નાનારત્નપરિક્ષિપ્તં રત્નસ્તમ્ભૈર્વિરાજિતમ્। જામ્બૂનદમયૈશ્ચૈવ સહસ્રકલશૈર્વૃતમ્
તે રથ વિવિધ રત્નોથી ઘેરાયેલો હતો, રત્નજડિત સ્તંભોથી ઝગમગતો અને હજારો સોનાના કલશોથી ઢંકાયેલો હતો.
તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ। તં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાય રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
એ રથ જોઈને બધા રાક્ષસો અતિ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; અને રાક્ષસોના રાજા રાવણે પણ એ જોઈને તરત ઊભો રહી ગયો.
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્। દ્રુતં સૂતસમાયુક્તં યુક્તાષ્ટતુરગં રથમ્। આરુરોહ તદા ભીમં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા
એ રથ કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી, અગ્નિ જેવું ઝળહળતું, આઠ ઘોડાઓ જોડાયેલું અને રથચાલક સાથે હતું; રાવણે પોતાનું તેજ પ્રગટાવતું એ ભયાનક રથ ચડી લીધું.
તતઃ પ્રયાતઃ સહસા રાક્ષસૈર્બહુભિર્વૃતઃ। રાવણઃ સત્ત્વગામ્ભીર્યાદ્ દારયન્નિવ મેદિનીમ્
પછી રાવણ અનેક રાક્ષસોથી ઘેરાઈને, પોતાના ગાંભીર્યથી જાણે પૃથ્વીને ફાડી નાખે છે એમ, અચાનક આગળ વધ્યો.
તતશ્ચાસીન્મહાનાદસ્તૂર્યાણાં ચ તતસ્તતઃ। મૃદઙ્ગૈઃ પટહૈઃ શઙ્ખૈઃ કલહૈઃ સહ રક્ષસામ્
પછી ત્યાં સતત ઢોલ, મૃદંગ, પટાહ, શંખ અને રાક્ષસોના કલરવથી મોટો ગજ્જન શરૂ થયો.
આગતો રક્ષસાં રાજા છત્રચામરસંયુતઃ। સીતાપહારી દુર્વૃત્તો બ્રહ્મઘ્નો દેવકણ્ટકઃ। યોદ્ધું રઘુવરેણેતિ શુશ્રુવે કલહધ્વનિઃ
રાક્ષસોના રાજા, છત્ર અને ચામર સાથે, જે સીતાનું અપહરણ કરનાર, દુષ્ટ, બ્રાહ્મણહંતાક અને દેવોના દુઃખદાતા છે, એ આવી પહોંચ્યો; અને 'રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ સાથે યુદ્ધ કરવા આવ્યો છે' એવો કલરવ સંભળાયો.
તેન નાદેન મહતા પૃથિવી સમકમ્પત। તં શબ્દં સહસા શ્રુત્વા વાનરા દુદ્રુવુર્ભયાત્
એ મહા અવાજથી પૃથ્વી ધ્રુજી ઉઠી; અને એ અવાજ અચાનક સાંભળીને વાનરો ડરીને ભાગી ગયા.
રાવણસ્તુ મહાબાહુઃ સચિવૈઃ પરિવારિતઃ। આજગામ મહાતેજા જયાય વિજયં પ્રતિ
પણ મહાબાહુ રાવણ, પોતાના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો અને તેજથી ઝગમગતો, વિજયની આશાએ યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો.
રાવણેનાભ્યનુજ્ઞાતૌ મહાપાર્શ્વમહોદરૌ। વિરૂપાક્ષશ્ચ દુર્ધર્ષો રથાનારુરુહુસ્તદા
પછી રાવણના આદેશે મહાપાર્શ્વ, મહોદર અને ભયાનક વિરૂપાક્ષે પોતાના રથ ચઢ્યા.
તે તુ હૃષ્ટાભિનર્દન્તો ભિન્દન્ત ઇવ મેદિનીમ્। નાદં ઘોરં વિમુઞ્ચન્તો નિર્યયુર્જયકાઙ્ક્ષિણઃ
તેઓ આનંદથી ગર્જના કરતાં, ધરતી ફાડી નાખે તેમ અવાજો કરતા, ભયાનક ધ્વનિ સાથે વિજયની આશાએ બહાર નીકળી પડ્યા.
તતો યુદ્ધાય તેજસ્વી રક્ષોગણબલૈર્વૃતઃ। નિર્યયાવુદ્યતધનુઃ કાલાન્તકયમોપમઃ
પછી તેજસ્વી રાક્ષસોની સેના સાથે ઘેરાયેલો, ધનુષ્ય તાણીને, અંતકાળના યમરાજ જેવો, યુદ્ધ માટે બહાર આવ્યો.
તતઃ પ્રજવિતાશ્વેન રથેન સ મહારથઃ। દ્વારેણ નિર્યયૌ તેન યત્ર તૌ રામલક્ષ્મણૌ
પછી તે મહાન રથયોધા, ઝડપી ઘોડાઓ સાથે, એ દરવાજેથી બહાર ગયો જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા.
તતો નષ્ટપ્રભઃ સૂર્યો દિશશ્ચ તિમિરાવૃતાઃ। દ્વિજાશ્ચ નેદુર્ઘોરાશ્ચ સંચચાલ ચ મેદિની
પછી સૂર્યની કાંતિ ઓછી થઈ ગઈ, દિશાઓ અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ, દ્વિજોએ અશુભ અવાજો કર્યા અને ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
વવર્ષ રુધિરં દેવશ્ચસ્ખલુશ્ચ તુરંગમાઃ। ધ્વજાગ્રે ન્યપતદ્ ગૃધ્રો વિનેદુશ્ચાશિવં શિવાઃ
આકાશમાંથી લોહી વરસ્યું, ઘોડાઓ લથડ્યા, ધ્વજના શિખરે ગૃધ્ર પડ્યો અને શિયાળોએ અશુભ રીતે હાંકડા પાડ્યા.
નયનં ચાસ્ફુરદ્ વામં વામો બાહુરકમ્પત। વિવર્ણવદનશ્ચાસીત્ કિંચિદભ્રશ્યત સ્વનઃ
તેણું ડાબું આંખ ફફડ્યું, ડાબું હાથ કંપાયું, ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો અને અવાજ પણ થોડો અડખમ થયો.
તતો નિષ્પતતો યુદ્ધે દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ। રણે નિધનશંસીનિ રૂપાણ્યેતાનિ જજ્ઞિરે
પછી જ્યારે દશાનન રાક્ષસ યુદ્ધ માટે નીકળ્યો, ત્યારે આવા અશુભ સંકેતો દેખાયા, જે યુદ્ધમાં મૃત્યુનું સૂચન કરતા હતા.
અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા નિર્ઘાતસમનિઃસ્વના। વિનેદુરશિવા ગૃધ્રા વાયસૈરભિમિશ્રિતાઃ
આકાશમાંથી એક ઉલ્કા ગાજ સાથે પડી, ગૃધ્રો અને કાગડાઓ સાથે મળીને અશુભ અવાજો કરતા હતા.
એતાનચિન્તયન્ ઘોરાનુત્પાતાન્ સમવસ્થિતાન્। નિર્યયૌ રાવણો મોહાદ્ વધાર્થં કાલચોદિતઃ
આ ભયાનક અશુભ સંકેતોને અવગણીને, રાવણ મોહમાં અને કાળના પ્રેરણે, પોતાના મૃત્યુ માટે બહાર ગયો.
તેષાં તુ રથઘોષેણ રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્। વાનરાણામપિ ચમૂર્યુદ્ધાયૈવાભ્યવર્તત
મહાન રાક્ષસોના રથના ઘોંઘાટથી વાનર સેના પણ યુદ્ધ માટે આગળ વધી.
તેષાં તુ તુમુલં યુદ્ધં બભૂવ કપિરક્ષસામ્। અન્યોન્યમાહ્વયાનાનાં ક્રુદ્ધાનાં જયમિચ્છતામ્
પછી વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભારે યુદ્ધ થયું, બંને પક્ષે ગુસ્સે અને વિજયની ઇચ્છાથી એકબીજાને લલકારતા.
તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। વાનરાણામનીકેષુ ચકાર કદનં મહત્
પછી દશમુખે ગુસ્સાથી, સોનાથી શોભતા તીરો વડે વાનરોની પંક્તિઓમાં ભારે વિનાશ કર્યો.
નિકૃત્તશિરસઃ કેચિદ્ રાવણેન વલીમુખાઃ। કેચિદ્ વિચ્છિન્નહૃદયાઃ કેચિચ્છ્રોત્રવિવર્જિતાઃ
કેટલાંક વાનરો રાવણે મથામણમાં માથું કાપી નાખ્યા, કેટલાંકનું હૃદય ફાડી નાખ્યું, કેટલાંકના કાન કાપી નાખ્યા.
નિરુચ્છ્વાસા હતાઃ કેચિત્ કેચિત્ પાર્શ્વેષુ દારિતાઃ। કેચિદ્ વિભિન્નશિરસઃ કેચિચ્ચક્ષુર્વિનાકૃતાઃ
કેટલાંક શ્વાસ વિહોણા પડી રહ્યા, કેટલાંક બાજુએથી ફાટેલા, કેટલાંકનું માથું ફાટેલું, કેટલાંક આંખ વિના થઈ ગયા.
દશાનનઃ ક્રોધવિવૃત્તનેત્રો યતો યતોઽભ્યેતિ રથેન સંખ્યે। તતસ્તતસ્તસ્ય શરપ્રવેગં સોઢું ન શેકુર્હરિયૂથપાસ્તે
જ્યાં જ્યાં ગુસ્સાથી આંખો ફાટી નીકળેલા દશાનન રથમાં ચઢીને યુદ્ધમાં આગળ વધતો, ત્યાં ત્યાં વાનર સેનાપતિઓ તેના તીરોની તીવ્રતા સહન કરી શકતા નહોતા.
thumb|ષણ્ણવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છન્નવોઁ સર્ગ.
તથા તૈઃ કૃત્તગાત્રૈસ્તુ દશગ્રીવેણ માર્ગણૈઃ। બભૂવ વસુધા તત્ર પ્રકીર્ણા હરિભિસ્તદા
એ રીતે દશમુખના તીરો વડે ઘાયલ થયેલા વાનરો ધરતી પર છવાઈ ગયા.
રાવણસ્યાપ્રસહ્યં તં શરસમ્પાતમેકતઃ। ન શેકુઃ સહિતું દીપ્તં પતઙ્ગા જ્વલનં યથા
રાવણના ભયાનક અને અપરાજેય તીરોની વરસાદ વાનરો એક ક્ષણ પણ સહન કરી શક્યા નહીં, જેમ કે પતંગિયાં અગ્નિ સહન કરી શકતા નથી.
તેઽર્દિતા નિશિતૈર્બાણૈઃ ક્રોશન્તો વિપ્રદુદ્રુવુઃ। પાવકાર્ચિઃ સમાવિષ્ટા દહ્યમાના યથા ગજાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈ, તેઓ બૂમો પાડતા અને ચારે બાજુ ભાગી ગયા, જેમ અગ્નિની જ્વાળામાં સળગતા હાથીઓ દોડે છે.
પ્લવંગાનામનીકાનિ મહાભ્રાણીવ મારુતઃ। સંયયૌ સમરે તસ્મિન્ વિધમન્ રાવણઃ શરૈઃ
રાવણ એ યુદ્ધમાં પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી વાનર સેનાને વિખેરી રહ્યો હતો, જેમ પવન મોટા મેઘોને ઉડાડી દે છે.
કદનં તરસા કૃત્વા રાક્ષસેન્દ્રો વનૌકસામ્। આસસાદ તતો યુદ્ધે ત્વરિતં રાઘવં રણે
રાક્ષસોના રાજાએ વનવાસી વાનરોમાં જલ્દીથી વિનાશ ફેલાવ્યો અને પછી યુદ્ધમાં રાઘવ સામે સામસામો આવ્યો.