નિકૃત્તશિરસસ્તસ્ય પતિતસ્ય મહીતલે। તદ્ બલં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય દૃષ્ટ્વા તત્ર ન દૃશ્યતે
જ્યારે મહોદરનું કપાયેલું માથું જમીન પર પડ્યું, ત્યારે રાક્ષસરાજાની સેના એ દૃશ્ય જોઈને અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
હત્વા તં વાનરૈઃ સાર્ધં નનાદ મુદિતો હરિઃ। ચુક્રોધ ચ દશગ્રીવો બભૌ હૃષ્ટશ્ચ રાઘવઃ
તેને મારીને, ખુશીથી ભરાયેલા સુગ્રીવે વાનરો સાથે ગર્જના કરી; દશમુખ રાવણ ગુસ્સે ભરાયો અને રાઘવ આનંદથી તેજસ્વી દેખાયો.
વિષણ્ણવદનાઃ સર્વે રાક્ષસા દીનચેતસઃ। વિદ્રવન્તિ તતઃ સર્વે ભયવિત્રસ્તચેતસઃ
બધા રાક્ષસોનું ચહેરું ઉતરેલું અને મન દુઃખી, ડરથી તેઓ બધાં ભાગી પડ્યા, ભયથી તેમનું મન ગભરાઈ ગયું.
મહોદરં તં વિનિપાત્ય ભૂમૌ મહાગિરેઃ કીર્ણમિવૈકદેશમ્। સૂર્યાત્મજસ્તત્ર રરાજ લક્ષ્મ્યા સૂર્યઃ સ્વતેજોભિરિવાપ્રધૃષ્યઃ
મહોદરને જમીન પર પાડી દીધા પછી, જેમ મહાપર્વતનો એક ભાગ વિખેરાઈ જાય, એમ સુર્યપુત્ર સુગ્રીવ ત્યાં પોતાની કીર્તિ અને તેજથી સૂર્ય સમાન અજેય બનીને તેજસ્વી દેખાયો.
અથ વિજયમવાપ્ય વાનરેન્દ્રઃ સમરમુખે સુરસિદ્ધયક્ષસઙ્ઘૈઃ। અવનિતલગતૈશ્ચ ભૂતસઙ્ઘૈ- ર્હરુષસમાકુલિતૈર્નિરીક્ષ્યમાણઃ
પછી જ્યારે વાનરરાજાએ વિજય મેળવ્યો, ત્યારે યુદ્ધના મથક પર દેવો, સિદ્ધો, યક્ષો અને ધરતી પર રહેતા અનેક જીવોએ આનંદથી ભરાઈને તેને જોઈ રહ્યો હતો.
thumb|અષ્ટનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે મહાન વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો અઢ્ઠાણું નવમો સર્ગ સાંભળો.
મહોદરે તુ નિહતે મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ। સુગ્રીવેણ સમીક્ષ્યાથ ક્રોધાત્ સંરક્તલોચનઃ
મહોદર મારાયો પછી, મહાપાર્શ્વ નામનો બલવાન રાક્ષસ ક્રોધથી આંખે લાલાઈ લઈને સુગ્રીવ તરફ તાકી રહ્યો.
અઙ્ગદસ્ય ચમૂં ભીમાં ક્ષોભયામાસ માર્ગણૈઃ। સ વાનરાણાં મુખ્યાનામુત્તમાઙ્ગાનિ રાક્ષસઃ
એ રાક્ષસે અંગદની ભયાનક સેના પર તીરોની વરસાદ વરસાવી અને વાનરમુખ્યોના માથા પર ઘા કર્યા.
પાતયામાસ કાયેભ્યઃ ફલં વૃન્તાદિવાનિલઃ। કેષાંચિદિષુભિર્બાહૂંશ્ચિચ્છેદાથ સ રાક્ષસઃ
તે વાવાઝોડાની જેમ વાનરોના શરીર પરથી ફળો પડાવી નાખતો હતો અને કેટલાક વાનરોના હાથ તીરો વડે કાપી નાખ્યા.
વાનરાણાં સુસંરબ્ધઃ પાર્શ્વં કેષાંચિદાક્ષિપત્। તેઽર્દિતા બાણવર્ષેણ મહાપાર્શ્વેન વાનરાઃ
મહાપાર્શ્વે કટાક્ષથી કેટલાક વાનરોના બાજુ પર ઘા કર્યા; અને તે વાનરો તીરોની વરસાદથી પીડાઈ ગયા.
વિષાદવિમુખાઃ સર્વે બભૂવુર્ગતચેતસઃ। નિશમ્ય બલમુદ્વિગ્નમઙ્ગદો રાક્ષસાર્દિતમ્
બધા વાનરો નિરાશ થઈ ગયા, મનથી હટાઈ ગયા; અંગદે જ્યારે આ દુઃખી અને ઘાયલ થયેલી સેનાની અવસ્થા સાંભળી, ત્યારે તે ચિંતિત થયો.
વેગં ચક્રે મહાવેગઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વસુ। આયસં પરિઘં ગૃહ્ય સૂર્યરશ્મિસમપ્રભમ્
પછી અંગદે મહાસાગર જેમ પૂર આવે એમ જોરથી એક લોખંડની ગદા ઉઠાવી, જે સૂર્યની કિરણો જેવી તેજસ્વી હતી.
સમરે વાનરશ્રેષ્ઠો મહાપાર્શ્વે ન્યપાતયત્। સ તુ તેન પ્રહારેણ મહાપાર્શ્વો વિચેતનઃ
યુદ્ધમાં વાનરશ્રેષ્ઠ અંગદે એ ગદા મહાપાર્શ્વ પર ફેંકી અને તેને ઘા કર્યો.
સસૂતઃ સ્યન્દનાત્ તસ્માદ્ વિસંજ્ઞશ્ચાપતદ્ ભુવિ। તસ્યર્ક્ષરાજસ્તેજસ્વી નીલાઞ્જનચયોપમઃ
આ ઘા થી મહાપાર્શ્વ અને તેનો રથચાલક બેભાન થઈને રથમાંથી જમીન પર પડી ગયા.
નિષ્પત્ય સુમહાવીર્યઃ સ્વયૂથાન્મેઘસંનિભાત્। પ્રગૃહ્ય ગિરિશૃઙ્ગાભાં ક્રુદ્ધઃ સ વિપુલાં શિલામ્
પછી અંધકાર જેવા રંગના તેજસ્વી રીક્ષરાજે, પોતાના વાનરદળમાંથી મેઘ જેવા ઘનઘોર વલયમાંથી બહાર આવી, પર્વતની ચોટી જેવી મોટી પથ્થર ઉઠાવી, ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
અશ્વાઞ્જઘાન તરસા બભઞ્જ સ્યન્દનં ચ તમ્। મુહૂર્તાલ્લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ
તે પથ્થરથી ઘોડાઓને માર્યા અને રથ તોડી નાખ્યો; થોડા સમય પછી મહાપાર્શ્વે ફરી સંજ્ઞાન મેળવ્યું.
અઙ્ગદં બહુભિર્બાણૈર્ભૂયસ્તં પ્રત્યવિધ્યત। જામ્બવન્તં ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે
પછી તેણે અનેક તીરો વડે અંગદને ઘાયલ કર્યો અને ત્રણ તીરો જાંબવંતના છાતીમાં માર્યા.
ઋક્ષરાજં ગવાક્ષં ચ જઘાન બહુભિઃ શરૈઃ। ગવાક્ષં જામ્બવન્તં ચ સ દૃષ્ટ્વા શરપીડિતૌ
તે રાક્ષસે રીક્ષરાજ અને ગવાક્ષને પણ અનેક તીરો વડે ઘાયલ કર્યા; અને જ્યારે તેણે ગવાક્ષ અને જાંબવંતને તીરોની પીડામાં જોયા—
જગ્રાહ પરિઘં ઘોરમઙ્ગદઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। તસ્યાઙ્ગદઃ સરોષાક્ષો રાક્ષસસ્ય તમાયસમ્
ત્યારે અંગદે ક્રોધથી ભરાઈ, રાક્ષસની ભયાનક લોખંડની ગદા ઉઠાવી, આંખે ગુસ્સો છલકાવતો હતો.
દૂરસ્થિતસ્ય પરિઘં રવિરશ્મિસમપ્રભમ્। દ્વાભ્યાં ભુજાભ્યાં સંગૃહ્ય ભ્રામયિત્વા ચ વેગવત્
એ ગદાને, જે સૂર્યકિરણ જેવી તેજસ્વી હતી, અંગદે બંને હાથથી દૂર ઊભા રહીને ઝડપથી ફેરવી.
મહાપાર્શ્વસ્ય ચિક્ષેપ વધાર્થં વાલિનઃ સુતઃ। સ તુ ક્ષિપ્તો બલવતા પરિઘસ્તસ્ય રક્ષસઃ
પછી વાલીપુત્ર અંગદે એ ગદા મહાપાર્શ્વને મારવા માટે ફેંકી; અને એ ગદા જોરથી ફેંકાતા સીધી રાક્ષસને વાગી.
ધનુશ્ચ સશરં હસ્તાચ્છિરસ્ત્રાણં ચ પાતયત્। તં સમાસાદ્ય વેગેન વાલિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
એ ગદાએ રાક્ષસના હાથમાંથી ધનુષ્ય, તીરો અને શિરસ્ત્રાણ જમીન પર પાડી દીધા; ત્યારબાદ વાલીપુત્ર અંગદે ઝડપથી તેની સામે ધાવ્યું—
તલેનાભ્યહનત્ ક્રુદ્ધઃ કર્ણમૂલે સકુણ્ડલે। સ તુ ક્રુદ્ધો મહાવેગો મહાપાર્શ્વો મહાદ્યુતિઃ
ક્રોધથી તેણે પોતાના હાથથી કાનની નીચે, જ્યાં કુંડળ હતું, માર્યો; પણ મહાપાર્શ્વ, જે અત્યંત ક્રોધિત અને શક્તિશાળી હતો—
કરેણૈકેન જગ્રાહ સુમહાન્તં પરશ્વધમ્। તં તૈલધૌતં વિમલં શૈલસારમયં દૃઢમ્
એણે એક જ હાથથી મોટું, ચમકતું, તેલથી ચોપડેલું, પર્વતના લોખંડથી બનેલું મજબૂત પરશુ ઉઠાવ્યું.
રાક્ષસઃ પરમક્રુદ્ધો વાલિપુત્રે ન્યપાતયત્। તેન વામાંસફલકે ભૃશં પ્રત્યવપાતિતમ્
તે અત્યંત ક્રોધિત રાક્ષસે વાલીપુત્ર અંગદ પર એ પરશુથી પ્રહાર કર્યો; પણ અંગદના ડાબા ખભા પર જોરદાર વાગ્યો છતાં—
અઙ્ગદો મોક્ષયામાસ સરોષઃ સ પરશ્વધમ્। સ વીરો વજ્રસંકાશમઙ્ગદો મુષ્ટિમાત્મનઃ
ક્રોધથી અંગદે એ પરશુને છુટાવી નાખ્યું; પછી એ વીર અંગદે, વીજળી જેવી મજબૂત મુઠીથી—
સંવર્તયત્ સુસંક્રુદ્ધઃ પિતુસ્તુલ્યપરાક્રમઃ। રાક્ષસસ્ય સ્તનાભ્યાશે મર્મજ્ઞો હૃદયં પ્રતિ
અત્યંત ક્રોધથી, પિતાજી જેટલી શક્તિ ધરાવતો અંગદે, રાક્ષસના છાતી પાસે, જીવલેણ સ્થાન પર નિશાન સાધ્યું.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં સ મુષ્ટિં વિન્યપાતયત્। તેન તસ્ય નિપાતેન રાક્ષસસ્ય મહામૃધે
એણે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી સ્પર્શવાળી મુઠીથી ઘા કર્યો; એ ઘા થી મહાસંગ્રામમાં—
પફાલ હૃદયં ચાસ્ય સ પપાત હતો ભુવિ। તસ્મિન્ વિનિહતે ભૂમૌ તત્ સૈન્યં સમ્પ્રચુક્ષુભે
રાક્ષસનું હૃદય ફાટી ગયું અને તે ધરતી પર પડીને મરી ગયો; જ્યારે એ ધરતી પર ઢળી પડ્યો, ત્યારે આખું સેના ગભરાઈ ગઈ.
અભવચ્ચ મહાન્ ક્રોધઃ સમરે રાવણસ્ય તુ। વાનરાણાં પ્રહૃષ્ટાનાં સિંહનાદઃ સુપુષ્કલઃ
પછી રણભૂમિમાં રાવણને ભારે ક્રોધ આવ્યો; અને આનંદિત વાનરોએ જોરદાર સિંહગર્જના કરી.