સુપાર્શ્વો નામ મેધાવી રાવણં રક્ષસાં વરમ્। નિવાર્યમાણઃ સચિવૈરિદં વચનમબ્રવીત્
'સુપાર્શ્વ નામનો બુદ્ધિશાળી, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ રાવણને, મંત્રીઓ દ્વારા રોકાતા હોવા છતાં, આ રીતે બોલ્યો:'
કથં નામ દશગ્રીવ સાક્ષાદ્વૈશ્રવણાનુજ। હન્તુમિચ્છસિ વૈદેહીં ક્રોધાદ્ ધર્મમપાસ્ય ચ
'દશમુખ, વૈશ્વરાણનો ભાઈ, તું કેવી રીતે ક્રોધમાં આવીને ધર્મ છોડી વૈદેહીને મારવાની ઈચ્છા રાખે છે?'
વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતઃ સ્વકર્મનિરતસ્તથા। સ્ત્રિયઃ કસ્માદ્ વધં વીર મન્યસે રાક્ષસેશ્વર
'તમે વેદ અને વ્રતના જ્ઞાનમાં નિષ્ણાત છો, અને પોતાના કર્મમાં તત્પર છો; તો રાક્ષસોના રાજા, સ્ત્રીના વધનો વિચાર કેમ કરો છો?'
મૈથિલીં રૂપસમ્પન્નાં પ્રત્યવેક્ષસ્વ પાર્થિવ। તસ્મિન્નેવ સહાસ્માભિરાહવે ક્રોધમુત્સૃજ
મૈથિલી કેટલી સુંદર છે, એ તરફ નજર કરો, રાજા. ચાલો, આપણે સૌ સાથે મળી યુદ્ધમાં સામનો કરીએ—તમારો ગુસ્સો છોડો.
અભ્યુત્થાનં ત્વમદ્યૈવ કૃષ્ણપક્ષચતુર્દશી। કૃત્વા નિર્યાહ્યમાવાસ્યાં વિજયાય બલૈર્વૃતઃ
આજે કૃષ્ણપક્ષની ચૌદસ છે, તમે ઊઠો; અને અમાવાસ્યાના દિવસે તમારી સેનાની સાથે વિજય માટે બહાર નીકળો.
શૂરો ધીમાન્ રથી ખડ્ગી રથપ્રવરમાસ્થિતઃ। હત્વા દાશરથિં રામં ભવાન્ પ્રાપ્સ્યતિ મૈથિલીમ્
તમે બહાદુર અને બુદ્ધિશાળી છો, શ્રેષ્ઠ રથ પર ખડગ લઈને બેઠેલા છો. જ્યારે તમે દશરથપુત્ર રામને યુદ્ધમાં મારો, ત્યારે મૈથિલી તમને મળશે.
સ તદ્ દુરાત્મા સુહૃદા નિવેદિતં વચઃ સુધર્મ્યં પ્રતિગૃહ્ય રાવણઃ। ગૃહં જગામાથ તતશ્ચ વીર્યવાન્ પુનઃ સભાં ચ પ્રયયૌ સુહૃદ્વૃતઃ
એ દુષ્ટ રાવણે મિત્રએ કહેલા સારા શબ્દો સ્વીકારીને પોતાના ઘરે ગયો, અને પછી ફરી શક્તિથી ભરપૂર બનીને મિત્રોની સાથે સભામાં આવ્યો.
thumb|ત્રિનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે ત્રાણુંનવ્વુમો સર્ગ સાંભળો.
સ પ્રવિશ્ય સભાં રાજા દીનઃ પરમદુઃખિતઃ। નિષસાદાસને મુખ્યે સિંહઃ ક્રુદ્ધ ઇવ શ્વસન્
રાજા બહુ દુઃખી અને હતાશ થઈને સભામાં પ્રવેશ્યા અને મુખ્ય આસન પર બેઠા, જેમ ગુસ્સામાં સિંહ ઊંઘતો હોય.
અબ્રવીચ્ચ સ તાન્ સર્વાન્ બલમુખ્યાન્ મહાબલઃ। રાવણઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં પુત્રવ્યસનકર્શિતઃ
પોતાના પુત્રના દુઃખથી પીડાતા મહાબલી રાવણે હાથ જોડીને બધા મુખ્ય યોદ્ધાઓને કહ્યું:
સર્વે ભવન્તઃ સર્વેણ હસ્ત્યશ્વેન સમાવૃતાઃ। નિર્યાન્તુ રથસઙ્ઘૈશ્ચ પાદાતૈશ્ચોપશોભિતાઃ
તમારે બધા હાથી-ઘોડા અને રથ-પદાતીઓ સાથે સંપૂર્ણ સજ્જ થઈને બહાર નીકળવું જોઈએ.
એકં રામં પરિક્ષિપ્ય સમરે હન્તુમર્હથ। વર્ષન્તઃ શરવર્ષાણિ પ્રાવૃટ્કાલ ઇવામ્બુદાઃ
યુદ્ધમાં એકલા રામને ઘેરીને, વાદળો વરસાદ વરસાવે એમ, તીરોની વરસાત કરીને તેને મારો.
અથવાહં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભિન્નગાત્રં મહાહવે। ભવદ્ભિઃ શ્વો નિહન્તાસ્મિ રામં લોકસ્ય પશ્યતઃ
અથવા, જો તમે ન મારો તો, હું કાલે બધાની સામે—even જો મારું શરીર ઘાયલ થાય—તીક્ષ્ણ તીરો વડે રામને મારી નાખીશ.
ઇત્યેતદ્ વાક્યમાદાય રાક્ષસેન્દ્રસ્ય રાક્ષસાઃ। નિર્યયુસ્તે રથૈઃ શીઘ્રૈર્નાનાનીકૈશ્ચ સંયુતાઃ
રાક્ષસાધિપતિના આ શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસો વિવિધ સેના સાથે ઝડપથી રથોમાં ચડીને બહાર નીકળ્યા.
પરિઘાન્ પટ્ટિશાંશ્ચૈવ શરખડ્ગપરશ્વધાન્। શરીરાન્તકરાન્ સર્વે ચિક્ષિપુર્વાનરાન્ પ્રતિ
બધા રાક્ષસોએ વાનરો પર લોખંડના ગદા, ભાલા, તીરો, તલવાર અને કુહાડા જેવા જીવલેણ શસ્ત્રો ફેંક્યા.
વાનરાશ્ચ દ્રુમાન્ શૈલાન્ રાક્ષસાન્ પ્રતિ ચિક્ષિપુઃ। સ સંગ્રામો મહાભીમઃ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ
વાનરોએ પણ રાક્ષસો પર વૃક્ષો અને પથ્થરો ફેંક્યા; એ યુદ્ધ સૂર્યોદયની વેળાએ ખૂબ જ ભયાનક બની ગયું.
રક્ષસાં વાનરાણાં ચ તુમુલઃ સમપદ્યત। તે ગદાભિશ્ચ ચિત્રાભિઃ પ્રાસૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈઃ
રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે ભયાનક અથડામણ શરૂ થઈ; તેઓએ ગદા, ભાલા, તલવાર અને કુહાડા વડે એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
અન્યોન્યં સમરે જઘ્નુસ્તદા વાનરરાક્ષસાઃ। એવં પ્રવૃત્તે સંગ્રામે હ્યદ્ભુતં સુમહદ્રજઃ
પછી યુદ્ધમાં વાનરો અને રાક્ષસોએ એકબીજાને માર્યા; યુદ્ધ વધ્યું ત્યારે અદ્ભુત અને વિશાળ ધૂળ ઊભી થઈ.
રક્ષસાં વાનરાણાં ચ શાન્તં શોણિતવિસ્રવૈઃ। માતંગરથકૂલાશ્ચ શરમત્સ્યા ધ્વજદ્રુમાઃ
રાક્ષસો અને વાનરોના લોહીથી ધૂળ શાંત થઈ ગઈ; હાથી અને રથો છૂટા પડેલા હતા, તીરો માછલીઓ જેવી અને ધ્વજાઓ વૃક્ષો જેવી લાગતી હતી.
શરીરસંઘાટવહાઃ પ્રસસ્રુઃ શોણિતાપગાઃ। તતસ્તે વાનરાઃ સર્વે શોણિતૌઘપરિપ્લુતાઃ
શરીરનાં ઢગલાં લઈને લોહીની નદીઓ વહેવા લાગી; પછી બધા વાનરો લોહીના પ્રવાહમાં ભીંજાઈ ગયા.
ધ્વજવર્મરથાનશ્વાન્ નાનાપ્રહરણાનિ ચ। આપ્લુત્યાપ્લુત્ય સમરે વાનરેન્દ્રા બભઞ્જિરે
વાનરમુખ્યોએ યુદ્ધમાં વારંવાર ફાળ મારીને ધ્વજ, કવચ, રથ, ઘોડા અને અનેક શસ્ત્રો તોડી નાખ્યા.
કેશાન્ કર્ણલલાટં ચ નાસિકાશ્ચ પ્લવંગમાઃ। રક્ષસાં દશનૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નખૈશ્ચાપિ વ્યકર્તયન્
વાંદ્રાઓએ પોતાના તીક્ષ્ણ દાંત અને નખોથી રાક્ષસોના વાળ, કાન, કપાળ અને નાક ફાડી નાખ્યા.
એકૈકં રાક્ષસં સંખ્યે શતં વાનરપુંગવાઃ। અભ્યધાવન્ત ફલિનં વૃક્ષં શકુનયો યથા
યુદ્ધમાં દરેક રાક્ષસ પર સો વાંદ્રાઓ એ રીતે તૂટી પડ્યા જેમ ફળથી ભરેલા વૃક્ષ પર પંખીઓ ઊડી આવે.
તદા ગદાભિર્ગુર્વીભિઃ પ્રાસૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈઃ। નિર્જઘ્નુર્વાનરાન્ ઘોરાન્ રાક્ષસાઃ પર્વતોપમાઃ
પર્વત જેવાં મોટા રાક્ષસોએ ભારે ગદા, ભાલા, તલવાર અને કુહાડા વડે ભયાનક વાંદ્રાઓને મારી નાખ્યા.
રાક્ષસૈર્વધ્યમાનાનાં વાનરાણાં મહાચમૂઃ। શરણ્યં શરણં યાતા રામં દશરથાત્મજમ્
રાક્ષસો દ્વારા મારાતા વાંદ્રાઓની મોટી સેના રામ, દશરથપુત્રને આશ્રયરૂપે શોધવા દોડી ગઈ.
તતો રામો મહાતેજા ધનુરાદાય વીર્યવાન્। પ્રવિશ્ય રાક્ષસં સૈન્યં શરવર્ષં વવર્ષ ચ
પછી તેજસ્વી અને પરાક્રમી રામે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને રાક્ષસોની સેના વચ્ચે જઈ તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી.
પ્રવિષ્ટં તુ તદા રામં મેઘાઃ સૂર્યમિવામ્બરે। નાધિજગ્મુર્મહાઘોરા નિર્દહન્તં શરાગ્નિના
જ્યારે રામ સેના માં પ્રવેશ્યા, ત્યારે ભયાનક રાક્ષસો તેમના નજીક જઈ શક્યા નહીં, જેમ કે આકાશમાં દહકતા સૂર્ય પાસે મેઘો જઈ શકતા નથી.
કૃતાન્યેવ સુઘોરાણિ રામેણ રજનીચરાઃ। રણે રામસ્ય દદૃશુઃ કર્માણ્યસુકરાણિ તે
રાત્રે ફરતા રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં રામ દ્વારા કરેલા ભયાનક અને અઘરા કાર્યોને જોયા.
ચાલયન્તં મહાસૈન્યં વિધમન્તં મહારથાન્। દદૃશુસ્તે ન વૈ રામં વાતં વનગતં યથા
તેઓએ જોયું કે રામ મોટી સેના હલાવી રહ્યા છે અને મહાન યુદ્ધવીરોને વિખેરી રહ્યા છે, પણ પોતે રામને જોઈ શક્યા નહીં, જેમ જંગલમાં પવન દેખાતો નથી.
છિન્નં ભિન્નં શરૈર્દગ્ધં પ્રભગ્નં શસ્ત્રપીડિતમ્। બલં રામેણ દદૃશુર્ન રામં શીઘ્રકારિણમ્
તેઓએ પોતાની સેના કાપેલી, તોડી નાખેલી, બાણોથી સળગેલી અને શસ્ત્રોથી પીડાયેલી જોઈ, પણ ઝડપી કામ કરનાર રામને જોઈ શક્યા નહીં.