અદૃશ્યત તયોસ્તત્ર યુધ્યતોઃ પાણિલાઘવાત્। ચાપવેગપ્રયુક્તૈશ્ચ બાણજાલૈઃ સમન્તતઃ
ત્યાં બન્ને યુદ્ધ કરતાં હતા ત્યારે તેમના હાથની ઝડપી અને ધનુષ્યમાંથી ચારે બાજુ વરસતા તીરોના કારણે કશુંય દેખાતું નહોતું.
અન્તરિક્ષેઽભિસમ્પન્ને ન રૂપાણિ ચકાશિરે। લક્ષ્મણો રાવણિં પ્રાપ્ય રાવણિશ્ચાપિ લક્ષ્મણમ્
જ્યારે તેઓ આકાશમાં લડી રહ્યા હતા ત્યારે તેમની આકૃતિઓ દેખાતી નહોતી; લક્ષ્મણે રાવણીને અને રાવણે લક્ષ્મણને પહોંચી લીધા.
અવ્યવસ્થા ભવત્યુગ્રા તાભ્યામન્યોન્યવિગ્રહે। તાભ્યામુભાભ્યાં તરસા પ્રસૃષ્ટૈર્વિશિખૈઃ શિતૈઃ
બન્ને વચ્ચે ભયાનક ગૂંચવણ ઊભી થઈ; બંને તરફથી ઝડપથી છૂટેલા તીખા તીરો સાથે યુદ્ધ વધુ જોરદાર બન્યું.
નિરન્તરમિવાકાશં બભૂવ તમસા વૃતમ્। તૈઃ પતદ્ભિશ્ચ બહુભિસ્તયોઃ શરશતૈઃ શિતૈઃ
બન્ને તરફથી પડતા અનેક શતાબ્દી તીખા તીરોના કારણે આખું આકાશ અવિરત અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
દિશશ્ચ પ્રદિશશ્ચૈવ બભૂવુઃ શરસંકુલાઃ। તમસા પિહિતં સર્વમાસીત્ પ્રતિભયં મહત્
દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ બધે તીરો છવાઈ ગયા; બધું અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું અને ભયનો માહોલ છવાઈ ગયો.
અસ્તં ગતે સહસ્રાંશૌ સંવૃતે તમસા ચ વૈ। રુધિરૌઘા મહાનદ્યઃ પ્રાવર્તન્ત સહસ્રશઃ
જ્યારે સહસ્રકિરણ સૂર્ય અસ્ત પામ્યો અને અંધકાર ફેલાયો, ત્યારે હજારો લોહીની નદીઓ વહેવા લાગી.
ક્રવ્યાદા દારુણા વાગ્ભિશ્ચિક્ષિપુર્ભીમનિઃસ્વનાન્। ન તદાનીં વવૌ વાયુર્ન ચ જજ્વાલ પાવકઃ
ભયાનક માંસાહારી પ્રાણીઓ ભયજનક અવાજે ચીસો પાડી રહ્યા હતા; એ સમયે પવન પણ નહોતો ફૂંકાતો અને અગ્નિ પણ નહોતો પ્રગટતો.
સ્વસ્ત્યસ્તુ લોકેભ્ય ઇતિ જજલ્પુસ્તે મહર્ષયઃ। સમ્પેતુશ્ચાત્ર સંતપ્તા ગન્ધર્વાઃ સહ ચારણૈઃ
મહર્ષિઓએ 'લોકોમાં કલ્યાણ રહે' એમ ધીમી અવાજે પ્રાર્થના કરી; દુઃખી ગંધર્વો અને ચારણો પણ ત્યાં ભેગા થયા.
અથ રાક્ષસસિંહસ્ય કૃષ્ણાન્ કનકભૂષણાન્। શરૈશ્ચતુર્ભિઃ સૌમિત્રિર્વિવ્યાધ ચતુરો હયાન્
પછી સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે રાક્ષસસિંહના કાળાં અને સોનાથી શોભતા ચારેય ઘોડાઓને ચાર તીરો મારી ઘાયલ કર્યા.
તતોઽપરેણ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન ચ। સમ્પૂર્ણાયતમુક્તેન સુપત્રેણ સુવર્ચસા
પછી એક બીજું પીળું અને તીખું, સંપૂર્ણ ખેંચીને છોડેલું, ઉત્તમ પાંખોવાળું અને તેજસ્વી તીર તેણે છોડ્યું.
મહેન્દ્રાશનિકલ્પેન સૂતસ્ય વિચરિષ્યતઃ। સ તેન બાણાશનિના તલશબ્દાનુનાદિના
મહેન્દ્રના વજ્ર જેવું તે તીર, જ્યારે રથચાલક દોડતો હતો, ત્યારે ઘાટક અવાજ સાથે વીજળી જેવું પડ્યું.
લાઘવાદ્ રાઘવઃ શ્રીમાન્ શિરઃ કાયાદપાહરત્। સ યન્તરિ મહાતેજા હતે મન્દોદરીસુતઃ
રાઘવ, તેજસ્વી અને ઝડપી, એ તીરથી તેનું માથું શરીરથી અલગ કરી દીધું. મંડોદરીપુત્ર મહાતેજસ્વી રથચાલક ત્યાં માર્યો ગયો.
સ્વયં સારથ્યમકરોત્ પુનશ્ચ ધનુરસ્પૃશત્। તદદ્ભુતમભૂત્ તત્ર સારથ્યં પશ્યતાં યુધિ
પછી તેણે પોતે જ રથની લગામ સંભાળી અને ફરી ધનુષ્ય હાથમાં લીધું. યુદ્ધ જોતા સૌને એ રથચાલક બનવું અદભુત લાગ્યું.
હયેષુ વ્યગ્રહસ્તં તં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ। ધનુષ્યથ પુનર્વ્યગ્રં હયેષુ મુમુચે શરાન્
લક્ષ્મણે, જે ઘોડાઓમાં વ્યસ્ત હતો, તેને તીખા તીરો મારી ઘાયલ કર્યો. પછી જ્યારે તે ફરી ધનુષ્યમાં વ્યસ્ત થયો, ત્યારે તેણે ઘોડાઓ પર તીરો છોડ્યા.
છિદ્રેષુ તેષુ બાણૌઘૈર્વિચરન્તમભીતવત્। અર્દયામાસ સમરે સૌમિત્રિઃ શીઘ્રકૃત્તમઃ
સૌમિત્રિ, ઝડપી અને કુશળ, તીરોની વરસાદથી યુદ્ધમાં, જ્યારે તે નિર્ભયપણે ખાલી જગ્યામાં ફરે છે, ત્યારે તેને સતત પીડતો રહ્યો.
નિહતં સારથિં દૃષ્ટ્વા સમરે રાવણાત્મજઃ। પ્રજહૌ સમરોદ્ધર્ષં વિષણ્ણઃ સ બભૂવ હ
યુદ્ધમાં પોતાના રથચાલકને મૃત્યુ પામેલો જોઈને રાવણપુત્રનો યુદ્ધનો ઉત્સાહ ઓસર્યો અને તે ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગયો.
વિષણ્ણવદનં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં હરિયૂથપાઃ। તતઃ પરમસંહૃષ્ટા લક્ષ્મણં ચાભ્યપૂજયન્
તે રાક્ષસનું ઉદાસ ચહેરું જોઈ વાનરપ્રમુખો ખૂબ આનંદિત થયા અને લક્ષ્મણનું સન્માન કર્યું.
તતઃ પ્રમાથી રભસઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ। અમૃષ્યમાણાશ્ચત્વારશ્ચક્રુર્વેગં હરીશ્વરાઃ
પછી પ્રમાથી, રભસ, શરભ અને ગંધમાદન—આ ચાર વાનરપ્રભુઓ—આપત્તિ સહન ન કરી શક્યા અને ઝડપથી આગળ વધ્યા.
તે ચાસ્ય હયમુખ્યેષુ તૂર્ણમુત્પત્ય વાનરાઃ। ચતુર્ષુ સુમહાવીર્યા નિપેતુર્ભીમવિક્રમાઃ
આ ભયાનક પરાક્રમી અને મહાબળવાન વાનરો ઝડપથી આગળ વધીને મુખ્ય ચાર ઘોડાઓ પર કૂદી પડ્યા.
તેષામધિષ્ઠિતાનાં તૈર્વાનરૈઃ પર્વતોપમૈઃ। મુખેભ્યો રુધિરં વ્યક્તં હયાનાં સમવર્તત
પર્વત જેવા એ વાનરો ઘોડાઓ પર ચડી બેઠા ત્યારે ઘોડાઓના મુખમાંથી લોહી સ્પષ્ટ રીતે વહેવા લાગ્યું.
તે હયા મથિતા ભગ્ના વ્યસવો ધરણીં ગતાઃ। તે નિહત્ય હયાંસ્તસ્ય પ્રમથ્ય ચ મહારથમ્। પુનરુત્પત્ય વેગેન તસ્થુર્લક્ષ્મણપાર્શ્વતઃ
એ ઘોડાઓ મારખાઈને તૂટી પડ્યા અને જીવ ગુમાવી ધરતી પર ઢળી ગયા. પછી વાનરો એ ઘોડાઓને મારી અને મહારથને પછાડી ફરી ઝડપથી લક્ષ્મણની બાજુએ આવી ઊભા રહ્યા.
સ હતાશ્વાદવપ્લુત્ય રથાન્મથિતસારથિઃ। શરવર્ષેણ સૌમિત્રિમભ્યધાવત રાવણિઃ
ઘોડાઓ અને રથચાલકના મૃત્યુ પછી રાવણપુત્ર રથમાંથી નીચે ઊતર્યો અને તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવતો સૌમિત્રિ પર તૂટી પડ્યો.
તતો મહેન્દ્રપ્રતિમઃ સ લક્ષ્મણઃ પદાતિનં તં નિહતૈર્હયોત્તમૈઃ। સૃજન્તમાજૌ નિશિતાન્ શરોત્તમાન્ ભૃશં તદા બાણગણૈર્વ્યદારયત્
પછી ઇન્દ્ર સમાન લક્ષ્મણે, શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ માર્યા બાદ, યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણો છોડતા એ પદાતિને પોતાના બાણોના ઝાડથી છિન્નભિન્ન કરી નાખ્યો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઉણાનવ્વો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
thumb|નવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે નવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો નવ્વો સર્ગ સાંભળો.
સ હતાશ્વો મહાતેજા ભૂમૌ તિષ્ઠન્ નિશાચરઃ। ઇન્દ્રજિત્ પરમક્રુદ્ધઃ સમ્પ્રજજ્વાલ તેજસા
ઘોડાઓ મૃત્યુ પામ્યા પછી મહાતેજસ્વી નિશાચર ઇન્દ્રજિત જમીન પર ઊભો રહ્યો અને ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો.
તૌ ધન્વિનૌ જિઘાંસન્તાવન્યોન્યમિષુભિર્ભૃશમ્। વિજયેનાભિનિષ્ક્રાન્તૌ વને ગજવૃષાવિવ
એ બે ધનુર્ધારીઓ એકબીજાને મારવા માટે તીવ્ર બાણો ચલાવી યુદ્ધમાં જીત માટે આગળ વધ્યા, જેમ જંગલમાં બે દઢ ગજપતિઓ અથડાય છે.
નિબર્હયન્તશ્ચાન્યોન્યં તે રાક્ષસવનૌકસઃ। ભર્તારં ન જહુર્યુદ્ધે સમ્પતન્તસ્તતસ્તતઃ
એ રાક્ષસો એકબીજાને રોકતા હતા, પણ યુદ્ધમાં પોતાના સ્વામીનો ત્યાગ કરતા નહોતાં અને વારંવાર આગળ ધસી જતા હતા.
તતસ્તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ હર્ષયન્ રાવણાત્મજઃ। સ્તુન્વાનો હર્ષમાણશ્ચ ઇદં વચનમબ્રવીત્
પછી રાવણપુત્રે બધા રાક્ષસોને આનંદિત કરીને, ખુશીથી તેમની પ્રશંસા કરતા આ શબ્દો કહ્યા.
તમસા બહુલેનેમાઃ સંસક્તાઃ સર્વતો દિશઃ। નેહ વિજ્ઞાયતે સ્વો વા પરો વા રાક્ષસોત્તમાઃ
આ બધી દિશાઓ ઘન અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ છે; અહીં મિત્ર કે શત્રુ, કોઈને ઓળખી શકાતું નથી, હે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો.