારી પ્રતિજ્ઞા પૂરી થાય એ ઈચ્છે છે, અને જો રાજકન્યાની ઈચ્છા છે, તો, આર્ય, વીર, આજે જ મારી વાત તું ઝડપથી કર.
thumb|દ્વ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વ્યધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રાવ્ય છે કે હવે બે સો બીજું સર્ગ શરૂ થાય છે.
લક્ષ્મણેન તુ તદ્ વાક્યમુક્તં શ્રુત્વા સ રાઘવઃ। સંદધે પરવીરઘ્નો ધનુરાદાય વીર્યવાન્
લક્ષ્મણના એ વચન સાંભળી, રાઘવ, શત્રુવીરોના સંહારક, પોતાની તાકાતથી ધનુષ્ય ઉઠાવીને તૈયાર થયો.
રાવણાય શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ ચમૂમુખે। અથાન્યં રથમાસ્થાય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
રામે રાવણ પર સેના વચ્ચે ભયાનક બાણ છોડ્યા; પછી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે બીજું રથ ચઢ્યું.
અભ્યધાવત કાકુત્સ્થં સ્વર્ભાનુરિવ ભાસ્કરમ્। દશગ્રીવો રથસ્થસ્તુ રામં વજ્રોપમૈઃ શરૈઃ। આજઘાન મહાશૈલં ધારાભિરિવ તોયદઃ
દશમુખ રાવણ રથ પર ઊભો રહીને કકુત્સ્થ રામ પર વીજળી જેવા બાણો વરસાવતો આવ્યો, જાણે રાહુ સૂર્ય પર તૂટી પડે તેમ, અને મેઘ પર્વત પર વરસાદ વરસાવે તેમ.
દીપ્તપાવકસંકાશૈઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। અભ્યવર્ષદ્ રણે રામો દશગ્રીવં સમાહિતઃ
રામે મન એકાગ્ર કરી, સોનાથી શોભતા અને અગ્નિ જેવા તેજસ્વી બાણોથી યુદ્ધમાં દશમુખ પર વરસાદ કર્યો.
ભૂમૌ સ્થિતસ્ય રામસ્ય રથસ્થસ્ય સ રક્ષસઃ। ન સમં યુદ્ધમિત્યાહુર્દેવગન્ધર્વકિંનરાઃ
દેવો, ગંધર્વો અને કિન્નરો કહેવા લાગ્યા કે રામ જમીન પર ઊભો છે અને રાક્ષસ રથ પર છે, એટલે આ યુદ્ધ સમાન નથી.
તતો દેવવરઃ શ્રીમાન્ શ્રુત્વા તેષાં વચોઽમૃતમ્। આહૂય માતલિં શક્રો વચનં ચેદમબ્રવીત્
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઈન્દ્રે, એ લોકોના અમૃત સમાન વચન સાંભળી, માતલિને બોલાવીને કહ્યું.
રથેન મમ ભૂમિષ્ઠં શીઘ્રં યાહિ રઘૂત્તમમ્। આહૂય ભૂતલં યાત કુરુ દેવહિતં મહત્
મારા રથ લઈને, જમીન પર ઊભેલા રાઘવ પાસે ઝડપથી જા; ભૂમિ પર જઈને દેવોનું મહાન કાર્ય પૂરું કર.
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન માતલિર્દેવસારથિઃ। પ્રણમ્ય શિરસા દેવં તતો વચનમબ્રવીત્
દેવરાજે આમ કહ્યું ત્યારે દેવોના સારથી માતલીએ શિરો નમાવીને ભગવાનને વંદન કર્યું અને પછી કહ્યું.
શીઘ્રં યાસ્યામિ દેવેન્દ્ર સારથ્યં ચ કરોમ્યહમ્। તતો હયૈશ્ચ સંયોજ્ય હરિતૈઃ સ્યન્દનોત્તમમ્
હું તરત જ જઇશ, હે ઈન્દ્ર, અને સારથ્ય પણ કરું છું; પછી હરિત ઘોડાઓને ઉત્તમ રથમાં જોડું છું.
તતઃ કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગઃ કિઙ્કિણીશતભૂષિતઃ। તરુણાદિત્યસંકાશો વૈદૂર્યમયકૂબરઃ। સદશ્વૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્યુક્તઃ શ્વેતપ્રકીર્ણકૈઃ
પછી સોનાથી શોભતો, સુંદર આકારવાળો, અનેક ઘંટીઓથી સજ્જ, યુવાન સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, વૈદૂર્યના ધુરા અને સફેદ વાળવાળા ઘોડાઓ સાથે સોનાની મકૂટવાળા ઉત્તમ રથ દેખાયો.
હરિભિઃ સૂર્યસંકાશૈર્હેમજાલવિભૂષિતૈઃ। રુક્મવેણુધ્વજઃ શ્રીમાન્ દેવરાજરથો વરઃ
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અને સોનાની જાળીથી શોભતા હરિત ઘોડાઓએ ખેંચતો, સુવર્ણ ધ્વજ અને વાંસળીથી શોભતો દેવરાજનો મહાન રથ હતો.