પતિતં સમભિજ્ઞાય રાક્ષસી સા મહાચમૂઃ। વધ્યમાના દિશો ભેજે હરિભિર્જિતકાશિભિઃ
મહાન રાક્ષસી સેના સમજાઈ ગઈ કે એ હારી ગઈ છે, વાનરોએ એમની ગર્વને તોડી નાખતા, એ બધા દિશા-દિશામાં ભાગી ગઈ.
વાનરૈર્વધ્યમાનાસ્તે શસ્ત્રાણ્યુત્સૃજ્ય રાક્ષસાઃ। લઙ્કામભિમુખાઃ સસ્રુર્ભ્રષ્ટસંજ્ઞાઃ પ્રધાવિતાઃ
વાનરો દ્વારા માર પડતાં, રાક્ષસોએ પોતાના શસ્ત્રો ફેંકી દીધા અને ભયથી સંમૂઢ થઈ લંકા તરફ દોડ્યા.
દુદ્રુવુર્બહુધા ભીતા રાક્ષસાઃ શતશો દિશઃ। ત્યક્ત્વા પ્રહરણાન્ સર્વે પટ્ટિશાસિપરશ્વધાન્
સાંભળીને, સેંકડો રાક્ષસો ડરીને પોતાના ભાલા, તલવાર અને કુહાડા છોડી દઈને દિશા-દિશામાં ભાગી ગયા.
કેચિલ્લઙ્કાં પરિત્રસ્તાઃ પ્રવિષ્ટા વાનરાર્દિતાઃ। સમુદ્રે પતિતાઃ કેચિત્ કેચિત્ પર્વતમાશ્રિતાઃ
કેટલાંક રાક્ષસો વાનરોના ભયથી લંકા શહેરમાં ઘૂસી ગયા, કેટલાંક સમુદ્રમાં કૂદી પડ્યા અને કેટલાંક પહાડો પર છુપાઈ ગયા.
હતમિન્દ્રજિતં દૃષ્ટ્વા શયાનં ચ રણક્ષિતૌ। રાક્ષસાનાં સહસ્રેષુ ન કશ્ચિત્ પ્રત્યદૃશ્યત
ઇન્દ્રજિતને યુદ્ધભૂમિ પર મૃત પડેલો જોઈ, હજારો રાક્ષસોમાંથી એકપણ ત્યાં દેખાયો નહીં.
યથાસ્તં ગત આદિત્યે નાવતિષ્ઠન્તિ રશ્મયઃ। તથા તસ્મિન્ નિપતિતે રાક્ષસાસ્તે ગતા દિશઃ
જેમ સૂર્ય અસ્ત જાય ત્યારે તેની કિરણો રહી જતી નથી, તેમ તે રાક્ષસ પડી ગયો ત્યારે બધા રાક્ષસો ચારેય દિશામાં વિખેરાઈ ગયા.
શાન્તરશ્મિરિવાદિત્યો નિર્વાણ ઇવ પાવકઃ। બભૂવ સ મહાબાહુર્વ્યપાસ્તગતજીવિતઃ
તે મહાબાહુ, જીવન છૂટી ગયાં પછી, શાંત કિરણોવાળો સૂર્ય કે બુઝાઈ ગયેલો અગ્નિ જેવો થઈ ગયો.
પ્રશાન્તપીડાબહુલો વિનષ્ટારિઃ પ્રહર્ષવાન્। બભૂવ લોકઃ પતિતે રાક્ષસેન્દ્રસુતે તદા
રાક્ષસરાજના પુત્રના પતન પછી, દુઃખ અને દુશ્મનથી મુક્ત થયેલો જગત આનંદથી ભરાઈ ગયું.
હર્ષં ચ શક્રો ભગવાન્ સહ સર્વૈર્મહર્ષિભિઃ। જગામ નિહતે તસ્મિન્ રાક્ષસે પાપકર્મણિ
તે પાપી રાક્ષસના મરણથી ભગવાન ઇન્દ્ર અને બધા મહર્ષિઓએ આનંદ મનાવ્યો.
આકાશે ચાપિ દેવાનાં શુશ્રુવે દુન્દુભિસ્વનઃ। નૃત્યદ્ભિરપ્સરોભિશ્ચ ગન્ધર્વૈશ્ચ મહાત્મભિઃ
આકાશમાં દેવતાઓ વચ્ચે ઢોલ વગાડાવાનો અવાજ સંભળાયો, અપ્સરાઓ નૃત્ય કરતી અને મહાન આત્માવાળા ગંધર્વો સાથે જોડાયા.
વવર્ષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ તદદ્ભુતમિવાભવત્। પ્રશશામ હતે તસ્મિન્ રાક્ષસે ક્રૂરકર્મણિ
તેમણે પુષ્પવર્ષા વરસાવી, જે અદ્ભુત લાગતું હતું; અને તે ક્રૂર રાક્ષસના મૃત્યુથી શાંતિ છવાઈ ગઈ.
શુદ્ધા આપો નભશ્ચૈવ જહૃષુર્દેવદાનવાઃ। આજગ્મુઃ પતિતે તસ્મિન્ સર્વલોકભયાવહે
પવિત્ર જળ અને આકાશ પ્રસન્ન થયા, અને દેવતાઓ તથા દાનવો પણ આનંદિત થયા, કારણ કે બધા લોકોએ ડરાવનાર પડી ગયો હતો.
ઊચુશ્ચ સહિતાસ્તુષ્ટા દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। વિજ્વરાઃ શાન્તકલુષા બ્રાહ્મણા વિચરન્ત્વિતિ
સંતોષિત દેવતાઓ, ગંધર્વો અને દાનવો એકસાથે બોલ્યા: 'હવે બ્રાહ્મણો નિર્ભય અને નિર્વિઘ્ન ફરી શકે.'
તતોઽભ્યનન્દન્ સંહૃષ્ટાઃ સમરે હરિયૂથપાઃ। તમપ્રતિબલં દૃષ્ટ્વા હતં નૈર્ઋતપુઙ્ગવમ્
પછી હનુમાન અને અન્ય વાનરમુખ્યો આનંદથી ઝૂમી ઉઠ્યા, કારણ કે અપરાજેય રાક્ષસ નેતા યુદ્ધમાં માર્યો ગયો હતો.
ક્ષ્વેડન્તશ્ચ પ્લવન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। લબ્ધલક્ષા રઘુસુતં પરિવાર્યોપતસ્થિરે
વાનરો સીટી વગાડતાં, ઉછળતાં અને ગર્જના કરતાં રઘુપુત્રને ઘેરીને, પોતાનું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરી, તેની પાસે આવ્યા.
લાઙ્ગૂલાનિ પ્રવિધ્યન્તઃ સ્ફોટયન્તશ્ચ વાનરાઃ। લક્ષ્મણો જયતીત્યેવ વાક્યં વિશ્રાવયંસ્તદા
વાનરો પૂંછડાં હલાવતા અને પીઠ પર મારતાં, ઉંચે અવાજે બોલ્યા: 'લક્ષ્મણ વિજયી થયો!'
અન્યોન્યં ચ સમાશ્લિષ્ય હરયો હૃષ્ટમાનસાઃ। ચક્રુરુચ્ચાવચગુણા રાઘવાશ્રયસત્કથાઃ
વાનરો આનંદથી એકબીજાને ભેટી પડ્યા અને રાઘવના નાના-મોટા ગુણોનું વર્ણન કરતા તેની મહિમા ગાતા.
તદસુકરમથાભિવીક્ષ્ય હૃષ્ટાઃ પ્રિયસુહૃદો યુધિ લક્ષ્મણસ્ય કર્મ। પરમમુપલભન્મનઃપ્રહર્ષં વિનિહતમિન્દ્રરિપું નિશમ્ય દેવાઃ
પછી લક્ષ્મણના પ્રિય મિત્રો એ દુષ્કર કાર્ય પૂર્ણ થયેલું જોઈ યુદ્ધમાં ખુશ થયા; દેવતાઓએ ઇન્દ્રજિતના પતનનું સાંભળીને હૃદયમાં પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
thumb|એકનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ કરો, યદ્ધકાંડનો એકાણુંમો સર્ગ, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણમાંથી.
રુધિરક્લિન્નગાત્રસ્તુ લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ। બભૂવ હૃષ્ટસ્તં હત્વા શત્રુજેતારમાહવે
લક્ષ્મણ, જેના શરીર પર લોહી લાગેલું હતું પણ શુભ ચિહ્નોથી યુક્ત હતો, યુદ્ધમાં દુશ્મનને માર્યા પછી આનંદથી ભરાઈ ગયો.
તતઃ સ જામ્બવન્તં ચ હનૂમન્તં ચ વીર્યવાન્। સંનિપત્ય મહાતેજાસ્તાંશ્ચ સર્વાન્ વનૌકસઃ
પછી તે તેજસ્વી અને પરાક્રમી લક્ષ્મણ, જાંબવાન, હનુમાન અને બધા વનવાસીઓ સાથે મળ્યો.
આજગામ તતઃ શીઘ્રં યત્ર સુગ્રીવરાઘવૌ। વિભીષણમવષ્ટભ્ય હનૂમન્તં ચ લક્ષ્મણઃ
પછી લક્ષ્મણે વિભીષણ અને હનુમાનને સહારો આપીને, ઝડપથી સુગ્રીવ અને રાઘવ જ્યાં હતા ત્યાં ગયો.
તતો રામમભિક્રમ્ય સૌમિત્રિરભિવાદ્ય ચ। તસ્થૌ ભ્રાતૃસમીપસ્થઃ શક્રસ્યેન્દ્રાનુજો યથા
પછી સૌમિત્રિ રામ પાસે ગયો, પ્રણામ કર્યો અને ભાઈની બાજુમાં ઊભો રહ્યો, જેમ ઇન્દ્રનો નાના ભાઈ તેની બાજુમાં ઊભો રહે.
નિષ્ટનન્નિવ ચાગત્ય રાઘવાય મહાત્મને। આચચક્ષે તદા વીરો ઘોરમિન્દ્રજિતો વધમ્
પીડામાં કરાહતો હોય તેમ, તે વીર રાઘવના સમક્ષ આવીને ઇન્દ્રજિતના ભયાનક વધની વાત કહી.
રાવણેસ્તુ શિરશ્છિન્નં લક્ષ્મણેન મહાત્મના। ન્યવેદયત રામાય તદા હૃષ્ટો વિભીષણઃ
વિભીષણ આનંદથી રામને જાણ કરી કે મહાત્મા લક્ષ્મણે રાવણના પુત્રનું શિર કાપી નાખ્યું છે.
શ્રુત્વૈવ તુ મહાવીર્યો લક્ષ્મણેનેન્દ્રજિદ્વધમ્। પ્રહર્ષમતુલં લેભે વાક્યં ચેદમુવાચ હ
લક્ષ્મણે ઇન્દ્રજિતને માર્યો છે એ સાંભળતાં જ રામને અપરંપાર આનંદ થયો અને તેમણે આ રીતે કહ્યું:
સાધુ લક્ષ્મણ તુષ્ટોઽસ્મિ કર્મ ચાસુકરં કૃતમ્। રાવણેર્હિ વિનાશેન જિતમિત્યુપધારય
શાબાશ લક્ષ્મણ! હું તારી પર ખુશ છું. અતિ કઠિન કાર્ય તું પૂરું કર્યું છે. રાવણના પુત્રના વિનાશથી વિજય મળ્યો જ માન.
સ તં શિરસ્યુપાઘ્રાય લક્ષ્મણં કીર્તિવર્ધનમ્। લજ્જમાનં બલાત્ સ્નેહાદઙ્કમારોપ્ય વીર્યવાન્
પછી વીર રામે પ્રેમથી, લજ્જિત અને કીર્તિવર્ધક લક્ષ્મણને પોતાના ગળે લગાડી, તેમના માથા પર સુગંધ લીધી અને જોરથી ગોદમાં બેસાડ્યા.
ઉપવેશ્ય તમુત્સઙ્ગે પરિષ્વજ્યાવપીડિતમ્। ભ્રાતરં લક્ષ્મણં સ્નિગ્ધં પુનઃ પુનરુદૈક્ષત
રામે થાકેલા લક્ષ્મણને ગોદમાં બેસાડ્યા, તેમને હૃદયપૂર્વક ભેટી લીધા અને વારંવાર પ્રેમથી પોતાના ભાઈને જોયા.
શલ્યસમ્પીડિતં શસ્તં નિઃશ્વસન્તં તુ લક્ષ્મણમ્। રામસ્તુ દુઃખસંતપ્તં તં તુ નિઃશ્વાસપીડિતમ્
તીરોથી ઘાયલ અને ભારે શ્વાસ લેતા લક્ષ્મણને જોઈ, દુઃખથી વ્યાકુળ રામે પોતાના ભાઈ તરફ દયાભાવથી નજર કરી.