તે હયા મથિતા ભગ્ના વ્યસવો ધરણીં ગતાઃ। તે નિહત્ય હયાંસ્તસ્ય પ્રમથ્ય ચ મહારથમ્। પુનરુત્પત્ય વેગેન તસ્થુર્લક્ષ્મણપાર્શ્વતઃ
એ ઘોડાઓ મારખાઈને તૂટી પડ્યા અને જીવ ગુમાવી ધરતી પર ઢળી ગયા. પછી વાનરો એ ઘોડાઓને મારી અને મહારથને પછાડી ફરી ઝડપથી લક્ષ્મણની બાજુએ આવી ઊભા રહ્યા.
સ હતાશ્વાદવપ્લુત્ય રથાન્મથિતસારથિઃ। શરવર્ષેણ સૌમિત્રિમભ્યધાવત રાવણિઃ
ઘોડાઓ અને રથચાલકના મૃત્યુ પછી રાવણપુત્ર રથમાંથી નીચે ઊતર્યો અને તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવતો સૌમિત્રિ પર તૂટી પડ્યો.
તતો મહેન્દ્રપ્રતિમઃ સ લક્ષ્મણઃ પદાતિનં તં નિહતૈર્હયોત્તમૈઃ। સૃજન્તમાજૌ નિશિતાન્ શરોત્તમાન્ ભૃશં તદા બાણગણૈર્વ્યદારયત્
પછી ઇન્દ્ર સમાન લક્ષ્મણે, શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ માર્યા બાદ, યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણો છોડતા એ પદાતિને પોતાના બાણોના ઝાડથી છિન્નભિન્ન કરી નાખ્યો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઉણાનવ્વો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
thumb|નવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે નવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો નવ્વો સર્ગ સાંભળો.
સ હતાશ્વો મહાતેજા ભૂમૌ તિષ્ઠન્ નિશાચરઃ। ઇન્દ્રજિત્ પરમક્રુદ્ધઃ સમ્પ્રજજ્વાલ તેજસા
ઘોડાઓ મૃત્યુ પામ્યા પછી મહાતેજસ્વી નિશાચર ઇન્દ્રજિત જમીન પર ઊભો રહ્યો અને ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો.
તૌ ધન્વિનૌ જિઘાંસન્તાવન્યોન્યમિષુભિર્ભૃશમ્। વિજયેનાભિનિષ્ક્રાન્તૌ વને ગજવૃષાવિવ
એ બે ધનુર્ધારીઓ એકબીજાને મારવા માટે તીવ્ર બાણો ચલાવી યુદ્ધમાં જીત માટે આગળ વધ્યા, જેમ જંગલમાં બે દઢ ગજપતિઓ અથડાય છે.
નિબર્હયન્તશ્ચાન્યોન્યં તે રાક્ષસવનૌકસઃ। ભર્તારં ન જહુર્યુદ્ધે સમ્પતન્તસ્તતસ્તતઃ
એ રાક્ષસો એકબીજાને રોકતા હતા, પણ યુદ્ધમાં પોતાના સ્વામીનો ત્યાગ કરતા નહોતાં અને વારંવાર આગળ ધસી જતા હતા.
તતસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ હર્ષયન્ રાવણાત્મજઃ। સ્તુન્વાનો હર્ષમાણશ્ચ ઇદં વચનમબ્રવીત્
પછી રાવણપુત્રે બધા રાક્ષસોને આનંદિત કરીને, ખુશીથી તેમની પ્રશંસા કરતા આ શબ્દો કહ્યા.
તમસા બહુલેનેમાઃ સંસક્તાઃ સર્વતો દિશઃ। નેહ વિજ્ઞાયતે સ્વો વા પરો વા રાક્ષસોત્તમાઃ
આ બધી દિશાઓ ઘન અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ છે; અહીં મિત્ર કે શત્રુ, કોઈને ઓળખી શકાતું નથી, હે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો.
ધૃષ્ટં ભવન્તો યુધ્યન્તુ હરીણાં મોહનાય વૈ। અહં તુ રથમાસ્થાય આગમિષ્યામિ સંયુગે
તમે બધા ધીરજથી યુદ્ધ કરો જેથી વાનરો ભુલાઈ જાય; હું રથમાં ચડીને યુદ્ધમાં આવીશ.
તથા ભવન્તઃ કુર્વન્તુ યથેમે હિ વનૌકસઃ। ન યુધ્યેયુર્મહાત્માનઃ પ્રવિષ્ટે નગરં મયિ
તમે એવું જ કરો, કારણ કે આ મહાત્મા વનવાસી મારે શહેરમાં પ્રવેશ કરું તો યુદ્ધ નહીં કરે.
ઇત્યુક્ત્વા રાવણસુતો વઞ્ચયિત્વા વનૌકસઃ। પ્રવિવેશ પુરીં લઙ્કાં રથહેતોરમિત્રહા
આ રીતે કહીને, રાવણપુત્રે વનવાસીઓને છલ કરી, દુશ્મનોનો વિનાશક બની રથ માટે લંકાપુરીમાં પ્રવેશ કર્યો.
સ રથં ભૂષયિત્વાથ રુચિરં હેમભૂષિતમ્। પ્રાસાસિશરસંયુક્તં યુક્તં પરમવાજિભિઃ
પછી તેણે એક સુંદર અને સોનાથી શોભાયમાન રથને શણગારી, તેમાં ભાલા અને તીરો રાખ્યા અને ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડ્યા.
અધિષ્ઠિતં હયજ્ઞેન સૂતેનાપ્તોપદેશિના। આરુરોહ મહાતેજા રાવણિઃ સમિતિંજયઃ
એ રથ પર કુશળ અને યજ્ઞવિદ્યામાં પારંગત સારથી બેઠો હતો. મહાન તેજવાળા, યુદ્ધવિજયી રાવણપુત્ર એ રથ પર આરૂઢ થયો.
સ રાક્ષસગણૈર્મુખ્યૈર્વૃતો મન્દોદરીસુતઃ। નિર્યયૌ નગરાદ્ વીરઃ કૃતાન્તબલચોદિતઃ
મંદોદરીપુત્ર એ રાક્ષસોના મુખ્ય ગણા સાથે ઘેરાઈને, વિરુદ્ધતાની શક્તિથી પ્રેરિત થઈ, નગરમાંથી બહાર નીકળ્યો.
સોઽભિનિષ્ક્રમ્ય નગરાદિન્દ્રજિત્ પરમૌજસા। અભ્યયાજ્જવનૈરશ્વૈર્લક્ષ્મણં સવિભીષણમ્
પછી પરાક્રમી ઇન્દ્રજિત પોતાના દ્રઢ અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે નગર છોડીને, લક્ષ્મણ અને વિભીષણ પાસે પહોંચ્યો.
તતો રથસ્થમાલોક્ય સૌમિત્રી રાવણાત્મજમ્। વાનરાશ્ચ મહાવીર્યા રાક્ષસશ્ચ વિભીષણઃ
પછી રાવણપુત્રને રથ પર ઊભેલો જોઈને, સૌમિત્રિ, વાનર સેનાના શૂરવીરો અને રાક્ષસ વિભીષણ—allએ તેને જોયો.
વિસ્મયં પરમં જગ્મુર્લાઘવાત્ તસ્ય ધીમતઃ। રાવણિશ્ચાપિ સંક્રુદ્ધો રણે વાનરયૂથપાન્
તેના અદભુત ચપળતાને જોઈને સૌએ અતિ આશ્ચર્ય અનુભવ્યું; અને રાવણપુત્ર યુદ્ધમાં ક્રોધિત થઈ વાનર સેનાપતિઓ પર તૂટી પડ્યો.
પાતયામાસ બાણૌઘૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। સ મણ્ડલીકૃતધનૂ રાવણિઃ સમિતિંજયઃ
રાવણપુત્ર, યુદ્ધવિજયી, પોતાના ધનુષ્યને ફરકાવતો, સેંકડો અને હજારો તીરોની વર્ષા કરીને વાનર સેનાપતિઓને ધરાશાયી કરવા લાગ્યો.
હરીનભ્યહનત્ ક્રુદ્ધઃ પરં લાઘવમાસ્થિતઃ। તે વધ્યમાના હરયો નારાચૈર્ભીમવિક્રમાઃ
તે ક્રોધથી ભરાઈ, અતિ ચપળતા દાખવીને વાનરો પર આક્રમણ કરવા લાગ્યો; અને તે ભયંકર પરાક્રમી વાનરો, તેના તીક્ષ્ણ તીરોમાં ઘાયલ થતા—
સૌમિત્રિં શરણં પ્રાપ્તાઃ પ્રજાપતિમિવ પ્રજાઃ। તતઃ સમરકોપેન જ્વલિતો રઘુનન્દનઃ। ચિચ્છેદ કાર્મુકં તસ્ય દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્
સૌમિત્રિ પાસે આશ્રય લેવા લાગ્યા, જેમ પ્રજાઓ બ્રહ્માજી પાસે જાય છે; ત્યારબાદ રઘુવંશી લક્ષ્મણ યુદ્ધક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ, પોતાના હાથની કુશળતા બતાવીને, રાવણપુત્રનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય સજ્યં ચક્રે ત્વરન્નિવ। તદપ્યસ્ય ત્રિભિર્બાણૈર્લક્ષ્મણો નિરકૃન્તત
પછી તેણે બીજું ધનુષ્ય ઝડપથી ઉપાડી તણ્યું; પણ લક્ષ્મણે ત્રણે તીરો વડે એ પણ તોડી નાખ્યું.
અથૈનં છિન્નધન્વાનમાશીવિષવિષોપમૈઃ। વિવ્યાધોરસિ સૌમિત્રી રાવણિં પઞ્ચભિઃ શરૈઃ
પછી લક્ષ્મણે, ધનુષ્ય વિહોણા રાવણપુત્રને, સાપના ઝેર જેવી તીક્ષ્ણતા ધરાવતા પાંચ તીરો છાતીમાં ઘૂસી દીધા.
તે તસ્ય કાયં નિર્ભિદ્ય મહાકાર્મુકનિઃસૃતાઃ। નિપેતુર્ધરણીં બાણા રક્તા ઇવ મહોરગાઃ
મહાન ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા એ તીરો, તેના શરીર ભેદી, લાલ રંગના મહાસર્પો જેવા ધરણીએ પડ્યા.
સ ચ્છિન્નધન્વા રુધિરં વમન્ વક્ત્રેણ રાવણિઃ। જગ્રાહ કાર્મુકશ્રેષ્ઠં દૃઢજ્યં બલવત્તરમ્
રાવણપુત્ર, તૂટેલા ધનુષ્ય અને મોઢેથી લોહી વમતો, વધુ મજબૂત અને દૃઢ જ્યા ધરાવતું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય પકડીને ઊભો રહ્યો.
સ લક્ષ્મણં સમુદ્દિશ્ય પરં લાઘવમાસ્થિતઃ। વવર્ષ શરવર્ષાણિ વર્ષાણીવ પુરંદરઃ
પછી તેણે લક્ષ્મણને નિશાન બનાવી, અતિ ચપળતા દાખવી, ઇન્દ્રની જેમ તીરોની ઝરમર વરસાવવાની શરૂઆત કરી.
મુક્તમિન્દ્રજિતા તત્તુ શરવર્ષમરિંદમઃ। આવારયદસમ્ભ્રાન્તો લક્ષ્મણઃ સુદુરાસદમ્
ઇન્દ્રજિતે છોડેલા એ તીરોની વર્ષા લક્ષ્મણે નિર્ભય અને અડગ રહીને રોકી દીધી.
સંદર્શયામાસ તદા રાવણિં રઘુનન્દનઃ। અસમ્ભ્રાન્તો મહાતેજાસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
ત્યારે રઘુનંદન લક્ષ્મણે, અવિચલિત અને તેજસ્વી રહી, રાવણપુત્રને પોતાનું પરાક્રમ દર્શાવ્યું; એ દૃશ્ય અદભુત લાગ્યું.
તતસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાંસ્ત્રિભિરેકૈકમાહવે। અવિધ્યત્ પરમક્રુદ્ધઃ શીઘ્રાસ્ત્રં સમ્પ્રદર્શયન્। રાક્ષસેન્દ્રસુતં ચાપિ બાણૌઘૈઃ સમતાડયત્
પછી લક્ષ્મણે મહાક્રોધથી યુદ્ધમાં દરેક રાક્ષસને ત્રણ-ત્રણ તીરો મારી, પોતાની ઝડપ અને શસ્ત્રકૌશલ્ય બતાવી, રાક્ષસરાજના પુત્રને તીરોની ઝરમરથી ઘાયલ કર્યો.