અઙ્ગદો મોક્ષયામાસ સરોષઃ સ પરશ્વધમ્। સ વીરો વજ્રસંકાશમઙ્ગદો મુષ્ટિમાત્મનઃ
ક્રોધથી અંગદે એ પરશુને છુટાવી નાખ્યું; પછી એ વીર અંગદે, વીજળી જેવી મજબૂત મુઠીથી—
સંવર્તયત્ સુસંક્રુદ્ધઃ પિતુસ્તુલ્યપરાક્રમઃ। રાક્ષસસ્ય સ્તનાભ્યાશે મર્મજ્ઞો હૃદયં પ્રતિ
અત્યંત ક્રોધથી, પિતાજી જેટલી શક્તિ ધરાવતો અંગદે, રાક્ષસના છાતી પાસે, જીવલેણ સ્થાન પર નિશાન સાધ્યું.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં સ મુષ્ટિં વિન્યપાતયત્। તેન તસ્ય નિપાતેન રાક્ષસસ્ય મહામૃધે
એણે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી સ્પર્શવાળી મુઠીથી ઘા કર્યો; એ ઘા થી મહાસંગ્રામમાં—
પફાલ હૃદયં ચાસ્ય સ પપાત હતો ભુવિ। તસ્મિન્ વિનિહતે ભૂમૌ તત્ સૈન્યં સમ્પ્રચુક્ષુભે
રાક્ષસનું હૃદય ફાટી ગયું અને તે ધરતી પર પડીને મરી ગયો; જ્યારે એ ધરતી પર ઢળી પડ્યો, ત્યારે આખું સેના ગભરાઈ ગઈ.
અભવચ્ચ મહાન્ ક્રોધઃ સમરે રાવણસ્ય તુ। વાનરાણાં પ્રહૃષ્ટાનાં સિંહનાદઃ સુપુષ્કલઃ
પછી રણભૂમિમાં રાવણને ભારે ક્રોધ આવ્યો; અને આનંદિત વાનરોએ જોરદાર સિંહગર્જના કરી.
સ્ફોટયન્નિવ શબ્દેન લઙ્કાં સાટ્ટાલગોપુરામ્। સહેન્દ્રેણેવ દેવાનાં નાદઃ સમભવન્મહાન્
એ ગર્જનાથી જાણે લંકા તેના મકાનો અને દ્વારો સાથે ધ્રુજી ઉઠી હોય એમ લાગ્યું; એ અવાજ દેવોમાં ઇન્દ્રની ગર્જના જેવી મહાન હતી.
અથેન્દ્રશત્રુસ્ત્રિદશાલયાનાં વનૌકસાં ચૈવ મહાપ્રણાદમ્। શ્રુત્વા સરોષં યુધિ રાક્ષસેન્દ્રઃ પુનશ્ચ યુદ્ધાભિમુખોઽવતસ્થે
પછી ઇન્દ્રના શત્રુ એવા રાક્ષસરાજે, દેવો અને વનવાસીઓના ઘરોમાંથી આવતો મહાન ગર્જનાસ્વર યુદ્ધમાં સાંભળ્યો; અને ફરીથી યુદ્ધ માટે તત્પર થઈને ઉભો રહ્યો.
thumb|એકોનશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો નવ્વોતેર સર્ગ સાંભળો.
મહોદરમહાપાર્શ્વૌ હતૌ દૃષ્ટ્વા સ રાવણઃ। તસ્મિંશ્ચ નિહતે વીરે વિરૂપાક્ષે મહાબલે
મહોદર અને મહાપાર્શ્વના મૃત્યુ અને એ વીર વિરૂપાક્ષ પણ યુદ્ધમાં ઢળી પડ્યો તે જોઈને—
આવિવેશ મહાન્ ક્રોધો રાવણં તુ મહામૃધે। સૂતં સંચોદયામાસ વાક્યં ચેદમુવાચ હ
મહાસંગ્રામમાં રાવણને ભારે ક્રોધ આવ્યો; એણે પોતાના સારથીને હાકલ્યો અને આ રીતે કહ્યું—
નિહતાનામમાત્યાનાં રુદ્ધસ્ય નગરસ્ય ચ। દુઃખમેવાપનેષ્યામિ હત્વા તૌ રામલક્ષ્મણૌ
મારા મરેલા મંત્રીઓ અને ઘેરાયેલા શહેરનું દુઃખ હું રામ અને લક્ષ્મણને મારીને દૂર કરીશ.
રામવૃક્ષં રણે હન્મિ સીતાપુષ્પફલપ્રદમ્। પ્રશાખા યસ્ય સુગ્રીવો જામ્બવાન્ કુમુદો નલઃ
યુદ્ધમાં હું એ વૃક્ષ રામને કપાઈ નાખીશ, જે સીતારૂપે ફૂલ અને ફળ આપે છે, અને જેના ડાળીઓ સુગ્રીવ, જાંબવંત, કુમુદ અને નલ છે.
દ્વિવિદશ્ચૈવ મૈન્દશ્ચ અઙ્ગદો ગન્ધમાદનઃ। હનૂમાંશ્ચ સુષેણશ્ચ સર્વે ચ હરિયૂથપાઃ
અને દ્વિવિદ, મેઇંદ, અંગદ, ગંધમાદન, હનુમાન, સુષેણ અને બધા વાનરસેનાપતિઓ પણ છે.
સ દિશો દશ ઘોષેણ રથસ્યાતિરથો મહાન્। નાદયન્ પ્રયયૌ તૂર્ણં રાઘવં ચાભ્યધાવત
એ મહાન રથયોદ્ધાએ પોતાના રથના ગર્જનાથી દસેય દિશાઓ ગુંજી ઉઠી, અને ઝડપથી રાઘવ તરફ દોડી ગયો.
પૂરિતા તેન શબ્દેન સનદીગિરિકાનના। સંચચાલ મહી સર્વા ત્રસ્તસિંહમૃગદ્વિજા
એ અવાજથી પર્વતો અને જંગલો સહિત આખી ધરતી ગુંજી ઉઠી; આખી ધરતી ધ્રુજી ઉઠી અને સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓ ડરી ગયા.
તામસં સુમહાઘોરં ચકારાસ્ત્રં સુદારુણમ્। નિર્દદાહ કપીન્ સર્વાંસ્તે પ્રપેતુઃ સમન્તતઃ
તે સમયે તેણે અતિ ભયાનક અને અંધકારમય અસ્ત્ર છોડ્યું, જેના પ્રભાવે બધા વાનરો દાઝી ઉઠ્યા અને四દિશામાં ભાગી ગયા.
ઉત્પપાત રજો ભૂમૌ તૈર્ભગ્નૈઃ સમ્પ્રધાવિતૈઃ। નહિ તત્ સહિતું શેકુર્બ્રહ્મણા નિર્મિતં સ્વયમ્
જ્યારે વાનરો તૂટી પડ્યા અને ભાગ્યા, ત્યારે જમીન પર ધૂળ ઉડી ગઈ; કારણ કે તેઓ બ્રહ્માએ બનાવેલું એ અસ્ત્ર સહન કરી શક્યા નહીં.
તાન્યનીકાન્યનેકાનિ રાવણસ્ય શરોત્તમૈઃ। દૃષ્ટ્વા ભગ્નાનિ શતશો રાઘવઃ પર્યવસ્થિતઃ
રાઘવે જ્યારે રાવણની સેના શતાવધી ટોળીઓ પોતાની ઉત્તમ તીરો વડે તૂટી પડી છે એ જોયું, ત્યારે તે અડગ ઊભો રહ્યો.
તતો રાક્ષસશાર્દૂલો વિદ્રાવ્ય હરિવાહિનીમ્। સ દદર્શ તતો રામં તિષ્ઠન્તમપરાજિતમ્
પછી રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાવણે વાનર સેના વિખેરી નાખી અને ત્યાં અપરાજિત રામને ઊભેલા જોયા.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વિષ્ણુના વાસવં યથા। આલિખન્તમિવાકાશમવષ્ટભ્ય મહદ્ ધનુઃ
લક્ષ્મણ જેવા ભાઈ સાથે, જેમ વિષ્ણુ ઇન્દ્ર સાથે હોય તેમ, રામે પોતાનું મોટું ધનુષ્ય પકડીને જાણે આકાશ પર આકૃતિ દોરતો હોય તેમ દેખાયો.
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષં દીર્ઘબાહુમરિંદમમ્। તતો રામો મહાતેજાઃ સૌમિત્રિસહિતો બલી
પદ્મપત્ર જેવી વિશાળ આંખો, લાંબા હાથ અને શત્રુઓના વિનાશક એવા રામ, મહાન તેજસ્વી અને બળવાન, સૌમિત્રિ સાથે ઊભેલા હતા.
વાનરાંશ્ચ રણે ભગ્નાનાપતન્તં ચ રાવણમ્। સમીક્ષ્ય રાઘવો હૃષ્ટો મધ્યે જગ્રાહ કાર્મુકમ્
યુદ્ધમાં વાનરો તૂટી પડેલા અને રાવણ આગળ વધતો જોઈ, રાઘવ આનંદિત થઈ میدانના મધ્યમાં પોતાનું ધનુષ્ય પકડી લીધું.
વિસ્ફારયિતુમારેભે તતઃ સ ધનુરુત્તમમ્। મહાવેગં મહાનાદં નિર્ભિન્દન્નિવ મેદિનીમ્
પછી તેણે પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય તાણવાનું શરૂ કર્યું, જેનો મહાન ગર્જનાભેર અવાજ જાણે ધરતી ફાડી નાખે એવો હતો.
રાવણસ્ય ચ બાણૌઘૈ રામવિસ્ફારિતેન ચ। શબ્દેન રાક્ષસાસ્તેન પેતુશ્ચ શતશસ્તદા
રાવણના તીરોની વર્ષા અને રામના ધનુષ્યના ધ્વનિથી એ સમયે રાક્ષસો શતાવધિ સંખ્યામાં પડી ગયા.
તયોઃ શરપથં પ્રાપ્ય રાવણો રાજપુત્રયોઃ। સ બભૌ ચ યથા રાહુઃ સમીપે શશિસૂર્યયોઃ
જ્યારે રાવણ એ બંને રાજકુમારોના તીરોના માર્ગમાં આવ્યો, ત્યારે તે જાણે રાહુ ચંદ્ર અને સૂર્યની નજીક આવે તેમ તેજસ્વી લાગ્યો.
તમિચ્છન્ પ્રથમં યોદ્ધું લક્ષ્મણો નિશિતૈઃ શરૈઃ। મુમોચ ધનુરાયમ્ય શરાનગ્નિશિખોપમાન્
પ્રથમ યુદ્ધ કરવા ઇચ્છી લક્ષ્મણે પોતાનું ધનુષ્ય તાણ્યું અને અગ્નિ જેવી જ્વાળાઓ જેવા તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
તાન્ મુક્તમાત્રાનાકાશે લક્ષ્મણેન ધનુષ્મતા। બાણાન્ બાણૈર્મહાતેજા રાવણઃ પ્રત્યવારયત્
લક્ષ્મણે આકાશમાં છોડેલા એ તીરોને રાવણ એ પોતાના તીરો વડે તરત જ રોકી દીધા.
એકમેકેન બાણેન ત્રિભિસ્ત્રીન્ દશભિર્દશ। લક્ષ્મણસ્ય પ્રચિચ્છેદ દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્
એક તીરો એક તીરને, ત્રણથી ત્રણને અને દસથી દસ તીરો લક્ષ્મણના કાપી નાખ્યા, અને પોતાના હાથની ચપળતા દર્શાવી.
અભ્યતિક્રમ્ય સૌમિત્રિં રાવણઃ સમિતિંજયઃ। આસસાદ રણે રામં સ્થિતં શૈલમિવાપરમ્
સૌમિત્રિને પાછળ છોડી, યુદ્ધવિજયી રાવણ યુદ્ધભૂમિમાં રામ પાસે આવ્યો, જે અડગ પર્વત સમાન ઊભેલા હતા.
સ રાઘવં સમાસાદ્ય ક્રોધસંરક્તલોચનઃ। વ્યસૃજચ્છરવર્ષાણિ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
રાઘવ સામે આવી, ક્રોધથી લાલ આંખો કરીને, રાક્ષસોના રાજા રાવણે તીરોની ઝમાવટ વરસાવી.