સુગ્રીવસ્તાન્ કપીન્ દૃષ્ટ્વા ભગ્નાન્ વિદ્રાવિતાન્ રણે। ગુલ્મે સુષેણં નિક્ષિપ્ય ચક્રે યુદ્ધે દ્રુતં મનઃ
યુદ્ધમાં વાનરોને તૂટેલા અને ભાગેલા જોઈ, સુગ્રીવે સુષેણને એક ટુકડી સોંપી અને તરત જ લડવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
આત્મનઃ સદૃશં વીરં સ તં નિક્ષિપ્ય વાનરમ્। સુગ્રીવોઽભિમુખં શત્રું પ્રતસ્થે પાદપાયુધઃ
પોતાની જેમ પરાક્રમી એવા વાનરને જવાબદારી સોંપી, સુગ્રીવ ઝાડને હથિયાર બનાવી દુશ્મન સામે આગળ વધ્યો.
પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાસ્ય સર્વે વાનરયૂથપાઃ। અનુજગ્મુર્મહાશૈલાન્ વિવિધાંશ્ચ વનસ્પતીન્
સુગ્રીવનાં બાજુએ અને પાછળ બધા વાનર મુખ્યોએ મોટા પર્વતો અને વિવિધ વૃક્ષો ઉઠાવીને તેનો પીછો કર્યો.
નનર્દ યુધિ સુગ્રીવઃ સ્વરેણ મહતા મહાન્। પોથયન્ વિવિધાંશ્ચાન્યાન્ મમન્થોત્તમરાક્ષસાન્
યુદ્ધભૂમિ પર સુગ્રીવે મોટો ગર્જના કરી, અનેક દુશ્મનોને ફટકારી નાખ્યા અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
મમર્દ ચ મહાકાયો રાક્ષસાન્ વાનરેશ્વરઃ। યુગાન્તસમયે વાયુઃ પ્રવૃદ્ધાનગમાનિવ
મહાકાય વાનરરાજ સુગ્રીવે રાક્ષસોને એ રીતે પછાડી નાખ્યા, જેમ યુગના અંતે પવન મોટા વૃક્ષોને ઉખાડી નાખે છે.
રાક્ષસાનામનીકેષુ શૈલવર્ષં વવર્ષ હ। અશ્મવર્ષં યથા મેઘઃ પક્ષિસઙ્ઘેષુ કાનને
રાક્ષસોની સેનાઓ પર તેણે પર્વતોની વરસાદ વરસાવી, જેમ વાદળો જંગલમાં પક્ષીઓના ટોળા પર પથ્થરો વરસાવે છે.
કપિરાજવિમુક્તૈસ્તૈઃ શૈલવર્ષૈસ્તુ રાક્ષસાઃ। વિકીર્ણશિરસઃ પેતુર્વિકીર્ણા ઇવ પર્વતાઃ
વાનરરાજ દ્વારા ફેંકાયેલા પર્વતોના વરસાદથી રાક્ષસોના માથા ફાટી ગયા અને તેઓ તૂટી પડ્યા, જાણે પર્વતો ફાટી ગયા હોય.
અથ સંક્ષીયમાણેષુ રાક્ષસેષુ સમન્તતઃ। સુગ્રીવેણ પ્રભગ્નેષુ નદત્સુ ચ પતત્સુ ચ
ચારે બાજુ રાક્ષસો ઘટી રહ્યાં હતાં, સુગ્રીવે તેમને તોડી નાખ્યા, તેઓ બૂમો પાડતા અને પડી રહ્યાં હતાં—
વિરૂપાક્ષઃ સ્વકં નામ ધન્વી વિશ્રાવ્ય રાક્ષસઃ। રથાદાપ્લુત્ય દુર્ધર્ષો ગજસ્કન્ધમુપારુહત્
વિરૂપાક્ષ નામનો ધનુર્ધારી રાક્ષસ પોતાનું નામ બોલી, રથમાંથી કૂદી અને એક હાથીની પીઠ પર ચઢ્યો.
સ તં દ્વિપમથારુહ્ય વિરૂપાક્ષો મહાબલઃ। નનર્દ ભીમનિર્હ્રાદં વાનરાનભ્યધાવત
પછી મહાબળવાન વિરૂપાક્ષ એ હાથી પર ચઢી ભયાનક ગર્જના કરી અને વાનરો તરફ દોડી આવ્યો.
સુગ્રીવે સ શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ ચમૂમુખે। સ્થાપયામાસ ચોદ્વિગ્નાન્ રાક્ષસાન્ સમ્પ્રહર્ષયન્
તેણે સુગ્રીવ સામે સેના વચ્ચે ભયાનક બાણ છોડ્યા, જેના કારણે વાનરોમાં ભય ફેલાયો અને રાક્ષસો ખુશ થયા.
સોઽતિવિદ્ધઃ શિતૈર્બાણૈઃ કપીન્દ્રસ્તેન રક્ષસા। ચુક્રોશ ચ મહાક્રોધો વધે ચાસ્ય મનો દધે
તે રાક્ષસના તીક્ષ્ણ બાણોથી ભારે ઘાયલ થયેલા વાનરરાજે ગુસ્સામાં બૂમો પાડી અને તેને મારવાનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
તતઃ પાદપમુદ્ધૃત્ય શૂરઃ સમ્પ્રધનો હરિઃ। અભિપત્ય જઘાનાસ્ય પ્રમુખે તં મહાગજમ્
પછી શૂરવીર વાનરે એક વૃક્ષ ઉપાડી, ઝડપથી આગળ વધી અને સામે ઉભેલા મહાહાથીને જોરદાર ફટકો માર્યો.
સ તુ પ્રહારાભિહતઃ સુગ્રીવેણ મહાગજઃ। અપાસર્પદ્ ધનુર્માત્રં નિષસાદ નનાદ ચ
સુગ્રીવના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલો મહાહાથી ધનુષ્ય જેટલી દૂર પાછળ ખસ્યો, બેઠો અને જોરથી ગર્જના કરી.
ગજાત્ તુ મથિતાત્ તૂર્ણમપક્રમ્ય સ વીર્યવાન્। રાક્ષસોઽભિમુખઃ શત્રું પ્રત્યુદ્ગમ્ય તતઃ કપિમ્
પછી તે રાક્ષસે તૂટી પડેલા હાથી પરથી તરત ઉતરી, પોતાના દુશ્મન વાનર સામે આગળ વધ્યો.
આર્ષભં ચર્મ ખડ્ગં ચ પ્રગૃહ્ય લઘુવિક્રમઃ। ભર્ત્સયન્નિવ સુગ્રીવમાસસાદ વ્યવસ્થિતમ્
તે ઝડપથી ઢાળ અને તલવાર લઇ, સુગ્રીવ પાસે આવી ગયો, જાણે તેને ડરાડી રહ્યો હોય.
સ હિ તસ્યાભિસંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલાં શિલામ્। વિરૂપાક્ષસ્ય ચિક્ષેપ સુગ્રીવો જલદોપમામ્
સુગ્રીવ ગુસ્સે ભરાઈને, મોટી પથ્થર ઉઠાવી, વીરૂપાક્ષા તરફ ફેંકી દીધો, જે મેઘ જેવો દેખાતો હતો.
સ તાં શિલામાપતન્તીં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસપુંગવઃ। અપક્રમ્ય સુવિક્રાન્તઃ ખડ્ગેન પ્રાહરત્ તદા
પથ્થર પોતાની તરફ આવતું જોઈ, રાક્ષસે ચપળતાથી બચી ગયો અને તલવારથી તેને ફોડી નાખ્યું.
તેન ખડ્ગપ્રહારેણ રક્ષસા બલિના હતઃ। મુહૂર્તમભવદ્ ભૂમૌ વિસંજ્ઞ ઇવ વાનરઃ
રાક્ષસના જોરદાર તલવારના ઘા થી વાનર જમીન પર થોડા સમય માટે બેભાન જેવો પડી રહ્યો.
સહસા સ તદોત્પત્ય રાક્ષસસ્ય મહાહવે। મુષ્ટિં સંવર્ત્ય વેગેન પાતયામાસ વક્ષસિ
પછી તે અચાનક ઊભો રહી, જોરથી મુઠી બાંધી અને રાક્ષસના છાતી પર ઘા માર્યો.
મુષ્ટિપ્રહારાભિહતો વિરૂપાક્ષો નિશાચરઃ। તેન ખડ્ગેન સંક્રુદ્ધઃ સુગ્રીવસ્ય ચમૂમુખે
મુઠીના ઘા થી વીરૂપાક્ષ રાત્રીમાં ફરતો રાક્ષસ ગુસ્સે ભરાયો અને તલવાર લઇ સુગ્રીવ સામે સેનાના આગળ આવ્યો.
કવચં પાતયામાસ પદ્ભ્યામભિહતોઽપતત્। સ સમુત્થાય પતિતઃ કપિસ્તસ્ય વ્યસર્જયત્
તે સુગ્રીવનું કવચ નીચે પાડી દીધું અને પગથી ઘા મારતાં સુગ્રીવ પડી ગયો; પછી વાનર ફરી ઊભો રહી તેને પાછું ફેંકી દીધું.
તલપ્રહારમશનેઃ સમાનં ભીમનિઃસ્વનમ્। તલપ્રહારં તદ્ રક્ષઃ સુગ્રીવેણ સમુદ્યતમ્
સુગ્રીવના તાડીના ઘા વીજળીના ડરાવના અવાજ જેવો હતો, એવો ઘા રાક્ષસ સામે ઉઠાવ્યો.
નૈપુણ્યાન્મોચયિત્વૈનં મુષ્ટિનોરસિ તાડયત્। તતસ્તુ સંક્રુદ્ધતરઃ સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ
કૌશલ્યથી બચી, તેણે મુઠીથી રાક્ષસના છાતી પર ઘા માર્યો; ત્યારબાદ વાનરરાજ સુગ્રીવ વધુ ગુસ્સે ભરાયો.
મોક્ષિતં ચાત્મનો દૃષ્ટ્વા પ્રહારં તેન રક્ષસા। સ દદર્શાન્તરં તસ્ય વિરૂપાક્ષસ્ય વાનરઃ
રાક્ષસે પોતાનો ઘા ટાળી દીધો તે જોઈ, વાનરે વીરૂપાક્ષના બચાવમાં ખોટ જોઈ.
તતોઽન્યં પાતયત્ ક્રોધાચ્છઙ્ખદેશે મહાતલમ્। મહેન્દ્રાશનિકલ્પેન તલેનાભિહતઃ ક્ષિતૌ
પછી ગુસ્સામાં, તેણે બીજો જોરદાર તાડીનો ઘા વીરૂપાક્ષના જડ્બા પર માર્યો, જે ઇન્દ્રની વીજળી જેવો હતો, અને તેને જમીન પર પાડી દીધો.
પપાત રુધિરક્લિન્નઃ શોણિતં હિ સમુદ્ગિરન્। સ્રોતોભ્યસ્તુ વિરૂપાક્ષો જલં પ્રસ્રવણાદિવ
વીરૂપાક્ષ લોહીથી ભીંજાઈને પડી ગયો, તેના શરીરમાંથી લાલ લોહી વહેતું હતું, જાણે પર્વતમાંથી પાણી વહે છે.
વિવૃત્તનયનં ક્રોધાત્ સફેનં રુધિરાપ્લુતમ્। દદૃશુસ્તે વિરૂપાક્ષં વિરૂપાક્ષતરં કૃતમ્
તેના આંખો ગુસ્સાથી ફાટ્યા હતા, મોંમાંથી ફીણ અને લોહી વહેતું હતું; બધા એ વીરૂપાક્ષને વધુ ભયાનક બનેલો જોયો.
સ્ફુરન્તં પરિવર્તન્તં પાર્શ્વેન રુધિરોક્ષિતમ્। કરુણં ચ વિનર્દન્તં દદૃશુઃ કપયો રિપુમ્
શરીર ધ્રુજતું અને બાજુએ લોહીથી લથબથ થઈ લોટતો, દુઃખથી ચીસો પાડતો દુશ્મન વાનરોને દેખાયો.
તથા તુ તૌ સંયતિ સમ્પ્રયુક્તૌ તરસ્વિનૌ વાનરરાક્ષસાનામ્। બલાર્ણવૌ સસ્વનતુશ્ચ ભીમૌ મહાર્ણવૌ દ્વાવિવ ભિન્નસેતૂ
એ બંને વીર, વાનર અને રાક્ષસોના નેતાઓ, યુદ્ધમાં આમને-સામને આવીને, ભયાનક દરિયાની જેમ ગર્જના કરતા હતા, જાણે બે મહાસાગર તૂટેલા કિનારા સાથે અથડાઈ રહ્યા હોય.