ધ્વજવર્મરથાનશ્વાન્ નાનાપ્રહરણાનિ ચ। આપ્લુત્યાપ્લુત્ય સમરે વાનરેન્દ્રા બભઞ્જિરે
વાનરમુખ્યોએ યુદ્ધમાં વારંવાર ફાળ મારીને ધ્વજ, કવચ, રથ, ઘોડા અને અનેક શસ્ત્રો તોડી નાખ્યા.
કેશાન્ કર્ણલલાટં ચ નાસિકાશ્ચ પ્લવંગમાઃ। રક્ષસાં દશનૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નખૈશ્ચાપિ વ્યકર્તયન્
વાંદ્રાઓએ પોતાના તીક્ષ્ણ દાંત અને નખોથી રાક્ષસોના વાળ, કાન, કપાળ અને નાક ફાડી નાખ્યા.
એકૈકં રાક્ષસં સંખ્યે શતં વાનરપુંગવાઃ। અભ્યધાવન્ત ફલિનં વૃક્ષં શકુનયો યથા
યુદ્ધમાં દરેક રાક્ષસ પર સો વાંદ્રાઓ એ રીતે તૂટી પડ્યા જેમ ફળથી ભરેલા વૃક્ષ પર પંખીઓ ઊડી આવે.
તદા ગદાભિર્ગુર્વીભિઃ પ્રાસૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈઃ। નિર્જઘ્નુર્વાનરાન્ ઘોરાન્ રાક્ષસાઃ પર્વતોપમાઃ
પર્વત જેવાં મોટા રાક્ષસોએ ભારે ગદા, ભાલા, તલવાર અને કુહાડા વડે ભયાનક વાંદ્રાઓને મારી નાખ્યા.
રાક્ષસૈર્વધ્યમાનાનાં વાનરાણાં મહાચમૂઃ। શરણ્યં શરણં યાતા રામં દશરથાત્મજમ્
રાક્ષસો દ્વારા મારાતા વાંદ્રાઓની મોટી સેના રામ, દશરથપુત્રને આશ્રયરૂપે શોધવા દોડી ગઈ.
તતો રામો મહાતેજા ધનુરાદાય વીર્યવાન્। પ્રવિશ્ય રાક્ષસં સૈન્યં શરવર્ષં વવર્ષ ચ
પછી તેજસ્વી અને પરાક્રમી રામે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને રાક્ષસોની સેના વચ્ચે જઈ તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી.
પ્રવિષ્ટં તુ તદા રામં મેઘાઃ સૂર્યમિવામ્બરે। નાધિજગ્મુર્મહાઘોરા નિર્દહન્તં શરાગ્નિના
જ્યારે રામ સેના માં પ્રવેશ્યા, ત્યારે ભયાનક રાક્ષસો તેમના નજીક જઈ શક્યા નહીં, જેમ કે આકાશમાં દહકતા સૂર્ય પાસે મેઘો જઈ શકતા નથી.
કૃતાન્યેવ સુઘોરાણિ રામેણ રજનીચરાઃ। રણે રામસ્ય દદૃશુઃ કર્માણ્યસુકરાણિ તે
રાત્રે ફરતા રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં રામ દ્વારા કરેલા ભયાનક અને અઘરા કાર્યોને જોયા.
ચાલયન્તં મહાસૈન્યં વિધમન્તં મહારથાન્। દદૃશુસ્તે ન વૈ રામં વાતં વનગતં યથા
તેઓએ જોયું કે રામ મોટી સેના હલાવી રહ્યા છે અને મહાન યુદ્ધવીરોને વિખેરી રહ્યા છે, પણ પોતે રામને જોઈ શક્યા નહીં, જેમ જંગલમાં પવન દેખાતો નથી.
છિન્નં ભિન્નં શરૈર્દગ્ધં પ્રભગ્નં શસ્ત્રપીડિતમ્। બલં રામેણ દદૃશુર્ન રામં શીઘ્રકારિણમ્
તેઓએ પોતાની સેના કાપેલી, તોડી નાખેલી, બાણોથી સળગેલી અને શસ્ત્રોથી પીડાયેલી જોઈ, પણ ઝડપી કામ કરનાર રામને જોઈ શક્યા નહીં.
પ્રહરન્તં શરીરેષુ ન તે પશ્યન્તિ રાઘવમ્। ઇન્દ્રિયાર્થેષુ તિષ્ઠન્તં ભૂતાત્માનમિવ પ્રજાઃ
રાક્ષસો રાઘવને પોતાના શરીર પર પ્રહાર કરતા જોઈ શક્યા નહીં, જેમ પ્રાણીઓ ઇન્દ્રિયોમાં રહેલા આત્માને જોઈ શકતા નથી.
એષ હન્તિ ગજાનીકમેષ હન્તિ મહારથાન્। એષ હન્તિ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પદાતીન્ વાજિભિઃ સહ
આજ રામ ગજસેનાને મારી રહ્યા છે, આજ રામ મહારથીઓને મારી રહ્યા છે, આજ રામ તીક્ષ્ણ બાણોથી પગદળ અને તેમના ઘોડાઓને મારી રહ્યા છે.
ઇતિ તે રાક્ષસાઃ સર્વે રામસ્ય સદૃશાન્ રણે। અન્યોન્યં કુપિતા જઘ્નુઃ સાદૃશ્યાદ્ રાઘવસ્ય તુ
આ રીતે યુદ્ધમાં બધા રાક્ષસો રામ જેવાં દેખાતા હોવાથી ગુસ્સામાં એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
ન તે દદૃશિરે રામં દહન્તમપિ વાહિનીમ્। મોહિતાઃ પરમાસ્ત્રેણ ગાન્ધર્વેણ મહાત્મના
મહાન આત્માવાળા રામના ગાંધર્વ અસ્ત્રના મોહથી તેઓ રામને જોઈ શક્યા નહીં, ભલે રામ આખી સેના દહોળી રહ્યા હતા.
તે તુ રામસહસ્રાણિ રણે પશ્યન્તિ રાક્ષસાઃ। પુનઃ પશ્યન્તિ કાકુત્સ્થમેકમેવ મહાહવે
રાક્ષસોએ યુદ્ધભૂમિ પર હજારો રામોને જોયા, અને પછી ફરી મહાયુદ્ધમાં માત્ર એક જ કાકુત્સ્થને જોયા.
ભ્રમન્તીં કાઞ્ચનીં કોટિં કાર્મુકસ્ય મહાત્મનઃ। અલાતચક્રપ્રતિમાં દદૃશુસ્તે ન રાઘવમ્
તેઓએ મહાન ધનુર્ધારીના ઘુમતા સોનાના ચક્રને જોયું, જે અગ્નિ જેવા તેજવાળું હતું, પણ રાઘવને જોઈ શક્યા નહીં.
શરીરનાભિ સત્ત્વાર્ચિઃ શરારં નેમિકાર્મુકમ્। જ્યાઘોષતલનિર્ઘોષં તેજોબુદ્ધિગુણપ્રભમ્
તે ચક્રનું મધ્ય શરીર હતું, આત્માનો તેજ તેમાં ઝળહળતો હતો, બાણો તેની આંટીઓ અને ધનુષ્ય તેની ધાર હતી, ધનુષ્યની તાણથી ગુંજતો હતો અને તેજ, બુદ્ધિ અને શક્તિથી પ્રકાશમાન હતો.
દિવ્યાસ્ત્રગુણપર્યન્તં નિઘ્નન્તં યુધિ રાક્ષસાન્। દદૃશૂ રામચક્રં તત્ કાલચક્રમિવ પ્રજાઃ
દિવ્ય અસ્ત્રોના ગુણોથી ઘેરાયેલું એ રામચક્ર યુદ્ધમાં રાક્ષસોને સંહારતું હતું, જે તેમને જીવજંતુઓ માટે કાળચક્ર જેવું લાગતું હતું.
અનીકં દશસાહસ્રં રથાનાં વાતરંહસામ્। અષ્ટાદશ સહસ્રાણિ કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્
પવનથી પણ ઝડપી દસ હજાર રથો અને અઢાર હજાર શક્તિશાળી હાથીઓ—
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ સારોહાણાં ચ વાજિનામ્। પૂર્ણે શતસહસ્રે દ્વે રાક્ષસાનાં પદાતિનામ્
ચૌદ હજાર ઘોડેસવાર અને બે લાખ ચાલતા રાક્ષસો—
દિવસસ્યાષ્ટભાગેન શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ। હતાન્યેકેન રામેણ રક્ષસાં કામરૂપિણામ્
આ બધાં રૂપ બદલતા રાક્ષસોને રામે, અગ્નિ જેવી જ્વલંત બાણોથી, એક દિવસના આઠમા ભાગમાં જ મારી નાખ્યા.
તે હતાશ્વા હતરથાઃ શાન્તા વિમથિતધ્વજાઃ। અભિપેતુઃ પુરીં લઙ્કાં હતશેષા નિશાચરાઃ
ઘોડા મરી ગયા, રથ તૂટી ગયા, ધ્વજાઓ પછડાઈ ગઈ અને પાંખો છૂટા પડી ગયા પછી, બચેલા રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો લંકાની અંદર ભાગી ગયા.
હતૈર્ગજપદાત્યશ્વૈસ્તદ્ બભૂવ રણાજિરમ્। આક્રીડભૂમિઃ ક્રુદ્ધસ્ય રુદ્રસ્યેવ મહાત્મનઃ
મારેલા હાથી, પદાતી અને ઘોડાઓથી યુદ્ધભૂમિ એવી લાગી કે જાણે ક્રોધિત મહાન આત્માવાળા રુદ્ર માટે રમવાની જગ્યા બની ગઈ હોય.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। સાધુ સાધ્વિતિ રામસ્ય તત્ કર્મ સમપૂજયન્
પછી દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓએ રામનું કામ જોઈને 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને તેની પ્રશંસા કરી.
અબ્રવીચ્ચ તદા રામઃ સુગ્રીવં પ્રત્યનન્તરમ્। વિભીષણં ચ ધર્માત્મા હનૂમન્તં ચ વાનરમ્
પછી ધર્મનિષ્ઠ રામે તરત સુગ્રીવ, વિભીષણ અને વાનર હનુમાનને કહ્યું.
જામ્બવન્તં હરિશ્રેષ્ઠં મૈન્દં દ્વિવિદમેવ ચ। એતદસ્ત્રબલં દિવ્યં મમ વા ત્ર્યમ્બકસ્ય વા
જાંબવાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, અને માઇંદ તથા દ્વિવિદને પણ રામે કહ્યું: 'આ દિવ્ય અસ્ત્રશક્તિ તો મારી છે અથવા ત્ર્યંબકની છે.'
નિહત્ય તાં રાક્ષસરાજવાહિનીં રામસ્તદા શક્રસમો મહાત્મા। અસ્ત્રેષુ શસ્ત્રેષુ જિતક્લમશ્ચ સંસ્તૂયતે દેવગણૈઃ પ્રહૃષ્ટૈઃ
રામે રાક્ષસરાજાની સેનાને નાશ કરી, ઇન્દ્ર સમાન, મહાન આત્માવાળા અને શસ્ત્ર-અસ્ત્રોમાં થાક વિના, આનંદિત દેવતાઓએ તેની પ્રશંસા કરી.
thumb|ચતુર્નવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્નવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ચોરાણુંમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તાનિ નાગસહસ્રાણિ સારોહાણિ ચ વાજિનામ્। રથાનાં ત્વગ્નિવર્ણાનાં સધ્વજાનાં સહસ્રશઃ
એ હજારો હાથીઓ, ઘોડેસવાર અને અગ્નિ જેવી ધ્વજાવાળા હજારો રથો—
રાક્ષસાનાં સહસ્રાણિ ગદાપરિઘયોધિનામ્। કાઞ્ચનધ્વજચિત્રાણાં શૂરાણાં કામરૂપિણામ્
હજારો રાક્ષસો, ગદા અને લોખંડના પરઘા ધરાવતા, સોનાની ધ્વજાઓથી શોભતા, શૂરવીર અને રૂપ બદલતા—