અશ્વાઞ્જઘાન તરસા બભઞ્જ સ્યન્દનં ચ તમ્। મુહૂર્તાલ્લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ
તે પથ્થરથી ઘોડાઓને માર્યા અને રથ તોડી નાખ્યો; થોડા સમય પછી મહાપાર્શ્વે ફરી સંજ્ઞાન મેળવ્યું.
અઙ્ગદં બહુભિર્બાણૈર્ભૂયસ્તં પ્રત્યવિધ્યત। જામ્બવન્તં ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે
પછી તેણે અનેક તીરો વડે અંગદને ઘાયલ કર્યો અને ત્રણ તીરો જાંબવંતના છાતીમાં માર્યા.
ઋક્ષરાજં ગવાક્ષં ચ જઘાન બહુભિઃ શરૈઃ। ગવાક્ષં જામ્બવન્તં ચ સ દૃષ્ટ્વા શરપીડિતૌ
તે રાક્ષસે રીક્ષરાજ અને ગવાક્ષને પણ અનેક તીરો વડે ઘાયલ કર્યા; અને જ્યારે તેણે ગવાક્ષ અને જાંબવંતને તીરોની પીડામાં જોયા—
જગ્રાહ પરિઘં ઘોરમઙ્ગદઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। તસ્યાઙ્ગદઃ સરોષાક્ષો રાક્ષસસ્ય તમાયસમ્
ત્યારે અંગદે ક્રોધથી ભરાઈ, રાક્ષસની ભયાનક લોખંડની ગદા ઉઠાવી, આંખે ગુસ્સો છલકાવતો હતો.
દૂરસ્થિતસ્ય પરિઘં રવિરશ્મિસમપ્રભમ્। દ્વાભ્યાં ભુજાભ્યાં સંગૃહ્ય ભ્રામયિત્વા ચ વેગવત્
એ ગદાને, જે સૂર્યકિરણ જેવી તેજસ્વી હતી, અંગદે બંને હાથથી દૂર ઊભા રહીને ઝડપથી ફેરવી.
મહાપાર્શ્વસ્ય ચિક્ષેપ વધાર્થં વાલિનઃ સુતઃ। સ તુ ક્ષિપ્તો બલવતા પરિઘસ્તસ્ય રક્ષસઃ
પછી વાલીપુત્ર અંગદે એ ગદા મહાપાર્શ્વને મારવા માટે ફેંકી; અને એ ગદા જોરથી ફેંકાતા સીધી રાક્ષસને વાગી.
ધનુશ્ચ સશરં હસ્તાચ્છિરસ્ત્રાણં ચ પાતયત્। તં સમાસાદ્ય વેગેન વાલિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
એ ગદાએ રાક્ષસના હાથમાંથી ધનુષ્ય, તીરો અને શિરસ્ત્રાણ જમીન પર પાડી દીધા; ત્યારબાદ વાલીપુત્ર અંગદે ઝડપથી તેની સામે ધાવ્યું—
તલેનાભ્યહનત્ ક્રુદ્ધઃ કર્ણમૂલે સકુણ્ડલે। સ તુ ક્રુદ્ધો મહાવેગો મહાપાર્શ્વો મહાદ્યુતિઃ
ક્રોધથી તેણે પોતાના હાથથી કાનની નીચે, જ્યાં કુંડળ હતું, માર્યો; પણ મહાપાર્શ્વ, જે અત્યંત ક્રોધિત અને શક્તિશાળી હતો—
કરેણૈકેન જગ્રાહ સુમહાન્તં પરશ્વધમ્। તં તૈલધૌતં વિમલં શૈલસારમયં દૃઢમ્
એણે એક જ હાથથી મોટું, ચમકતું, તેલથી ચોપડેલું, પર્વતના લોખંડથી બનેલું મજબૂત પરશુ ઉઠાવ્યું.
રાક્ષસઃ પરમક્રુદ્ધો વાલિપુત્રે ન્યપાતયત્। તેન વામાંસફલકે ભૃશં પ્રત્યવપાતિતમ્
તે અત્યંત ક્રોધિત રાક્ષસે વાલીપુત્ર અંગદ પર એ પરશુથી પ્રહાર કર્યો; પણ અંગદના ડાબા ખભા પર જોરદાર વાગ્યો છતાં—
અઙ્ગદો મોક્ષયામાસ સરોષઃ સ પરશ્વધમ્। સ વીરો વજ્રસંકાશમઙ્ગદો મુષ્ટિમાત્મનઃ
ક્રોધથી અંગદે એ પરશુને છુટાવી નાખ્યું; પછી એ વીર અંગદે, વીજળી જેવી મજબૂત મુઠીથી—
સંવર્તયત્ સુસંક્રુદ્ધઃ પિતુસ્તુલ્યપરાક્રમઃ। રાક્ષસસ્ય સ્તનાભ્યાશે મર્મજ્ઞો હૃદયં પ્રતિ
અત્યંત ક્રોધથી, પિતાજી જેટલી શક્તિ ધરાવતો અંગદે, રાક્ષસના છાતી પાસે, જીવલેણ સ્થાન પર નિશાન સાધ્યું.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં સ મુષ્ટિં વિન્યપાતયત્। તેન તસ્ય નિપાતેન રાક્ષસસ્ય મહામૃધે
એણે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી સ્પર્શવાળી મુઠીથી ઘા કર્યો; એ ઘા થી મહાસંગ્રામમાં—
પફાલ હૃદયં ચાસ્ય સ પપાત હતો ભુવિ। તસ્મિન્ વિનિહતે ભૂમૌ તત્ સૈન્યં સમ્પ્રચુક્ષુભે
રાક્ષસનું હૃદય ફાટી ગયું અને તે ધરતી પર પડીને મરી ગયો; જ્યારે એ ધરતી પર ઢળી પડ્યો, ત્યારે આખું સેના ગભરાઈ ગઈ.
અભવચ્ચ મહાન્ ક્રોધઃ સમરે રાવણસ્ય તુ। વાનરાણાં પ્રહૃષ્ટાનાં સિંહનાદઃ સુપુષ્કલઃ
પછી રણભૂમિમાં રાવણને ભારે ક્રોધ આવ્યો; અને આનંદિત વાનરોએ જોરદાર સિંહગર્જના કરી.
સ્ફોટયન્નિવ શબ્દેન લઙ્કાં સાટ્ટાલગોપુરામ્। સહેન્દ્રેણેવ દેવાનાં નાદઃ સમભવન્મહાન્
એ ગર્જનાથી જાણે લંકા તેના મકાનો અને દ્વારો સાથે ધ્રુજી ઉઠી હોય એમ લાગ્યું; એ અવાજ દેવોમાં ઇન્દ્રની ગર્જના જેવી મહાન હતી.
અથેન્દ્રશત્રુસ્ત્રિદશાલયાનાં વનૌકસાં ચૈવ મહાપ્રણાદમ્। શ્રુત્વા સરોષં યુધિ રાક્ષસેન્દ્રઃ પુનશ્ચ યુદ્ધાભિમુખોઽવતસ્થે
પછી ઇન્દ્રના શત્રુ એવા રાક્ષસરાજે, દેવો અને વનવાસીઓના ઘરોમાંથી આવતો મહાન ગર્જનાસ્વર યુદ્ધમાં સાંભળ્યો; અને ફરીથી યુદ્ધ માટે તત્પર થઈને ઉભો રહ્યો.
thumb|એકોનશતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનશતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો નવ્વોતેર સર્ગ સાંભળો.
મહોદરમહાપાર્શ્વૌ હતૌ દૃષ્ટ્વા સ રાવણઃ। તસ્મિંશ્ચ નિહતે વીરે વિરૂપાક્ષે મહાબલે
મહોદર અને મહાપાર્શ્વના મૃત્યુ અને એ વીર વિરૂપાક્ષ પણ યુદ્ધમાં ઢળી પડ્યો તે જોઈને—
આવિવેશ મહાન્ ક્રોધો રાવણં તુ મહામૃધે। સૂતં સંચોદયામાસ વાક્યં ચેદમુવાચ હ
મહાસંગ્રામમાં રાવણને ભારે ક્રોધ આવ્યો; એણે પોતાના સારથીને હાકલ્યો અને આ રીતે કહ્યું—
નિહતાનામમાત્યાનાં રુદ્ધસ્ય નગરસ્ય ચ। દુઃખમેવાપનેષ્યામિ હત્વા તૌ રામલક્ષ્મણૌ
મારા મરેલા મંત્રીઓ અને ઘેરાયેલા શહેરનું દુઃખ હું રામ અને લક્ષ્મણને મારીને દૂર કરીશ.
રામવૃક્ષં રણે હન્મિ સીતાપુષ્પફલપ્રદમ્। પ્રશાખા યસ્ય સુગ્રીવો જામ્બવાન્ કુમુદો નલઃ
યુદ્ધમાં હું એ વૃક્ષ રામને કપાઈ નાખીશ, જે સીતારૂપે ફૂલ અને ફળ આપે છે, અને જેના ડાળીઓ સુગ્રીવ, જાંબવંત, કુમુદ અને નલ છે.
દ્વિવિદશ્ચૈવ મૈન્દશ્ચ અઙ્ગદો ગન્ધમાદનઃ। હનૂમાંશ્ચ સુષેણશ્ચ સર્વે ચ હરિયૂથપાઃ
અને દ્વિવિદ, મેઇંદ, અંગદ, ગંધમાદન, હનુમાન, સુષેણ અને બધા વાનરસેનાપતિઓ પણ છે.
સ દિશો દશ ઘોષેણ રથસ્યાતિરથો મહાન્। નાદયન્ પ્રયયૌ તૂર્ણં રાઘવં ચાભ્યધાવત
એ મહાન રથયોદ્ધાએ પોતાના રથના ગર્જનાથી દસેય દિશાઓ ગુંજી ઉઠી, અને ઝડપથી રાઘવ તરફ દોડી ગયો.
પૂરિતા તેન શબ્દેન સનદીગિરિકાનના। સંચચાલ મહી સર્વા ત્રસ્તસિંહમૃગદ્વિજા
એ અવાજથી પર્વતો અને જંગલો સહિત આખી ધરતી ગુંજી ઉઠી; આખી ધરતી ધ્રુજી ઉઠી અને સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓ ડરી ગયા.
તામસં સુમહાઘોરં ચકારાસ્ત્રં સુદારુણમ્। નિર્દદાહ કપીન્ સર્વાંસ્તે પ્રપેતુઃ સમન્તતઃ
તે સમયે તેણે અતિ ભયાનક અને અંધકારમય અસ્ત્ર છોડ્યું, જેના પ્રભાવે બધા વાનરો દાઝી ઉઠ્યા અને四દિશામાં ભાગી ગયા.
ઉત્પપાત રજો ભૂમૌ તૈર્ભગ્નૈઃ સમ્પ્રધાવિતૈઃ। નહિ તત્ સહિતું શેકુર્બ્રહ્મણા નિર્મિતં સ્વયમ્
જ્યારે વાનરો તૂટી પડ્યા અને ભાગ્યા, ત્યારે જમીન પર ધૂળ ઉડી ગઈ; કારણ કે તેઓ બ્રહ્માએ બનાવેલું એ અસ્ત્ર સહન કરી શક્યા નહીં.
તાન્યનીકાન્યનેકાનિ રાવણસ્ય શરોત્તમૈઃ। દૃષ્ટ્વા ભગ્નાનિ શતશો રાઘવઃ પર્યવસ્થિતઃ
રાઘવે જ્યારે રાવણની સેના શતાવધી ટોળીઓ પોતાની ઉત્તમ તીરો વડે તૂટી પડી છે એ જોયું, ત્યારે તે અડગ ઊભો રહ્યો.
તતો રાક્ષસશાર્દૂલો વિદ્રાવ્ય હરિવાહિનીમ્। સ દદર્શ તતો રામં તિષ્ઠન્તમપરાજિતમ્
પછી રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાવણે વાનર સેના વિખેરી નાખી અને ત્યાં અપરાજિત રામને ઊભેલા જોયા.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વિષ્ણુના વાસવં યથા। આલિખન્તમિવાકાશમવષ્ટભ્ય મહદ્ ધનુઃ
લક્ષ્મણ જેવા ભાઈ સાથે, જેમ વિષ્ણુ ઇન્દ્ર સાથે હોય તેમ, રામે પોતાનું મોટું ધનુષ્ય પકડીને જાણે આકાશ પર આકૃતિ દોરતો હોય તેમ દેખાયો.