યત્ તદાભિપ્રસન્નેન સશરં કાર્મુકં મહત્। દેવાસુરવિમર્દેષુ મમ દત્તં સ્વયંભુવા
સ્વયંભૂ જ્યારે પ્રસન્ન થયા ત્યારે તેમણે મને જે મહાન ધનુષ્ય અને બાણ આપ્યા, તે દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં મારા માટે હતા.
અદ્ય તૂર્યશતૈર્ભીમં ધનુરુત્થાપ્યતાં મમ। રામલક્ષ્મણયોરેવ વધાય પરમાહવે
આજે રામ અને લક્ષ્મણના વિનાશ માટે મારા ભયાનક ધનુષ્યને સૈંકડો યુદ્ધના વાદ્યો સાથે ઊંચું કરો.
સ પુત્રવધસંતપ્તઃ ક્રૂરઃ ક્રોધવશં ગતઃ। સમીક્ષ્ય રાવણો બુદ્ધ્યા સીતાં હન્તું વ્યવસ્યત
પુત્રના મૃત્યુના દુઃખથી પીડાતો, ક્રૂર અને ક્રોધમાં ભરાયેલ રાવણે મનમાં વિચારીને સીતાને મારવાનો નિશ્ચય કર્યો.
પ્રત્યવેક્ષ્ય તુ તામ્રાક્ષઃ સુઘોરો ઘોરદર્શનઃ। દીનો દીનસ્વરાન્ સર્વાંસ્તાનુવાચ નિશાચરાન્
પછી તે લાલ આંખો ધરાવતો, ભયાનક દેખાવવાળો અને અત્યંત ભયાનક રાવણ, દુઃખી અવાજે બધા રાત્રિચર પ્રાણીઓ સાથે બોલ્યો.
માયયા મમ વત્સેન વઞ્ચનાર્થં વનૌકસામ્। કિંચિદેવ હતં તત્ર સીતેયમિતિ દર્શિતમ્
મારા માયાથી, વનવાસીઓને ભ્રમિત કરવા માટે, ત્યાં થોડું જ મારવામાં આવ્યું હતું અને એવું બતાવાયું કે આ સીતા છે.
તદિદં તથ્યમેવાહં કરિષ્યે પ્રિયમાત્મનઃ। વૈદેહીં નાશયિષ્યામિ ક્ષત્રબન્ધુમનુવ્રતામ્
હવે હું સાચે જ મારા મનગમતું કામ કરીશ; હું પોતાના પતિને અનુગામી એવી વૈદેહીને નાશ કરીશ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સચિવાન્ ખડ્ગમાશુ પરામૃશત્। ઉદ્ધૃત્ય ગુણસમ્પન્નં વિમલામ્બરવર્ચસમ્
આ રીતે પોતાના મંત્રીઓ સાથે બોલીને, તેણે તરત જ પોતાનું ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું અને નિર્મળ ચમકતું તલવાર હાથમાં લીધી.
નિષ્પપાત સ વેગેન સભાર્યઃ સચિવૈર્વૃતઃ। રાવણઃ પુત્રશોકેન ભૃશમાકુલચેતનઃ
પુત્રશોકથી મનમાં ભારે વ્યાકુળ થયેલો રાવણ, પત્ની અને મંત્રીઓથી ઘેરાઈને ઝડપથી નીચે ઉતર્યો.
સંક્રુદ્ધઃ ખડ્ગમાદાય સહસા યત્ર મૈથિલી। વ્રજન્તં રાક્ષસં પ્રેક્ષ્ય સિંહનાદં વિચુક્રુશુઃ
ક્રોધમાં ભરાઈને, તલવાર હાથમાં લઈને, તે તરત જ જ્યાં વૈદેહી હતી ત્યાં ગયો; રાક્ષસને આવતો જોઈને, તેઓ સિંહની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
ઊચુશ્ચાન્યોન્યમાલિઙ્ગ્ય સંક્રુદ્ધં પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસમ્। અદ્યૈનં તાવુભૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ પ્રવ્યથિષ્યતઃ
તેમણે એકબીજાને ચાંપતા-ચાંપતા કહ્યું, રાક્ષસને ક્રોધિત જોઈને, આજે આ બંને ભાઈઓને જોઈને એ પણ ડરી જશે.
લોકપાલા હિ ચત્વારઃ ક્રુદ્ધેનાનેન નિર્જિતાઃ। બહવઃ શત્રવશ્ચાન્યે સંયુગેષ્વભિપાતિતાઃ
કારણ કે ચારેય લોકપાલો પણ તેના ક્રોધથી હરાઈ ગયા છે અને અનેક દુશ્મનોને તેણે યુદ્ધમાં પરાજય આપ્યો છે.
ત્રિષુ લોકેષુ રત્નાનિ ભુઙ્ક્તે આહૃત્ય રાવણઃ। વિક્રમે ચ બલે ચૈવ નાસ્ત્યસ્ય સદૃશો ભુવિ
રાવણ ત્રણેય લોકના રત્નો હડપીને ભોગવે છે; પરાક્રમ અને બળમાં ધરતી પર તેનો કોઈ સમકક્ષ નથી.
તેષાં સંજલ્પમાનાનામશોકવનિકાં ગતામ્। અભિદુદ્રાવ વૈદેહીં રાવણઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
તેઓ વાતો કરી રહ્યા હતા ત્યારે, રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને અશોકવટિકામાં ગયેલી વૈદેહી તરફ દોડી ગયો.
વાર્યમાણઃ સુસંક્રુદ્ધઃ સુહૃદ્ભિર્હિતબુદ્ધિભિઃ। અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધઃ ખે ગ્રહો રોહિણીમિવ
સારા વિચારવાળા મિત્રો તેને રોકતા હતા, છતાં તે ભારે ક્રોધમાં, આકાશમાં ગ્રહ રોહિણીને પકડે તેમ, દોડી ગયો.
મૈથિલી રક્ષ્યમાણા તુ રાક્ષસીભિરનિન્દિતા। દદર્શ રાક્ષસં ક્રુદ્ધં નિસ્ત્રિંશવરધારિણમ્
નિર્દોષ વૈદેહી, રાક્ષસીઓ દ્વારા રક્ષાતી હતી, ત્યારે તેણે ક્રોધિત અને તેજસ્વી તલવાર ધરાવતો રાક્ષસ જોયો.
તં નિશમ્ય સનિસ્ત્રિંશં વ્યથિતા જનકાત્મજા। નિવાર્યમાણં બહુશઃ સુહૃદ્ભિરનિવર્તિનમ્
તલવારની અવાજ સાંભળી, જનકનંદિની દુઃખી થઈ ગઈ. મિત્રો વારંવાર રોકતા હોવા છતાં, તે પાછો ફરતો નહોતો.
સીતા દુઃખસમાવિષ્ટા વિલપન્તીદમબ્રવીત્। યથાયં મામભિક્રુદ્ધઃ સમભિદ્રવતિ સ્વયમ્
સીતા દુઃખથી ઘેરાઈને, રડતી બોલી: 'જેમ એ ક્રોધિત થઈને સીધો મારી તરફ દોડી રહ્યો છે—'
વધિષ્યતિ સનાથાં મામનાથામિવ દુર્મતિઃ। બહુશશ્ચોદયામાસ ભર્તારં મામનુવ્રતામ્
'આ દુષ્ટ મને રક્ષક હોવા છતાં, અનાથની જેમ મારી નાખશે; મેં અનેક વખત મારા પતિને, જેને હું ભક્તિપૂર્વક અનુસરી છું, સમજાવ્યું હતું.'
ભાર્યા મમ ભવસ્વેતિ પ્રત્યાખ્યાતો ધ્રુવં મયા। સોઽયં મામનુપસ્થાને વ્યક્તં નૈરાશ્યમાગતઃ
'એ ચોક્કસ મને કહ્યું હશે, "મારી પત્ની બન," અને મેં ના પાડી હશે; તેથી હવે મારા પતિ હાજર નથી, એટલે સ્પષ્ટ છે કે એ નિરાશ થઈ ગયો છે.'
ક્રોધમોહસમાવિષ્ટો વ્યક્તં માં હન્તુમુદ્યતઃ। અથવા તૌ નરવ્યાઘ્રૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
'ક્રોધ અને મોહથી ઘેરાઈને, એ મને મારવા તૈયાર થયો છે; અથવા તો એ બંને પુરુષસિંહ ભાઈઓ, રામ અને લક્ષ્મણ—'
મન્નિમિત્તમનાર્યેણ સમરેઽદ્ય નિપાતિતૌ। ભૈરવો હિ મહાન્ નાદો રાક્ષસાનાં શ્રુતો મયા
'મારા કારણે, આજના યુદ્ધમાં આ અધમ દ્વારા માર્યા ગયા હશે; કેમ કે મેં રાક્ષસો તરફથી ભયાનક મોટો અવાજ સાંભળ્યો છે.'
બહૂનામિહ હૃષ્ટાનાં તથા વિક્રોશતાં પ્રિયમ્। અહો ધિઙ્મન્નિમિત્તોઽયં વિનાશો રાજપુત્રયોઃ
'અહીં ઘણા લોકો આનંદથી અને જોરથી બોલી રહ્યા છે; હાય, રાજકુમારોનો આ વિનાશ મારા કારણે થયો છે.'
અથવા પુત્રશોકેન અહત્વા રામલક્ષ્મણૌ। વિધમિષ્યતિ માં રૌદ્રો રાક્ષસઃ પાપનિશ્ચયઃ
'અથવા, પોતાના પુત્રોના શોકથી પીડાઈને, રામ અને લક્ષ્મણને ન મારીને, આ ભયાનક અને પાપી રાક્ષસ મને મારી નાખશે.'
હનૂમતસ્તુ તદ્ વાક્યં ન કૃતં ક્ષુદ્રયા મયા। યદ્યહં તસ્ય પૃષ્ઠેન તદાયાસમનિર્જિતા
'પણ હું નસીબજળી, હનુમાનનું કહેવું માન્યું નહોતું; જો હું એના પીઠ પર ચડી હોત, તો આ દુઃખ ભોગવવું પડત ન હોત.'
નાદ્યૈવમનુશોચેયં ભર્તુરઙ્કગતા સતી। મન્યે તુ હૃદયં તસ્યાઃ કૌસલ્યાયાઃ ફલિષ્યતિ
'હવે હું પતિની ગોદમાં બેઠી આ રીતે રડતી ન હોત; પણ મને લાગે છે કે કૌસલ્યાનું હૃદય હવે ફળ લાવશે.'
એકપુત્રા યદા પુત્રં વિનષ્ટં શ્રોષ્યતે યુધિ। સા હિ જન્મ ચ બાલ્યં ચ યૌવનં ચ મહાત્મનઃ
'જ્યારે એકમાત્ર પુત્રવાળી કૌસલ્યા, યુદ્ધમાં પુત્રના મરણની ખબર સાંભળશે, ત્યારે એ મહાન આત્માના જન્મ, બાળપણ અને યુવાનીને યાદ કરી રડશે.'
ધર્મકાર્યાણિ રૂપં ચ રુદતી સંસ્મરિષ્યતિ। નિરાશા નિહતે પુત્રે દત્ત્વા શ્રાદ્ધમચેતના
'એ ધર્મકર્મ અને રૂપને યાદ કરી રડશે; પુત્રના મરણથી આશા ગુમાવી, શ્રાદ્ધ કરીને, એ બેભાન થઈ જશે.'
અગ્નિમાવેક્ષ્યતે નૂનમપો વાપિ પ્રવેક્ષ્યતિ। ધિગસ્તુ કુબ્જામસતીં મન્થરાં પાપનિશ્ચયામ્
'નક્કી એ અગ્નિમાં કૂદવાની કે પાણીમાં ડૂબી જવાની વિચાર કરશે; ધિક્કાર છે એ કૂંજડી, દગાબાજ મન્થરાને, જેનું મન હંમેશા દુષ્ટતામાં છે.'
યન્નિમિત્તમિમં શોકં કૌસલ્યા પ્રતિપત્સ્યતે। ઇત્યેવં મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા વિલપન્તીં તપસ્વિનીમ્
'જેણે કારણે કૌસલ્યાને આ દુઃખ સહન કરવું પડશે—આ રીતે માઇથિલી તપસ્વિણીને રડતી જોઈ—'
રોહિણીમિવ ચન્દ્રેણ બિના ગ્રહવશં ગતામ્। એતસ્મિન્નન્તરે તસ્ય અમાત્યઃ શીલવાન્ શુચિઃ
'જેમ ચંદ્ર વિના ગ્રહગ્રસ્ત રોહિણી, એમ એ સમયે તેનો ગુણવાન અને પવિત્ર મંત્રી—'