તામપિ પ્રહિતાં શક્તિં રાવણેન બલીયસા। યત્નતસ્તે હરિશ્રેષ્ઠા ન શેકુરવમર્દિતુમ્
મહાન વાનરોએ ઘણો પ્રયત્ન કર્યો છતાં પણ, શક્તિશાળી રાવણે ફેંકેલી એ શક્તિને રોકી શક્યા નહીં.
અર્દિતાશ્ચૈવ બાણૌઘૈસ્તે પ્રવેકેણ રક્ષસામ્। સૌમિત્રેઃ સા વિનિર્ભિદ્ય પ્રવિષ્ટા ધરણીતલમ્
ભયાનક રાક્ષસોના તીરોની વરસાદથી ઘાયલ થઈ, એ શક્તિ સૌમિત્રિને ભેદી જમીનમાં પ્રવેશી ગઈ.
તાં કરાભ્યાં પરામૃશ્ય રામઃ શક્તિં ભયાવહામ્। બભઞ્જ સમરે ક્રુદ્ધો બલવાન્ વિચકર્ષ ચ
રામે એ ભયાનક શક્તિને બંને હાથથી પકડી, યુદ્ધમાં ક્રોધથી અને બળથી તેને તોડી નાખી અને ખેંચી કાઢી.
તસ્ય નિષ્કર્ષતઃ શક્તિં રાવણેન બલીયસા। શરાઃ સર્વેષુ ગાત્રેષુ પાતિતા મર્મભેદિનઃ
જ્યારે રામ એ શક્તિ ખેંચી રહ્યા હતા, ત્યારે શક્તિશાળી રાવણે તેમના બધા અંગોમાં ઘાયલ કરતી તીરો વરસાવ્યા.
અચિન્તયિત્વા તાન્ બાણાન્ સમાશ્લિષ્ય ચ લક્ષ્મણમ્। અબ્રવીચ્ચ હનૂમન્તં સુગ્રીવં ચ મહાકપિમ્
એ તીરોની પરવા કર્યા વિના, લક્ષ્મણને ચાંપતા, તેમણે હનુમાન અને સુગ્રીવ મહાવાનરને કહ્યું.
લક્ષ્મણં પરિવાર્યૈવં તિષ્ઠધ્વં વાનરોત્તમાઃ। પરાક્રમસ્ય કાલોઽયં સમ્પ્રાપ્તો મે ચિરેપ્સિતઃ
લક્ષ્મણને ઘેરીને, વાનરવીરો, અહીં મજબૂતીથી ઊભા રહો; હવે મારા મનગમતા પરાક્રમનો સમય આવી ગયો છે.
પાપાત્માયં દશગ્રીવો વધ્યતાં પાપનિશ્ચયઃ। કાંક્ષિતં ચાતકસ્યેવ ઘર્માન્તે મેઘદર્શનમ્
આ દશમુખી દુષ્ટ રાવણ, જે પાપમાં પક્કો છે, તેનો અંત આવવો જ જોઈએ; જેમ ચાતક પંખી ઉનાળાની અંતે મેઘને જોઈને તરસે છે, એમ હું પણ આતુર છું.
અસ્મિન્ મુહૂર્તે નચિરાત્ સત્યં પ્રતિશૃણોમિ વઃ। અરાવણમરામં વા જગદ્ દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ
આ ક્ષણે, હું તમને સાચો વચન આપું છું: વાનરો, તમે રાવણ વિના કે રામ વિના જગતને જોઈ લેશો.
રાજ્યનાશં વને વાસં દણ્ડકે પરિધાવનમ્। વૈદેહ્યાશ્ચ પરામર્શો રક્ષોભિશ્ચ સમાગમમ્
મારું રાજ્ય ગુમાવવું, જંગલમાં વસવું, દંડકવનમાં ભટકવું, વૈદેહી પર થયેલા દુઃખ અને રાક્ષસો સાથે થયેલી મલાકાત—
પ્રાપ્તં દુઃખં મહાઘોરં ક્લેશશ્ચ નિરયોપમઃ। અદ્ય સર્વમહં ત્યક્ષ્યે નિહત્વા રાવણં રણે
આ બધું ભયાનક દુઃખ અને નરક જેવો કષ્ટ, જે મેં સહન કર્યું છે, આજે રણમાં રાવણને મારીને બધું છોડીને મુક્ત થઈ જઈશ.
યદર્થં વાનરં સૈન્યં સમાનીતમિદં મયા। સુગ્રીવશ્ચ કૃતો રાજ્યે નિહત્વા વાલિનં રણે। યદર્થં સાગરઃ ક્રાન્તઃ સેતુર્બદ્ધશ્ચ સાગરે
આ માટે જ મેં વાનર સેના એકત્ર કરી, આ માટે જ વાલીનો વધ કરીને સુગ્રીવને રાજા બનાવ્યો, આ માટે જ સાગર પાર કર્યો અને પુલ બાંધ્યો.
સોઽયમદ્ય રણે પાપશ્ચક્ષુર્વિષયમાગતઃ। ચક્ષુર્વિષયમાગત્ય નાયં જીવિતુમર્હતિ
હવે આ પાપી રાવણ રણમાં મારી નજરે આવી ગયો છે; મારી નજરે પડ્યા પછી, તેને જીવવાનો કોઈ અધિકાર નથી.
દૃષ્ટિં દૃષ્ટિવિષસ્યેવ સર્પસ્ય મમ રાવણઃ। યથા વા વૈનતેયસ્ય દૃષ્ટિં પ્રાપ્તો ભુજંગમઃ
રાવણ હવે મારી નજરની પાંસરે છે, જેમ સાપ બીજાના ઝેરભરી નજરમાં આવે છે, અથવા ગરુડની નજરે સાપ આવે છે.
સુખં પશ્યત દુર્ધર્ષા યુદ્ધં વાનરપુઙ્ગવાઃ। આસીનાઃ પર્વતાગ્રેષુ મમેદં રાવણસ્ય ચ
વાનરવીરો, તમે પર્વતોની ટોચે બેસીને આરામથી આ કઠિન યુદ્ધ, મારા અને રાવણ વચ્ચેનું, નિહાળો.
અદ્ય પશ્યન્તુ રામસ્ય રામત્વં મમ સંયુગે। ત્રયો લોકાઃ સગન્ધર્વાઃ સદેવાઃ સર્ષિચારણાઃ
આજે ત્રણેય લોક, સાથે ગંધર્વો, દેવો, ઋષિઓ અને ચારણો, યુદ્ધમાં મારા સાચા રામત્વને જોઈ લેશે.
અદ્ય કર્મ કરિષ્યામિ યલ્લોકાઃ સચરાચરાઃ। સદેવાઃ કથયિષ્યન્તિ યાવદ્ ભૂમિર્ધરિષ્યતિ। સમાગમ્ય સદા લોકે યથા યુદ્ધં પ્રવર્તિતમ્
આજે હું એવું કાર્ય કરીશ કે જગતના બધા ચાલતા-અચલતા જીવો અને દેવો, ધરતી રહે ત્યાં સુધી, હંમેશા એકઠા થઈને આ યુદ્ધની વાત કરતા રહેશે.
એવમુક્ત્વા શિતૈર્બાણૈસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષણૈઃ। આજઘાન રણે રામો દશગ્રીવં સમાહિતઃ
આ રીતે બોલીને, રામે તપેલા સોનાથી શોભતા તીક્ષ્ણ બાણોથી એકાગ્ર ચિત્તે રણમાં દશમુખ રાવણ પર પ્રહાર કર્યો.
તથા પ્રદીપ્તૈર્નારાચૈર્મુસલૈશ્ચાપિ રાવણઃ। અભ્યવર્ષત્ તદા રામં ધારાભિરિવ તોયદઃ
પછી રાવણે પણ પ્રજ્વલિત બાણો અને ગદાઓથી રામ પર એવો વરસાદ કર્યો, જેમ મેઘ પાણીની ધારા વરસાવે છે.
રામરાવણમુક્તાનામન્યોન્યમભિનિઘ્નતામ્। વરાણાં ચ શરાણાં ચ બભૂવ તુમુલઃ સ્વનઃ
રામ અને રાવણના છોડેલા ઉત્તમ બાણો એકબીજાને અથડાતા, ભયાનક ગર્જના ઊઠી.
વિચ્છિન્નાશ્ચ વિકીર્ણાશ્ચ રામરાવણયોઃ શરાઃ। અન્તરિક્ષાત્ પ્રદીપ્તાગ્રા નિપેતુર્ધરણીતલે
રામ અને રાવણના તૂટેલા અને વિખેરાયેલા, અગ્નિ જેવી ટોચવાળા બાણો આકાશમાંથી જમીન પર પડ્યા.
તયોર્જ્યાતલનિર્ઘોષો રામરાવણયોર્મહાન્। ત્રાસનઃ સર્વભૂતાનાં સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
રામ અને રાવણના ધનુષ્યની ડોરીઓનો મહાન ઘોંઘાટ, બધાં જીવોને ભયભીત કરી દેતો, આશ્ચર્યજનક અવાજ થયો.
સ કીર્યમાણઃ શરજાલવૃષ્ટિભિ- ર્મહાત્મના દીપ્તધનુષ્મતાર્દિતઃ। ભયાત્ પ્રદુદ્રાવ સમેત્ય રાવણો યથાનિલેનાભિહતો બલાહકઃ
મહાન આત્માવાળા, તેજસ્વી ધનુષ્ય ધરાવનાર રામના બાણોની વરસાદથી રાવણ ડરીને ભાગી ગયો, જેમ પવનથી અથડાયેલી મેઘમાળા વિખેરાઈ જાય છે.
thumb|એકાધિકશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકાધિકશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એકસો પહેલો સર્ગ.
શક્ત્યા નિપાતિતં દૃષ્ટ્વા રાવણેન બલીયસા। લક્ષ્મણં સમરે શૂરં શોણિતૌઘપરિપ્લુતમ્
રાવણના શક્તિશાળી શસ્ત્રથી લક્ષ્મણને યુદ્ધભૂમિ પર પડેલો અને લોહીમાં ભીંજાયેલો જોઈને,
સ દત્ત્વા તુમુલં યુદ્ધં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ। વિસૃજન્નેવ બાણૌઘાન્ સુષેણમિદમબ્રવીત્
રામે દુષ્ટ રાવણ સામે ભયાનક યુદ્ધ કરતા, તીરોની વર્ષા વરસાવતાં સુષેણને કહ્યું:
એષ રાવણવીર્યેણ લક્ષ્મણઃ પતિતો ભુવિ। સર્પવચ્ચેષ્ટતે વીરો મમ શોકમુદીરયન્
રાવણની તાકાતથી આ વીર લક્ષ્મણ જમીન પર પડી ગયો છે; સાપની જેમ વળાંકો મારી રહ્યો છે અને મને ભારે દુઃખ આપી રહ્યો છે.
શોણિતાર્દ્રમિમં વીરં પ્રાણૈઃ પ્રિયતરં મમ। પશ્યતો મમ કા શક્તિર્યોદ્ધું પર્યાકુલાત્મનઃ
આ લોહીથી ભીંજાયેલો વીર, જે મને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે—એને આવું જોઈને, મન વ્યાકુળ થઈ ગયું છે, તો હવે યુદ્ધ કરવાની મારી પાસે શું શક્તિ રહી?
અયં સ સમરશ્લાઘી ભ્રાતા મે શુભલક્ષણઃ। યદિ પઞ્ચત્વમાપન્નઃ પ્રાણૈર્મે કિં સુખેન વા
આ મારા ભાઈ છે, જે યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ અને શુભ લક્ષણો ધરાવે છે; જો એ હવે નથી, તો મને જીવન કે સુખથી શું ફાયદો?
લજ્જતીવ હિ મે વીર્યં ભ્રશ્યતીવ કરાદ્ ધનુઃ। સાયકા વ્યવસીદન્તિ દૃષ્ટિર્બાષ્પવશં ગતા
મારી તાકાત જાણે શરમાઈ ગઈ છે, ધનુષ હાથમાંથી છૂટી રહ્યું છે, તીરો પણ નિષ્ફળ થઈ રહ્યા છે અને આંખોમાંથી આંસુઓ વહેતા નજર ધૂંધળી થઈ ગઈ છે.
અવસીદન્તિ ગાત્રાણિ સ્વપ્નયાને નૃણામિવ। ચિન્તા મે વર્ધતે તીવ્રા મુમૂર્ષાપિ ચ જાયતે
મારા અંગો જાણે સપનામાં હોય તેમ બળહીન થઈ ગયા છે; મનમાં ભારે ચિંતા વધી રહી છે અને મૃત્યુની ઈચ્છા પણ ઉદ્ભવી રહી છે.