કીર્યમાણઃ શરૌઘેણ વિસૃષ્ટેન મહાત્મના। ન પ્રહર્તું મનશ્ચક્રે વિમુખીકૃતવિક્રમઃ
મહાન આત્માવાળા લક્ષ્મણના તીરોની ધોધથી ઘેરાયેલા રાવણનું શૌર્ય ડગમગી ગયું અને તે ઘા કરવા માટે મન બનાવી શક્યો નહીં.
મોક્ષિતં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણેન સ રાવણઃ। લક્ષ્મણાભિમુખસ્તિષ્ઠન્નિદં વચનમબ્રવીત્
લક્ષ્મણે પોતાના ભાઈને મુક્ત કર્યો તે જોઈ, રાવણ લક્ષ્મણ સામે ઊભો રહીને આ રીતે બોલ્યો:
મોક્ષિતસ્તે બલશ્લાઘિન્ યસ્માદેવં વિભીષણઃ। વિમુચ્ય રાક્ષસં શક્તિસ્ત્વયીયં વિનિપાત્યતે
વિભીષણને, જે પોતાનાં બળનું ગૌરવ કરે છે, તું છોડ્યો છે તેથી હવે આ શક્તિ, રાક્ષસને ચૂકીને, તારા પર પડી રહી છે.
એષા તે હૃદયં ભિત્ત્વા શક્તિર્લોહિતલક્ષણા। મદ્બાહુપરિઘોત્સૃષ્ટા પ્રાણાનાદાય યાસ્યતિ
મારા ઘમંડભર્યા હાથથી ફેંકાયેલી, લોહીથી રંગાયેલી આ શક્તિ તારા હૃદયને ભેદી તારો પ્રાણ લઇ જશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તાં શક્તિમષ્ટઘણ્ટાં મહાસ્વનામ્। મયેન માયાવિહિતામમોઘાં શત્રુઘાતિનીમ્
આ રીતે બોલીને, માયાએ મોહથી બનાવેલી, આઠ ઘંટાવાળી, ભયાનક ધ્વનિ કરતી, કદી નિષ્ફળ ન થતી અને શત્રુનો નાશ કરતી એ શક્તિને તેણે ઉપાડી.
લક્ષ્મણાય સમુદ્દિશ્ય જ્વલન્તીમિવ તેજસા। રાવણઃ પરમક્રુદ્ધશ્ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ
રાવણે અત્યંત ક્રોધથી તે તેજસ્વી શસ્ત્રને લક્ષ્મણ તરફ નિશાન કરીને, ગર્જના સાથે ફેંકી દીધી.
સા ક્ષિપ્તા ભીમવેગેન વજ્રાશનિસમસ્વના। શક્તિરભ્યપતદ્ વેગાલ્લક્ષ્મણં રણમૂર્ધનિ
ભયાનક જોરથી ફેંકાયેલી, વીજળી અને ગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતી એ શક્તિ યુદ્ધના મધ્યમાં લક્ષ્મણ તરફ તીવ્ર ગતિએ દોડી ગઈ.
તામનુવ્યાહરચ્છક્તિમાપતન્તીં સ રાઘવઃ। સ્વસ્ત્યસ્તુ લક્ષ્મણાયેતિ મોઘા ભવ હતોદ્યમા
જ્યારે એ શક્તિ લક્ષ્મણ તરફ આવી રહી હતી, ત્યારે રામે બોલ્યા: 'લક્ષ્મણને સુખ-સલામતી મળે; હે શસ્ત્ર, તારો પ્રયત્ન વ્યર્થ થાઓ.'
રાવણેન રણે શક્તિઃ ક્રુદ્ધેનાશીવિષોપમા। મુક્તાઽઽશૂરસ્ય ભીતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય મમજ્જ સા
યુદ્ધમાં ક્રોધિત રાવણે છોડેલી, ઝેરી સાપ જેવી એ શક્તિ, બહાદુર પણ હવે ડરાયેલા લક્ષ્મણના શરીરમાં ઘૂસી ગઈ.
ન્યપતત્ સા મહાવેગા લક્ષ્મણસ્ય મહોરસિ। જિહ્વેવોરગરાજસ્ય દીપ્યમાના મહાદ્યુતિઃ
મહાન તેજવાળી, સાપના રાજાની જિહ્વા જેવી એ શક્તિ, ભારે જોરથી લક્ષ્મણના વિશાળ છાતી પર પડી.
તતો રાવણવેગેન સુદૂરમવગાઢયા। શક્ત્યા વિભિન્નહૃદયઃ પપાત ભુવિ લક્ષ્મણઃ
પછી રાવણના જોરથી ફેંકાયેલી એ શક્તિ લક્ષ્મણના હૃદયમાં ઊંડે ઘૂસી ગઈ અને લક્ષ્મણ જમીન પર ઢળી પડ્યા.
તદવસ્થં સમીપસ્થો લક્ષ્મણં પ્રેક્ષ્ય રાઘવઃ। ભ્રાતૃસ્નેહાન્મહાતેજા વિષણ્ણહૃદયોઽભવત્
લક્ષ્મણને આવી હાલતમાં નજીકમાં જોઈને, મહાતેજસ્વી રામ ભાઈના પ્રેમથી દુ:ખી હૃદયવાળા થઈ ગયા.
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ। બભૂવ સંરબ્ધતરો યુગાન્ત ઇવ પાવકઃ
થોડા ક્ષણ માટે વિચાર કરીને, આંખોમાં આંસુ ભરાઈ ગયા અને પછી તેઓ યુગના અંતે અગ્નિ જેવાં પ્રચંડ ક્રોધી બન્યા.
ન વિષાદસ્ય કાલોઽયમિતિ સંચિન્ત્ય રાઘવઃ। ચક્રે સુતુમલં યુદ્ધં રાવણસ્ય વધે ધૃતઃ। સર્વયત્નેન મહતા લક્ષ્મણં પરિવીક્ષ્ય ચ
'હવે દુ:ખ કરવાનો સમય નથી' એવું વિચારી રામે રાવણના વિનાશ માટે દૃઢ સંકલ્પથી ભયાનક યુદ્ધ શરૂ કર્યું અને બધાં પ્રયત્નથી લક્ષ્મણને sambhaḷyu.
સ દદર્શ તતો રામઃ શક્ત્યા ભિન્નં મહાહવે। લક્ષ્મણં રુધિરાદિગ્ધં સપન્નગમિવાચલમ્
પછી રામે જોયું કે મહાયુદ્ધમાં શક્તિથી ઘાયલ થયેલા લક્ષ્મણ, લોહીથી લથપથ, સાપ સાથે પર્વત જેવાં પડી રહ્યા છે.
તામપિ પ્રહિતાં શક્તિં રાવણેન બલીયસા। યત્નતસ્તે હરિશ્રેષ્ઠા ન શેકુરવમર્દિતુમ્
મહાન વાનરોએ ઘણો પ્રયત્ન કર્યો છતાં પણ, શક્તિશાળી રાવણે ફેંકેલી એ શક્તિને રોકી શક્યા નહીં.
અર્દિતાશ્ચૈવ બાણૌઘૈસ્તે પ્રવેકેણ રક્ષસામ્। સૌમિત્રેઃ સા વિનિર્ભિદ્ય પ્રવિષ્ટા ધરણીતલમ્
ભયાનક રાક્ષસોના તીરોની વરસાદથી ઘાયલ થઈ, એ શક્તિ સૌમિત્રિને ભેદી જમીનમાં પ્રવેશી ગઈ.
તાં કરાભ્યાં પરામૃશ્ય રામઃ શક્તિં ભયાવહામ્। બભઞ્જ સમરે ક્રુદ્ધો બલવાન્ વિચકર્ષ ચ
રામે એ ભયાનક શક્તિને બંને હાથથી પકડી, યુદ્ધમાં ક્રોધથી અને બળથી તેને તોડી નાખી અને ખેંચી કાઢી.
તસ્ય નિષ્કર્ષતઃ શક્તિં રાવણેન બલીયસા। શરાઃ સર્વેષુ ગાત્રેષુ પાતિતા મર્મભેદિનઃ
જ્યારે રામ એ શક્તિ ખેંચી રહ્યા હતા, ત્યારે શક્તિશાળી રાવણે તેમના બધા અંગોમાં ઘાયલ કરતી તીરો વરસાવ્યા.
અચિન્તયિત્વા તાન્ બાણાન્ સમાશ્લિષ્ય ચ લક્ષ્મણમ્। અબ્રવીચ્ચ હનૂમન્તં સુગ્રીવં ચ મહાકપિમ્
એ તીરોની પરવા કર્યા વિના, લક્ષ્મણને ચાંપતા, તેમણે હનુમાન અને સુગ્રીવ મહાવાનરને કહ્યું.
લક્ષ્મણં પરિવાર્યૈવં તિષ્ઠધ્વં વાનરોત્તમાઃ। પરાક્રમસ્ય કાલોઽયં સમ્પ્રાપ્તો મે ચિરેપ્સિતઃ
લક્ષ્મણને ઘેરીને, વાનરવીરો, અહીં મજબૂતીથી ઊભા રહો; હવે મારા મનગમતા પરાક્રમનો સમય આવી ગયો છે.
પાપાત્માયં દશગ્રીવો વધ્યતાં પાપનિશ્ચયઃ। કાંક્ષિતં ચાતકસ્યેવ ઘર્માન્તે મેઘદર્શનમ્
આ દશમુખી દુષ્ટ રાવણ, જે પાપમાં પક્કો છે, તેનો અંત આવવો જ જોઈએ; જેમ ચાતક પંખી ઉનાળાની અંતે મેઘને જોઈને તરસે છે, એમ હું પણ આતુર છું.
અસ્મિન્ મુહૂર્તે નચિરાત્ સત્યં પ્રતિશૃણોમિ વઃ। અરાવણમરામં વા જગદ્ દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ
આ ક્ષણે, હું તમને સાચો વચન આપું છું: વાનરો, તમે રાવણ વિના કે રામ વિના જગતને જોઈ લેશો.
રાજ્યનાશં વને વાસં દણ્ડકે પરિધાવનમ્। વૈદેહ્યાશ્ચ પરામર્શો રક્ષોભિશ્ચ સમાગમમ્
મારું રાજ્ય ગુમાવવું, જંગલમાં વસવું, દંડકવનમાં ભટકવું, વૈદેહી પર થયેલા દુઃખ અને રાક્ષસો સાથે થયેલી મલાકાત—
પ્રાપ્તં દુઃખં મહાઘોરં ક્લેશશ્ચ નિરયોપમઃ। અદ્ય સર્વમહં ત્યક્ષ્યે નિહત્વા રાવણં રણે
આ બધું ભયાનક દુઃખ અને નરક જેવો કષ્ટ, જે મેં સહન કર્યું છે, આજે રણમાં રાવણને મારીને બધું છોડીને મુક્ત થઈ જઈશ.
યદર્થં વાનરં સૈન્યં સમાનીતમિદં મયા। સુગ્રીવશ્ચ કૃતો રાજ્યે નિહત્વા વાલિનં રણે। યદર્થં સાગરઃ ક્રાન્તઃ સેતુર્બદ્ધશ્ચ સાગરે
આ માટે જ મેં વાનર સેના એકત્ર કરી, આ માટે જ વાલીનો વધ કરીને સુગ્રીવને રાજા બનાવ્યો, આ માટે જ સાગર પાર કર્યો અને પુલ બાંધ્યો.
સોઽયમદ્ય રણે પાપશ્ચક્ષુર્વિષયમાગતઃ। ચક્ષુર્વિષયમાગત્ય નાયં જીવિતુમર્હતિ
હવે આ પાપી રાવણ રણમાં મારી નજરે આવી ગયો છે; મારી નજરે પડ્યા પછી, તેને જીવવાનો કોઈ અધિકાર નથી.
દૃષ્ટિં દૃષ્ટિવિષસ્યેવ સર્પસ્ય મમ રાવણઃ। યથા વા વૈનતેયસ્ય દૃષ્ટિં પ્રાપ્તો ભુજંગમઃ
રાવણ હવે મારી નજરની પાંસરે છે, જેમ સાપ બીજાના ઝેરભરી નજરમાં આવે છે, અથવા ગરુડની નજરે સાપ આવે છે.
સુખં પશ્યત દુર્ધર્ષા યુદ્ધં વાનરપુઙ્ગવાઃ। આસીનાઃ પર્વતાગ્રેષુ મમેદં રાવણસ્ય ચ
વાનરવીરો, તમે પર્વતોની ટોચે બેસીને આરામથી આ કઠિન યુદ્ધ, મારા અને રાવણ વચ્ચેનું, નિહાળો.
અદ્ય પશ્યન્તુ રામસ્ય રામત્વં મમ સંયુગે। ત્રયો લોકાઃ સગન્ધર્વાઃ સદેવાઃ સર્ષિચારણાઃ
આજે ત્રણેય લોક, સાથે ગંધર્વો, દેવો, ઋષિઓ અને ચારણો, યુદ્ધમાં મારા સાચા રામત્વને જોઈ લેશે.