તતો યુદ્ધાય તેજસ્વી રક્ષોગણબલૈર્વૃતઃ। નિર્યયાવુદ્યતધનુઃ કાલાન્તકયમોપમઃ
પછી તેજસ્વી રાક્ષસોની સેના સાથે ઘેરાયેલો, ધનુષ્ય તાણીને, અંતકાળના યમરાજ જેવો, યુદ્ધ માટે બહાર આવ્યો.
તતઃ પ્રજવિતાશ્વેન રથેન સ મહારથઃ। દ્વારેણ નિર્યયૌ તેન યત્ર તૌ રામલક્ષ્મણૌ
પછી તે મહાન રથયોધા, ઝડપી ઘોડાઓ સાથે, એ દરવાજેથી બહાર ગયો જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા.
તતો નષ્ટપ્રભઃ સૂર્યો દિશશ્ચ તિમિરાવૃતાઃ। દ્વિજાશ્ચ નેદુર્ઘોરાશ્ચ સંચચાલ ચ મેદિની
પછી સૂર્યની કાંતિ ઓછી થઈ ગઈ, દિશાઓ અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ, દ્વિજોએ અશુભ અવાજો કર્યા અને ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
વવર્ષ રુધિરં દેવશ્ચસ્ખલુશ્ચ તુરંગમાઃ। ધ્વજાગ્રે ન્યપતદ્ ગૃધ્રો વિનેદુશ્ચાશિવં શિવાઃ
આકાશમાંથી લોહી વરસ્યું, ઘોડાઓ લથડ્યા, ધ્વજના શિખરે ગૃધ્ર પડ્યો અને શિયાળોએ અશુભ રીતે હાંકડા પાડ્યા.
નયનં ચાસ્ફુરદ્ વામં વામો બાહુરકમ્પત। વિવર્ણવદનશ્ચાસીત્ કિંચિદભ્રશ્યત સ્વનઃ
તેણું ડાબું આંખ ફફડ્યું, ડાબું હાથ કંપાયું, ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો અને અવાજ પણ થોડો અડખમ થયો.
તતો નિષ્પતતો યુદ્ધે દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ। રણે નિધનશંસીનિ રૂપાણ્યેતાનિ જજ્ઞિરે
પછી જ્યારે દશાનન રાક્ષસ યુદ્ધ માટે નીકળ્યો, ત્યારે આવા અશુભ સંકેતો દેખાયા, જે યુદ્ધમાં મૃત્યુનું સૂચન કરતા હતા.
અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા નિર્ઘાતસમનિઃસ્વના। વિનેદુરશિવા ગૃધ્રા વાયસૈરભિમિશ્રિતાઃ
આકાશમાંથી એક ઉલ્કા ગાજ સાથે પડી, ગૃધ્રો અને કાગડાઓ સાથે મળીને અશુભ અવાજો કરતા હતા.
એતાનચિન્તયન્ ઘોરાનુત્પાતાન્ સમવસ્થિતાન્। નિર્યયૌ રાવણો મોહાદ્ વધાર્થં કાલચોદિતઃ
આ ભયાનક અશુભ સંકેતોને અવગણીને, રાવણ મોહમાં અને કાળના પ્રેરણે, પોતાના મૃત્યુ માટે બહાર ગયો.
તેષાં તુ રથઘોષેણ રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્। વાનરાણામપિ ચમૂર્યુદ્ધાયૈવાભ્યવર્તત
મહાન રાક્ષસોના રથના ઘોંઘાટથી વાનર સેના પણ યુદ્ધ માટે આગળ વધી.
તેષાં તુ તુમુલં યુદ્ધં બભૂવ કપિરક્ષસામ્। અન્યોન્યમાહ્વયાનાનાં ક્રુદ્ધાનાં જયમિચ્છતામ્
પછી વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભારે યુદ્ધ થયું, બંને પક્ષે ગુસ્સે અને વિજયની ઇચ્છાથી એકબીજાને લલકારતા.
તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। વાનરાણામનીકેષુ ચકાર કદનં મહત્
પછી દશમુખે ગુસ્સાથી, સોનાથી શોભતા તીરો વડે વાનરોની પંક્તિઓમાં ભારે વિનાશ કર્યો.
નિકૃત્તશિરસઃ કેચિદ્ રાવણેન વલીમુખાઃ। કેચિદ્ વિચ્છિન્નહૃદયાઃ કેચિચ્છ્રોત્રવિવર્જિતાઃ
કેટલાંક વાનરો રાવણે મથામણમાં માથું કાપી નાખ્યા, કેટલાંકનું હૃદય ફાડી નાખ્યું, કેટલાંકના કાન કાપી નાખ્યા.
નિરુચ્છ્વાસા હતાઃ કેચિત્ કેચિત્ પાર્શ્વેષુ દારિતાઃ। કેચિદ્ વિભિન્નશિરસઃ કેચિચ્ચક્ષુર્વિનાકૃતાઃ
કેટલાંક શ્વાસ વિહોણા પડી રહ્યા, કેટલાંક બાજુએથી ફાટેલા, કેટલાંકનું માથું ફાટેલું, કેટલાંક આંખ વિના થઈ ગયા.
દશાનનઃ ક્રોધવિવૃત્તનેત્રો યતો યતોઽભ્યેતિ રથેન સંખ્યે। તતસ્તતસ્તસ્ય શરપ્રવેગં સોઢું ન શેકુર્હરિયૂથપાસ્તે
જ્યાં જ્યાં ગુસ્સાથી આંખો ફાટી નીકળેલા દશાનન રથમાં ચઢીને યુદ્ધમાં આગળ વધતો, ત્યાં ત્યાં વાનર સેનાપતિઓ તેના તીરોની તીવ્રતા સહન કરી શકતા નહોતા.
thumb|ષણ્ણવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છન્નવોઁ સર્ગ.
તથા તૈઃ કૃત્તગાત્રૈસ્તુ દશગ્રીવેણ માર્ગણૈઃ। બભૂવ વસુધા તત્ર પ્રકીર્ણા હરિભિસ્તદા
એ રીતે દશમુખના તીરો વડે ઘાયલ થયેલા વાનરો ધરતી પર છવાઈ ગયા.
રાવણસ્યાપ્રસહ્યં તં શરસમ્પાતમેકતઃ। ન શેકુઃ સહિતું દીપ્તં પતઙ્ગા જ્વલનં યથા
રાવણના ભયાનક અને અપરાજેય તીરોની વરસાદ વાનરો એક ક્ષણ પણ સહન કરી શક્યા નહીં, જેમ કે પતંગિયાં અગ્નિ સહન કરી શકતા નથી.
તેઽર્દિતા નિશિતૈર્બાણૈઃ ક્રોશન્તો વિપ્રદુદ્રુવુઃ। પાવકાર્ચિઃ સમાવિષ્ટા દહ્યમાના યથા ગજાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈ, તેઓ બૂમો પાડતા અને ચારે બાજુ ભાગી ગયા, જેમ અગ્નિની જ્વાળામાં સળગતા હાથીઓ દોડે છે.
પ્લવંગાનામનીકાનિ મહાભ્રાણીવ મારુતઃ। સંયયૌ સમરે તસ્મિન્ વિધમન્ રાવણઃ શરૈઃ
રાવણ એ યુદ્ધમાં પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી વાનર સેનાને વિખેરી રહ્યો હતો, જેમ પવન મોટા મેઘોને ઉડાડી દે છે.
કદનં તરસા કૃત્વા રાક્ષસેન્દ્રો વનૌકસામ્। આસસાદ તતો યુદ્ધે ત્વરિતં રાઘવં રણે
રાક્ષસોના રાજાએ વનવાસી વાનરોમાં જલ્દીથી વિનાશ ફેલાવ્યો અને પછી યુદ્ધમાં રાઘવ સામે સામસામો આવ્યો.
સુગ્રીવસ્તાન્ કપીન્ દૃષ્ટ્વા ભગ્નાન્ વિદ્રાવિતાન્ રણે। ગુલ્મે સુષેણં નિક્ષિપ્ય ચક્રે યુદ્ધે દ્રુતં મનઃ
યુદ્ધમાં વાનરોને તૂટેલા અને ભાગેલા જોઈ, સુગ્રીવે સુષેણને એક ટુકડી સોંપી અને તરત જ લડવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
આત્મનઃ સદૃશં વીરં સ તં નિક્ષિપ્ય વાનરમ્। સુગ્રીવોઽભિમુખં શત્રું પ્રતસ્થે પાદપાયુધઃ
પોતાની જેમ પરાક્રમી એવા વાનરને જવાબદારી સોંપી, સુગ્રીવ ઝાડને હથિયાર બનાવી દુશ્મન સામે આગળ વધ્યો.
પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાસ્ય સર્વે વાનરયૂથપાઃ। અનુજગ્મુર્મહાશૈલાન્ વિવિધાંશ્ચ વનસ્પતીન્
સુગ્રીવનાં બાજુએ અને પાછળ બધા વાનર મુખ્યોએ મોટા પર્વતો અને વિવિધ વૃક્ષો ઉઠાવીને તેનો પીછો કર્યો.
નનર્દ યુધિ સુગ્રીવઃ સ્વરેણ મહતા મહાન્। પોથયન્ વિવિધાંશ્ચાન્યાન્ મમન્થોત્તમરાક્ષસાન્
યુદ્ધભૂમિ પર સુગ્રીવે મોટો ગર્જના કરી, અનેક દુશ્મનોને ફટકારી નાખ્યા અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
મમર્દ ચ મહાકાયો રાક્ષસાન્ વાનરેશ્વરઃ। યુગાન્તસમયે વાયુઃ પ્રવૃદ્ધાનગમાનિવ
મહાકાય વાનરરાજ સુગ્રીવે રાક્ષસોને એ રીતે પછાડી નાખ્યા, જેમ યુગના અંતે પવન મોટા વૃક્ષોને ઉખાડી નાખે છે.
રાક્ષસાનામનીકેષુ શૈલવર્ષં વવર્ષ હ। અશ્મવર્ષં યથા મેઘઃ પક્ષિસઙ્ઘેષુ કાનને
રાક્ષસોની સેનાઓ પર તેણે પર્વતોની વરસાદ વરસાવી, જેમ વાદળો જંગલમાં પક્ષીઓના ટોળા પર પથ્થરો વરસાવે છે.
કપિરાજવિમુક્તૈસ્તૈઃ શૈલવર્ષૈસ્તુ રાક્ષસાઃ। વિકીર્ણશિરસઃ પેતુર્વિકીર્ણા ઇવ પર્વતાઃ
વાનરરાજ દ્વારા ફેંકાયેલા પર્વતોના વરસાદથી રાક્ષસોના માથા ફાટી ગયા અને તેઓ તૂટી પડ્યા, જાણે પર્વતો ફાટી ગયા હોય.
અથ સંક્ષીયમાણેષુ રાક્ષસેષુ સમન્તતઃ। સુગ્રીવેણ પ્રભગ્નેષુ નદત્સુ ચ પતત્સુ ચ
ચારે બાજુ રાક્ષસો ઘટી રહ્યાં હતાં, સુગ્રીવે તેમને તોડી નાખ્યા, તેઓ બૂમો પાડતા અને પડી રહ્યાં હતાં—
વિરૂપાક્ષઃ સ્વકં નામ ધન્વી વિશ્રાવ્ય રાક્ષસઃ। રથાદાપ્લુત્ય દુર્ધર્ષો ગજસ્કન્ધમુપારુહત્
વિરૂપાક્ષ નામનો ધનુર્ધારી રાક્ષસ પોતાનું નામ બોલી, રથમાંથી કૂદી અને એક હાથીની પીઠ પર ચઢ્યો.
સ તં દ્વિપમથારુહ્ય વિરૂપાક્ષો મહાબલઃ। નનર્દ ભીમનિર્હ્રાદં વાનરાનભ્યધાવત
પછી મહાબળવાન વિરૂપાક્ષ એ હાથી પર ચઢી ભયાનક ગર્જના કરી અને વાનરો તરફ દોડી આવ્યો.