વિનાશિતં પ્રેક્ષ્ય વિરૂપનેત્રં મહાબલં તં હરિપાર્થિવેન। બલં સમેતં કપિરાક્ષસાના- મુદ્વૃત્તગઙ્ગાપ્રતિમં બભૂવ
વીરૂપાક્ષ, જે બહુ બળવાન અને વિકૃત આંખો ધરાવતો હતો, વાનરરાજ દ્વારા મરતો જોઈ, વાનર અને રાક્ષસોની સંયુક્ત સેના વધતી ગંગા જેવી થઈ ગઈ.
thumb|સપ્તનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તાનું સર્ગ હવે સાંભળો.
હન્યમાને બલે તૂર્ણમન્યોન્યં તે મહામૃધે। સરસીવ મહાઘર્મે સૂપક્ષીણે બભૂવતુઃ
મહાયુદ્ધમાં બંને પક્ષોની સેના એકબીજાને ઝડપથી નાશ કરતી હતી, ત્યારે એ સરોવર ઉનાળાની તીવ્ર તાપમાં લગભગ સુકાઈ જાય તેમ થઈ ગઈ.
સ્વબલસ્ય તુ ઘાતેન વિરૂપાક્ષવધેન ચ। બભૂવ દ્વિગુણં ક્રુદ્ધો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
પોતાના સૈનિકો અને વિરૂપાક્ષના વધથી રાક્ષસાધિપતિ રાવણનું ક્રોધ બે ગણું વધી ગયું.
પ્રક્ષીણં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા વધ્યમાનં વલીમુખૈઃ। બભૂવાસ્ય વ્યથા યુદ્ધે દૃષ્ટ્વા દૈવવિપર્યયમ્
પોતાનું સેના ઘટી રહી છે અને શ્રેષ્ઠ યુદ્ધાઓના હાથેથી મારાઈ રહી છે એ જોઈને, રાવણને યુદ્ધમાં દુઃખ થયું અને ભાગ્ય બદલાઈ ગયું છે એ જોઈને તે વ્યથિત થયો.
ઉવાચ ચ સમીપસ્થં મહોદરમનન્તરમ્। અસ્મિન્ કાલે મહાબાહો જયાશા ત્વયિ મે સ્થિતા
પછી તેણે નજીક ઊભેલા મહોદરાને કહ્યું: 'હે મહાબાહુ, આ સમયે મારી વિજયની આશા હવે તારા પર જ છે.'
જહિ શત્રુચમૂં વીર દર્શયાદ્ય પરાક્રમમ્। ભર્તૃપિણ્ડસ્ય કાલોઽયં નિર્વેષ્ટું સાધુ યુધ્યતામ્
'હે વીર, તું શત્રુની સેના નાશ કરી અને આજે તારો પરાક્રમ બતાવ. હવે તારે તારા સ્વામીનો ઋણ ચૂકવવાનો સમય આવ્યો છે, સારું યુદ્ધ કર.'
એવમુક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા રાક્ષસેન્દ્રો મહોદરઃ। પ્રવિવેશારિસેનાં સ પતઙ્ગ ઇવ પાવકમ્
આ રીતે કહેતાં મહોદર રાક્ષસોના રાજાએ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને, શત્રુની સેના તરફ એ રીતે ઘૂસી ગયો જેમ કે પતંગિયા અગ્નિમાં જાય છે.
તતઃ સ કદનં ચક્રે વાનરાણાં મહાબલઃ। ભર્તૃવાક્યેન તેજસ્વી સ્વેન વીર્યેણ ચોદિતઃ
પછી પોતાના સ્વામીના વચન અને પોતાના પરાક્રમથી પ્રેરિત મહાબલી મહોદરે વાનરોમાં ભારે સંહાર કર્યો.
વાનરાશ્ચ મહાસત્ત્વાઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલાઃ શિલાઃ। પ્રવિશ્યારિબલં ભીમં જઘ્નુસ્તે સર્વરાક્ષસાન્
મહાસત્તાવાન વાનરોએ વિશાળ પથ્થરો ઉઠાવી, ભયાનક શત્રુસેનામાં ઘૂસી જઈને બધા રાક્ષસોને માર્યા.
મહોદરઃ સુસંક્રુદ્ધઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। ચિચ્છેદ પાણિપાદોરુ વાનરાણાં મહાહવે
મહોદર ભારે ક્રોધથી, સોનાથી શોભતા તીરો વડે યુદ્ધમાં વાનરોના હાથ, પગ અને જાંઘો કાપી નાખતો રહ્યો.
તતસ્તે વાનરાઃ સર્વે રાક્ષસૈરર્દિતા ભૃશમ્। દિશો દશ દ્રુતાઃ કેચિત્ કેચિત્ સુગ્રીવમાશ્રિતાઃ
પછી બધા વાનરો રાક્ષસો દ્વારા ભારે પીડાતા, કોઈ દશ દિશામાં દોડી ગયા અને કેટલાક સુગ્રીવ પાસે આશરો લેવા ગયા.
પ્રભગ્નં સમરે દૃષ્ટ્વા વાનરાણાં મહાબલમ્। અભિદુદ્રાવ સુગ્રીવો મહોદરમનન્તરમ્
યુદ્ધમાં વાનરોની મહાસેના તૂટી ગઈ છે એ જોઈને, સુગ્રીવે તરત જ મહોદર પર આક્રમણ કર્યું.
પ્રગૃહ્ય વિપુલાં ઘોરાં મહીધરસમાં શિલામ્। ચિક્ષેપ ચ મહાતેજાસ્તદ્વધાય હરીશ્વરઃ
મહાબલી સુગ્રીવે પહાડ જેટલી મોટી અને ભયાનક શિલા ઉઠાવી, મહોદરને મારવા માટે ફેંકી.
તામાપતન્તીં સહસા શિલાં દૃષ્ટ્વા મહોદરઃ। અસમ્ભ્રાન્તસ્તતો બાણૈર્નિર્બિભેદ દુરાસદામ્
એ ભયાનક શિલા અચાનક આવતી જોઈને પણ મહોદર ડગ્યો નહીં અને પોતાના તીરો વડે એ શિલાને તોડી નાખી.
રક્ષસા તેન બાણૌઘૈર્નિકૃત્તા સા સહસ્રધા। નિપપાત તદા ભૂમૌ ગૃધ્રચક્રમિવાકુલમ્
રાક્ષસ મહોદરે તીરોની ઝમાવટથી એ શિલાને હજારો ટુકડામાં વિભાજિત કરી નાખી, અને એ જમીન પર ગૃધ્રોના ઝુંડ જેવું છૂટું પડી ગયું.
તાં તુ ભિન્નાં શિલાં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। સાલમુત્પાટ્ય ચિક્ષેપ તં સ ચિચ્છેદ નૈકધા
એ તૂટી ગયેલી શિલા જોઈને સુગ્રીવ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો, તેણે એક સાલ વૃક્ષ ઉખાડી ફેંક્યું, પણ મહોદરે તેને પણ અનેક ભાગે કાપી નાખ્યું.
શરૈશ્ચ વિદદારૈનં શૂરઃ પરબલાર્દનઃ। સ દદર્શ તતઃ ક્રુદ્ધઃ પરિઘં પતિતં ભુવિ
શત્રુઓને હરાવનાર એ વીર મહોદરે તીરો વડે સુગ્રીવને ઘાયલ કર્યો; પછી ક્રોધિત સુગ્રીવે જમીન પર પડેલો પરિઘ (મોટો ગદો) જોયો.
આવિધ્ય તુ સ તં દીપ્તં પરિઘં તસ્ય દર્શયન્। પરિઘેણોગ્રવેગેન જઘાનાસ્ય હયોત્તમાન્
સુગ્રીવે એ પ્રજ્વલિત પરિઘ ઉંચકીને બતાવ્યો અને જોરદાર ઘા મારી મહોદરના ઉત્તમ ઘોડાઓને માર્યા.
તસ્માદ્ધતહયાદ્ વીરઃ સોઽવપ્લુત્ય મહારથાત્। ગદાં જગ્રાહ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસોઽથ મહોદરઃ
ઘોડા મરી ગયા પછી, વીર મહોદર પોતાના મહારથ પરથી કૂદી પડ્યો અને ગુસ્સામાં ગદા ઉઠાવી.
ગદાપરિઘહસ્તૌ તૌ યુધિ વીરૌ સમીયતુઃ। નર્દન્તૌ ગોવૃષપ્રખ્યૌ ઘનાવિવ સવિદ્યુતૌ
ગદા અને પરિઘ હાથમાં લઈને એ બંને વીર યુદ્ધમાં સામસામે આવ્યા, બળદો જેવો ગર્જન કરતા અને વીજળીવાળા મેઘ જેવાં લાગતા.
તતઃ ક્રુદ્ધો ગદાં તસ્મૈ ચિક્ષેપ રજનીચરઃ। જ્વલન્તીં ભાસ્કરાભાસાં સુગ્રીવાય મહોદરઃ
પછી ક્રોધથી ભરાયેલા મહોદર નામના રાત્રિચરણે પોતાની તેજસ્વી, સૂર્ય સમાન જ્વલંત ગદા સુગ્રીવ તરફ ફેંકી.
ગદાં તાં સુમહાઘોરામાપતન્તીં મહાબલઃ। સુગ્રીવો રોષતામ્રાક્ષઃ સમુદ્યમ્ય મહાહવે
મહાસંગ્રામમાં ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલા સુગ્રીવે પોતાની મોટું દંડ ઊંચક્યું અને સામેથી આવી રહેલી ભયાનક ગદાને જોરથી માર મારી.
આજઘાન ગદાં તસ્ય પરિઘેણ હરીશ્વરઃ। પપાત તરસા ભિન્નઃ પરિઘસ્તસ્ય ભૂતલે
વાંદરાઓના રાજા સુગ્રીવે પોતાના દંડથી મહોદરની ગદાને આઘાત કર્યો, જેથી ગદા તૂટીને જોરથી જમીન પર પડી ગઈ.
તતો જગ્રાહ તેજસ્વી સુગ્રીવો વસુધાતલાત્। આયસં મુસલં ઘોરં સર્વતો હેમભૂષિતમ્
પછી તેજસ્વી સુગ્રીવે ધરતી પરથી ચારે બાજુ સોનાથી શોભાયમાન અને ભયાનક લોખંડની મુસળ ઉઠાવી.
સ તમુદ્યમ્ય ચિક્ષેપ સોઽપ્યસ્ય પ્રાક્ષિપદ્ ગદામ્। ભિન્નાવન્યોન્યમાસાદ્ય પેતતુસ્તૌ મહીતલે
સુગ્રીવે એ મુસળ ઊંચકીને ફેંકી અને સામે મહોદરે પણ પોતાની ગદા ફેંકી; બંને શસ્ત્રો એકબીજાને અથડાઈને જમીન પર પડ્યા.
તતો ભિન્નપ્રહરણૌ મુષ્ટિભ્યાં તૌ સમીયતુઃ। તેજોબલસમાવિષ્ટૌ દીપ્તાવિવ હુતાશનૌ
પછી બંનેના શસ્ત્રો તૂટી ગયા, તો બંને સમાન તેજ અને બળથી ભરાઈને મુઠ્ઠીઓથી લડવા લાગ્યા, જેમ યજ્ઞના અગ્નિ પ્રગટે છે એમ.
જઘ્નતુસ્તૌ તદાન્યોન્યં નદન્તૌ ચ પુનઃ પુનઃ। તલૈશ્ચાન્યોન્યમાસાદ્ય પેતતુશ્ચ મહીતલે
બંને વારંવાર ગર્જના કરતા એકબીજાને મારતા અને હાથ સાથે અથડાઈને બંને જમીન પર પડ્યા.
ઉત્પેતતુસ્તદા તૂર્ણં જઘ્નતુશ્ચ પરસ્પરમ્। ભુજૈશ્ચિક્ષિપતુર્વીરાવન્યોન્યમપરાજિતૌ
પછી બંને વીર ઝડપથી ઊભા થયા અને એકબીજાને હાથથી પકડીને ફેંક્યા અને પરસ્પર ઘા કર્યા.
જગ્મતુસ્તૌ શ્રમં વીરૌ બાહુયુદ્ધે પરંતપૌ। આજહાર તદા ખડ્ગમદૂરપરિવર્તિનમ્
બંને શત્રુઓના દમનકર્તા બાહુયુદ્ધથી થાકીને, નજીક પડેલી તલવાર ઉઠાવી.