ઘોરં પ્રકૃત્યા રૂપં તત્ તસ્ય ક્રોધાગ્નિમૂર્ચ્છિતમ્। બભૂવ રૂપં ક્રુદ્ધસ્ય રુદ્રસ્યેવ દુરાસદમ્
તેનું સ્વરૂપ મૂળથી જ ભયાનક અને હવે ક્રોધથી વધુ જ્વલંત, એવું બની ગયું કે જેમ ક્રોધિત રુદ્રને કોઈ નજીક જઈ શકે નહીં.
તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય નેત્રાભ્યાં પ્રાપતન્નશ્રુબિન્દવઃ। દીપાભ્યામિવ દીપ્તાભ્યાં સાર્ચિષઃ સ્નેહબિન્દવઃ
તેના ક્રોધિત આંખોમાંથી આંસુના ટીપાં પડતા હતા, જેમ જ્વલંત દીવડામાંથી તેલના ટીપાં પડે.
દન્તાન્ વિદશતસ્તસ્ય શ્રૂયતે દશનસ્વનઃ। યન્ત્રસ્યાકૃષ્યમાણસ્ય મથ્નતો દાનવૈરિવ
જ્યારે તે દાંત દબાવી રહ્યો હતો, ત્યારે તેના દાંતના ઘર્ષણનો અવાજ આવતો હતો, જાણે દાનવો યંત્ર ખેંચી અને ઘસે ત્યારે થાય.
કાલાગ્નિરિવ સંક્રુદ્ધો યાં યાં દિશમવૈક્ષત। તસ્યાં તસ્યાં ભયત્રસ્તા રાક્ષસાઃ સંવિલિલ્યિરે
વિનાશના અગ્નિ જેવો ઉગ્ર બની, રાવણ જે દિશામાં જોયે, એ દિશામાં ડરથી રાક્ષસો ઓગળી જતા.
તમન્તકમિવ ક્રુદ્ધં ચરાચરચિખાદિષુમ્। વીક્ષમાણં દિશઃ સર્વા રાક્ષસા નોપચક્રમુઃ
મૃત્યુ જેવો ક્રોધિત અને સર્વજગતને ભક્ષી જવા તત્પર એવા રાવણને જોઈને, રાક્ષસો તેની પાસે જવા ડરતા અને દૂર રહેતા.
તતઃ પરમસંક્રુદ્ધો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। અબ્રવીદ્ રક્ષસાં મધ્યે સંસ્તમ્ભયિષુરાહવે
પછી, અત્યંત ક્રોધિત રાક્ષસાધિપતિ રાવણે, યુદ્ધમાં રાક્ષસોને સ્થિર કરવા માટે, રાક્ષસોની વચ્ચે બોલ્યો.
મયા વર્ષસહસ્રાણિ ચરિત્વા પરમં તપઃ। તેષુ તેષ્વવકાશેષુ સ્વયંભૂઃ પરિતોષિતઃ
હું હજારો વર્ષ સુધી કઠિન તપ કરેલું, દરેક સ્થળે સ્વયંભૂ pleased થયો હતો.
તસ્યૈવ તપસો વ્યુષ્ટ્યા પ્રસાદાચ્ચ સ્વયંભુવઃ। નાસુરેભ્યો ન દેવેભ્યો ભયં મમ કદાચન
એ તપના ફળ અને સ્વયંભૂના કૃપાથી મને ક્યારેય અસુરો કે દેવો પાસેથી કોઈ ડર નથી.
કવચં બ્રહ્મદત્તં મે યદાદિત્યસમપ્રભમ્। દેવાસુરવિમર્દેષુ ન ચ્છિન્નં વજ્રમુષ્ટિભિઃ
મને બ્રહ્માએ જે કવચ આપ્યું છે, જે સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, તે દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં વીજળી કે મુક્કા વડે ક્યારેય તૂટી નથી.
તેન મામદ્ય સંયુક્તં રથસ્થમિહ સંયુગે। પ્રતીયાત્ કોઽદ્ય મામાજૌ સાક્ષાદપિ પુરંદરઃ
આજે હું રથ પર સજ્જ થઈને યુદ્ધમાં ઊભો છું, તો પછી કોણ છે જે મારી સામે આવી શકે? પોતે પુરંદર પણ નહીં.
યત્ તદાભિપ્રસન્નેન સશરં કાર્મુકં મહત્। દેવાસુરવિમર્દેષુ મમ દત્તં સ્વયંભુવા
સ્વયંભૂ જ્યારે પ્રસન્ન થયા ત્યારે તેમણે મને જે મહાન ધનુષ્ય અને બાણ આપ્યા, તે દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં મારા માટે હતા.
અદ્ય તૂર્યશતૈર્ભીમં ધનુરુત્થાપ્યતાં મમ। રામલક્ષ્મણયોરેવ વધાય પરમાહવે
આજે રામ અને લક્ષ્મણના વિનાશ માટે મારા ભયાનક ધનુષ્યને સૈંકડો યુદ્ધના વાદ્યો સાથે ઊંચું કરો.
સ પુત્રવધસંતપ્તઃ ક્રૂરઃ ક્રોધવશં ગતઃ। સમીક્ષ્ય રાવણો બુદ્ધ્યા સીતાં હન્તું વ્યવસ્યત
પુત્રના મૃત્યુના દુઃખથી પીડાતો, ક્રૂર અને ક્રોધમાં ભરાયેલ રાવણે મનમાં વિચારીને સીતાને મારવાનો નિશ્ચય કર્યો.
પ્રત્યવેક્ષ્ય તુ તામ્રાક્ષઃ સુઘોરો ઘોરદર્શનઃ। દીનો દીનસ્વરાન્ સર્વાંસ્તાનુવાચ નિશાચરાન્
પછી તે લાલ આંખો ધરાવતો, ભયાનક દેખાવવાળો અને અત્યંત ભયાનક રાવણ, દુઃખી અવાજે બધા રાત્રિચર પ્રાણીઓ સાથે બોલ્યો.
માયયા મમ વત્સેન વઞ્ચનાર્થં વનૌકસામ્। કિંચિદેવ હતં તત્ર સીતેયમિતિ દર્શિતમ્
મારા માયાથી, વનવાસીઓને ભ્રમિત કરવા માટે, ત્યાં થોડું જ મારવામાં આવ્યું હતું અને એવું બતાવાયું કે આ સીતા છે.
તદિદં તથ્યમેવાહં કરિષ્યે પ્રિયમાત્મનઃ। વૈદેહીં નાશયિષ્યામિ ક્ષત્રબન્ધુમનુવ્રતામ્
હવે હું સાચે જ મારા મનગમતું કામ કરીશ; હું પોતાના પતિને અનુગામી એવી વૈદેહીને નાશ કરીશ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સચિવાન્ ખડ્ગમાશુ પરામૃશત્। ઉદ્ધૃત્ય ગુણસમ્પન્નં વિમલામ્બરવર્ચસમ્
આ રીતે પોતાના મંત્રીઓ સાથે બોલીને, તેણે તરત જ પોતાનું ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું અને નિર્મળ ચમકતું તલવાર હાથમાં લીધી.
નિષ્પપાત સ વેગેન સભાર્યઃ સચિવૈર્વૃતઃ। રાવણઃ પુત્રશોકેન ભૃશમાકુલચેતનઃ
પુત્રશોકથી મનમાં ભારે વ્યાકુળ થયેલો રાવણ, પત્ની અને મંત્રીઓથી ઘેરાઈને ઝડપથી નીચે ઉતર્યો.
સંક્રુદ્ધઃ ખડ્ગમાદાય સહસા યત્ર મૈથિલી। વ્રજન્તં રાક્ષસં પ્રેક્ષ્ય સિંહનાદં વિચુક્રુશુઃ
ક્રોધમાં ભરાઈને, તલવાર હાથમાં લઈને, તે તરત જ જ્યાં વૈદેહી હતી ત્યાં ગયો; રાક્ષસને આવતો જોઈને, તેઓ સિંહની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
ઊચુશ્ચાન્યોન્યમાલિઙ્ગ્ય સંક્રુદ્ધં પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસમ્। અદ્યૈનં તાવુભૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ પ્રવ્યથિષ્યતઃ
તેમણે એકબીજાને ચાંપતા-ચાંપતા કહ્યું, રાક્ષસને ક્રોધિત જોઈને, આજે આ બંને ભાઈઓને જોઈને એ પણ ડરી જશે.
લોકપાલા હિ ચત્વારઃ ક્રુદ્ધેનાનેન નિર્જિતાઃ। બહવઃ શત્રવશ્ચાન્યે સંયુગેષ્વભિપાતિતાઃ
કારણ કે ચારેય લોકપાલો પણ તેના ક્રોધથી હરાઈ ગયા છે અને અનેક દુશ્મનોને તેણે યુદ્ધમાં પરાજય આપ્યો છે.
ત્રિષુ લોકેષુ રત્નાનિ ભુઙ્ક્તે આહૃત્ય રાવણઃ। વિક્રમે ચ બલે ચૈવ નાસ્ત્યસ્ય સદૃશો ભુવિ
રાવણ ત્રણેય લોકના રત્નો હડપીને ભોગવે છે; પરાક્રમ અને બળમાં ધરતી પર તેનો કોઈ સમકક્ષ નથી.
તેષાં સંજલ્પમાનાનામશોકવનિકાં ગતામ્। અભિદુદ્રાવ વૈદેહીં રાવણઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
તેઓ વાતો કરી રહ્યા હતા ત્યારે, રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને અશોકવટિકામાં ગયેલી વૈદેહી તરફ દોડી ગયો.
વાર્યમાણઃ સુસંક્રુદ્ધઃ સુહૃદ્ભિર્હિતબુદ્ધિભિઃ। અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધઃ ખે ગ્રહો રોહિણીમિવ
સારા વિચારવાળા મિત્રો તેને રોકતા હતા, છતાં તે ભારે ક્રોધમાં, આકાશમાં ગ્રહ રોહિણીને પકડે તેમ, દોડી ગયો.
મૈથિલી રક્ષ્યમાણા તુ રાક્ષસીભિરનિન્દિતા। દદર્શ રાક્ષસં ક્રુદ્ધં નિસ્ત્રિંશવરધારિણમ્
નિર્દોષ વૈદેહી, રાક્ષસીઓ દ્વારા રક્ષાતી હતી, ત્યારે તેણે ક્રોધિત અને તેજસ્વી તલવાર ધરાવતો રાક્ષસ જોયો.
તં નિશમ્ય સનિસ્ત્રિંશં વ્યથિતા જનકાત્મજા। નિવાર્યમાણં બહુશઃ સુહૃદ્ભિરનિવર્તિનમ્
તલવારની અવાજ સાંભળી, જનકનંદિની દુઃખી થઈ ગઈ. મિત્રો વારંવાર રોકતા હોવા છતાં, તે પાછો ફરતો નહોતો.
સીતા દુઃખસમાવિષ્ટા વિલપન્તીદમબ્રવીત્। યથાયં મામભિક્રુદ્ધઃ સમભિદ્રવતિ સ્વયમ્
સીતા દુઃખથી ઘેરાઈને, રડતી બોલી: 'જેમ એ ક્રોધિત થઈને સીધો મારી તરફ દોડી રહ્યો છે—'
વધિષ્યતિ સનાથાં મામનાથામિવ દુર્મતિઃ। બહુશશ્ચોદયામાસ ભર્તારં મામનુવ્રતામ્
'આ દુષ્ટ મને રક્ષક હોવા છતાં, અનાથની જેમ મારી નાખશે; મેં અનેક વખત મારા પતિને, જેને હું ભક્તિપૂર્વક અનુસરી છું, સમજાવ્યું હતું.'
ભાર્યા મમ ભવસ્વેતિ પ્રત્યાખ્યાતો ધ્રુવં મયા। સોઽયં મામનુપસ્થાને વ્યક્તં નૈરાશ્યમાગતઃ
'એ ચોક્કસ મને કહ્યું હશે, "મારી પત્ની બન," અને મેં ના પાડી હશે; તેથી હવે મારા પતિ હાજર નથી, એટલે સ્પષ્ટ છે કે એ નિરાશ થઈ ગયો છે.'
ક્રોધમોહસમાવિષ્ટો વ્યક્તં માં હન્તુમુદ્યતઃ। અથવા તૌ નરવ્યાઘ્રૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
'ક્રોધ અને મોહથી ઘેરાઈને, એ મને મારવા તૈયાર થયો છે; અથવા તો એ બંને પુરુષસિંહ ભાઈઓ, રામ અને લક્ષ્મણ—'