તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। વાનરાણામનીકેષુ ચકાર કદનં મહત્
પછી દશમુખે ગુસ્સાથી, સોનાથી શોભતા તીરો વડે વાનરોની પંક્તિઓમાં ભારે વિનાશ કર્યો.
નિકૃત્તશિરસઃ કેચિદ્ રાવણેન વલીમુખાઃ। કેચિદ્ વિચ્છિન્નહૃદયાઃ કેચિચ્છ્રોત્રવિવર્જિતાઃ
કેટલાંક વાનરો રાવણે મથામણમાં માથું કાપી નાખ્યા, કેટલાંકનું હૃદય ફાડી નાખ્યું, કેટલાંકના કાન કાપી નાખ્યા.
નિરુચ્છ્વાસા હતાઃ કેચિત્ કેચિત્ પાર્શ્વેષુ દારિતાઃ। કેચિદ્ વિભિન્નશિરસઃ કેચિચ્ચક્ષુર્વિનાકૃતાઃ
કેટલાંક શ્વાસ વિહોણા પડી રહ્યા, કેટલાંક બાજુએથી ફાટેલા, કેટલાંકનું માથું ફાટેલું, કેટલાંક આંખ વિના થઈ ગયા.
દશાનનઃ ક્રોધવિવૃત્તનેત્રો યતો યતોઽભ્યેતિ રથેન સંખ્યે। તતસ્તતસ્તસ્ય શરપ્રવેગં સોઢું ન શેકુર્હરિયૂથપાસ્તે
જ્યાં જ્યાં ગુસ્સાથી આંખો ફાટી નીકળેલા દશાનન રથમાં ચઢીને યુદ્ધમાં આગળ વધતો, ત્યાં ત્યાં વાનર સેનાપતિઓ તેના તીરોની તીવ્રતા સહન કરી શકતા નહોતા.
thumb|ષણ્ણવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છન્નવોઁ સર્ગ.
તથા તૈઃ કૃત્તગાત્રૈસ્તુ દશગ્રીવેણ માર્ગણૈઃ। બભૂવ વસુધા તત્ર પ્રકીર્ણા હરિભિસ્તદા
એ રીતે દશમુખના તીરો વડે ઘાયલ થયેલા વાનરો ધરતી પર છવાઈ ગયા.
રાવણસ્યાપ્રસહ્યં તં શરસમ્પાતમેકતઃ। ન શેકુઃ સહિતું દીપ્તં પતઙ્ગા જ્વલનં યથા
રાવણના ભયાનક અને અપરાજેય તીરોની વરસાદ વાનરો એક ક્ષણ પણ સહન કરી શક્યા નહીં, જેમ કે પતંગિયાં અગ્નિ સહન કરી શકતા નથી.
તેઽર્દિતા નિશિતૈર્બાણૈઃ ક્રોશન્તો વિપ્રદુદ્રુવુઃ। પાવકાર્ચિઃ સમાવિષ્ટા દહ્યમાના યથા ગજાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈ, તેઓ બૂમો પાડતા અને ચારે બાજુ ભાગી ગયા, જેમ અગ્નિની જ્વાળામાં સળગતા હાથીઓ દોડે છે.
પ્લવંગાનામનીકાનિ મહાભ્રાણીવ મારુતઃ। સંયયૌ સમરે તસ્મિન્ વિધમન્ રાવણઃ શરૈઃ
રાવણ એ યુદ્ધમાં પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી વાનર સેનાને વિખેરી રહ્યો હતો, જેમ પવન મોટા મેઘોને ઉડાડી દે છે.
કદનં તરસા કૃત્વા રાક્ષસેન્દ્રો વનૌકસામ્। આસસાદ તતો યુદ્ધે ત્વરિતં રાઘવં રણે
રાક્ષસોના રાજાએ વનવાસી વાનરોમાં જલ્દીથી વિનાશ ફેલાવ્યો અને પછી યુદ્ધમાં રાઘવ સામે સામસામો આવ્યો.
સુગ્રીવસ્તાન્ કપીન્ દૃષ્ટ્વા ભગ્નાન્ વિદ્રાવિતાન્ રણે। ગુલ્મે સુષેણં નિક્ષિપ્ય ચક્રે યુદ્ધે દ્રુતં મનઃ
યુદ્ધમાં વાનરોને તૂટેલા અને ભાગેલા જોઈ, સુગ્રીવે સુષેણને એક ટુકડી સોંપી અને તરત જ લડવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
આત્મનઃ સદૃશં વીરં સ તં નિક્ષિપ્ય વાનરમ્। સુગ્રીવોઽભિમુખં શત્રું પ્રતસ્થે પાદપાયુધઃ
પોતાની જેમ પરાક્રમી એવા વાનરને જવાબદારી સોંપી, સુગ્રીવ ઝાડને હથિયાર બનાવી દુશ્મન સામે આગળ વધ્યો.
પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાસ્ય સર્વે વાનરયૂથપાઃ। અનુજગ્મુર્મહાશૈલાન્ વિવિધાંશ્ચ વનસ્પતીન્
સુગ્રીવનાં બાજુએ અને પાછળ બધા વાનર મુખ્યોએ મોટા પર્વતો અને વિવિધ વૃક્ષો ઉઠાવીને તેનો પીછો કર્યો.
નનર્દ યુધિ સુગ્રીવઃ સ્વરેણ મહતા મહાન્। પોથયન્ વિવિધાંશ્ચાન્યાન્ મમન્થોત્તમરાક્ષસાન્
યુદ્ધભૂમિ પર સુગ્રીવે મોટો ગર્જના કરી, અનેક દુશ્મનોને ફટકારી નાખ્યા અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
મમર્દ ચ મહાકાયો રાક્ષસાન્ વાનરેશ્વરઃ। યુગાન્તસમયે વાયુઃ પ્રવૃદ્ધાનગમાનિવ
મહાકાય વાનરરાજ સુગ્રીવે રાક્ષસોને એ રીતે પછાડી નાખ્યા, જેમ યુગના અંતે પવન મોટા વૃક્ષોને ઉખાડી નાખે છે.
રાક્ષસાનામનીકેષુ શૈલવર્ષં વવર્ષ હ। અશ્મવર્ષં યથા મેઘઃ પક્ષિસઙ્ઘેષુ કાનને
રાક્ષસોની સેનાઓ પર તેણે પર્વતોની વરસાદ વરસાવી, જેમ વાદળો જંગલમાં પક્ષીઓના ટોળા પર પથ્થરો વરસાવે છે.
કપિરાજવિમુક્તૈસ્તૈઃ શૈલવર્ષૈસ્તુ રાક્ષસાઃ। વિકીર્ણશિરસઃ પેતુર્વિકીર્ણા ઇવ પર્વતાઃ
વાનરરાજ દ્વારા ફેંકાયેલા પર્વતોના વરસાદથી રાક્ષસોના માથા ફાટી ગયા અને તેઓ તૂટી પડ્યા, જાણે પર્વતો ફાટી ગયા હોય.
અથ સંક્ષીયમાણેષુ રાક્ષસેષુ સમન્તતઃ। સુગ્રીવેણ પ્રભગ્નેષુ નદત્સુ ચ પતત્સુ ચ
ચારે બાજુ રાક્ષસો ઘટી રહ્યાં હતાં, સુગ્રીવે તેમને તોડી નાખ્યા, તેઓ બૂમો પાડતા અને પડી રહ્યાં હતાં—
વિરૂપાક્ષઃ સ્વકં નામ ધન્વી વિશ્રાવ્ય રાક્ષસઃ। રથાદાપ્લુત્ય દુર્ધર્ષો ગજસ્કન્ધમુપારુહત્
વિરૂપાક્ષ નામનો ધનુર્ધારી રાક્ષસ પોતાનું નામ બોલી, રથમાંથી કૂદી અને એક હાથીની પીઠ પર ચઢ્યો.
સ તં દ્વિપમથારુહ્ય વિરૂપાક્ષો મહાબલઃ। નનર્દ ભીમનિર્હ્રાદં વાનરાનભ્યધાવત
પછી મહાબળવાન વિરૂપાક્ષ એ હાથી પર ચઢી ભયાનક ગર્જના કરી અને વાનરો તરફ દોડી આવ્યો.
સુગ્રીવે સ શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ ચમૂમુખે। સ્થાપયામાસ ચોદ્વિગ્નાન્ રાક્ષસાન્ સમ્પ્રહર્ષયન્
તેણે સુગ્રીવ સામે સેના વચ્ચે ભયાનક બાણ છોડ્યા, જેના કારણે વાનરોમાં ભય ફેલાયો અને રાક્ષસો ખુશ થયા.
સોઽતિવિદ્ધઃ શિતૈર્બાણૈઃ કપીન્દ્રસ્તેન રક્ષસા। ચુક્રોશ ચ મહાક્રોધો વધે ચાસ્ય મનો દધે
તે રાક્ષસના તીક્ષ્ણ બાણોથી ભારે ઘાયલ થયેલા વાનરરાજે ગુસ્સામાં બૂમો પાડી અને તેને મારવાનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
તતઃ પાદપમુદ્ધૃત્ય શૂરઃ સમ્પ્રધનો હરિઃ। અભિપત્ય જઘાનાસ્ય પ્રમુખે તં મહાગજમ્
પછી શૂરવીર વાનરે એક વૃક્ષ ઉપાડી, ઝડપથી આગળ વધી અને સામે ઉભેલા મહાહાથીને જોરદાર ફટકો માર્યો.
સ તુ પ્રહારાભિહતઃ સુગ્રીવેણ મહાગજઃ। અપાસર્પદ્ ધનુર્માત્રં નિષસાદ નનાદ ચ
સુગ્રીવના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલો મહાહાથી ધનુષ્ય જેટલી દૂર પાછળ ખસ્યો, બેઠો અને જોરથી ગર્જના કરી.
ગજાત્ તુ મથિતાત્ તૂર્ણમપક્રમ્ય સ વીર્યવાન્। રાક્ષસોઽભિમુખઃ શત્રું પ્રત્યુદ્ગમ્ય તતઃ કપિમ્
પછી તે રાક્ષસે તૂટી પડેલા હાથી પરથી તરત ઉતરી, પોતાના દુશ્મન વાનર સામે આગળ વધ્યો.
આર્ષભં ચર્મ ખડ્ગં ચ પ્રગૃહ્ય લઘુવિક્રમઃ। ભર્ત્સયન્નિવ સુગ્રીવમાસસાદ વ્યવસ્થિતમ્
તે ઝડપથી ઢાળ અને તલવાર લઇ, સુગ્રીવ પાસે આવી ગયો, જાણે તેને ડરાડી રહ્યો હોય.
સ હિ તસ્યાભિસંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલાં શિલામ્। વિરૂપાક્ષસ્ય ચિક્ષેપ સુગ્રીવો જલદોપમામ્
સુગ્રીવ ગુસ્સે ભરાઈને, મોટી પથ્થર ઉઠાવી, વીરૂપાક્ષા તરફ ફેંકી દીધો, જે મેઘ જેવો દેખાતો હતો.
સ તાં શિલામાપતન્તીં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસપુંગવઃ। અપક્રમ્ય સુવિક્રાન્તઃ ખડ્ગેન પ્રાહરત્ તદા
પથ્થર પોતાની તરફ આવતું જોઈ, રાક્ષસે ચપળતાથી બચી ગયો અને તલવારથી તેને ફોડી નાખ્યું.
તેન ખડ્ગપ્રહારેણ રક્ષસા બલિના હતઃ। મુહૂર્તમભવદ્ ભૂમૌ વિસંજ્ઞ ઇવ વાનરઃ
રાક્ષસના જોરદાર તલવારના ઘા થી વાનર જમીન પર થોડા સમય માટે બેભાન જેવો પડી રહ્યો.
સહસા સ તદોત્પત્ય રાક્ષસસ્ય મહાહવે। મુષ્ટિં સંવર્ત્ય વેગેન પાતયામાસ વક્ષસિ
પછી તે અચાનક ઊભો રહી, જોરથી મુઠી બાંધી અને રાક્ષસના છાતી પર ઘા માર્યો.