જમ્બુમાલી મહામાલી તીક્ષ્ણવેગોઽશનિપ્રભઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ વજ્રદંષ્ટ્રશ્ચ રાક્ષસઃ
જંબુમાલી, મહામાલી, વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતો અશનિપ્રભ, સુપ્તઘ્ન, યજ્ઞકોપ અને વજ્રદંષ્ટ્ર નામના રાક્ષસ પણ સંહાર પામ્યા છે.
સંહ્રાદી વિકટોઽરિઘ્નસ્તપનો મન્દ એવ ચ। પ્રઘાસઃ પ્રઘસશ્ચૈવ પ્રજઙ્ઘો જઙ્ઘ એવ ચ
સંહ્રાદી, વિકટ, અરિઘ્ન, તપન, મન્દ, પ્રઘાસ, પ્રઘસ, પ્રજંઘ અને જંઘ—આ બધા પણ સંઘર્ષમાં માર્યા ગયા છે.
અગ્નિકેતુશ્ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ વીર્યવાન્। વિદ્યુજ્જિહ્વો દ્વિજિહ્વશ્ચ સૂર્યશત્રુશ્ચ રાક્ષસઃ
અગ્નિકેતુ જે દુર્જય છે, રશ્મિકેતુ જે બલવાન છે, વિદ્યુજ્ઝિહ્વ, દ્વિજિહ્વ અને સૂર્યશત્રુ નામના રાક્ષસ પણ સંહાર પામ્યા છે.
અકમ્પનઃ સુપાર્શ્વશ્ચ ચક્રમાલી ચ રાક્ષસઃ। કમ્પનઃ સત્ત્વવન્તૌ તૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ
અકંપન, સુપાર્શ્વ અને ચક્રમાલી નામના રાક્ષસો, તેમજ કંપન અને પરાક્રમી દેવાંતક અને નરાંતક—આ બધાને પણ સંઘર્ષમાં હરાવાયા છે.
એતાન્ નિહત્યાતિબલાન્ બહૂન્ રાક્ષસસત્તમાન્। બાહુભ્યાં સાગરં તીર્ત્વા લઙ્ઘ્યતાં ગોષ્પદં લઘુ
આ બધા શક્તિશાળી અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને સંહાર્યા પછી, હવે તમારે માત્ર હાથના બળે સાગર પાર કરવો છે—જેમ કે ગાયના પગનું નિશાન હોય તેમ સરળતાથી.
એતાવદેવ શેષં વો જેતવ્યમિતિ વાનરાઃ। હતાઃ સર્વે સમાગમ્ય રાક્ષસા બલદર્પિતાઃ
હવે તમારે જીતવાનું માત્ર એટલું જ બાકી છે, વાનરો! બધા રાક્ષસો, જે પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરતા હતા, એકઠા થયા અને સંહાર પામ્યા છે.
અયુક્તં નિધનં કર્તું પુત્રસ્ય જનિતુર્મમ। ઘૃણામપાસ્ય રામાર્થે નિહન્યાં ભ્રાતુરાત્મજમ્
મારે મારા ભાઈના પુત્રનું મૃત્યુ લાવવું યોગ્ય નથી. છતાં રામના હિત માટે, દયા છોડી, હું ભાઈના પુત્રને પણ મારી શકું.
હન્તુકામસ્ય મે બાષ્પં ચક્ષુશ્ચૈવ નિરુધ્યતિ। તમેવૈષ મહાબાહુર્લક્ષ્મણઃ શમયિષ્યતિ
મને તેને મારવાની ઇચ્છા થાય છે ત્યારે આંખોમાંથી આંસુ આવી જાય છે અને નજર અટકી જાય છે. પણ મહાબલવાન લક્ષ્મણ તેને શાંત કરશે.
વાનરા ઘ્નત સમ્ભૂય ભૃત્યાનસ્ય સમીપગાન્। ઇતિ તેનાતિયશસા રાક્ષસેનાભિચોદિતાઃ
વાનરો, એકઠા થઈને તેની આજુબાજુના સેવકોને મારો—એવી today મહાન યશવંત રાક્ષસે આજ્ઞા આપી, અને વાનર સેનાને ઉત્સાહિત કરી.
વાનરેન્દ્રા જહૃષિરે લાઙ્ગૂલાનિ ચ વિવ્યધુઃ। તતસ્તુ કપિશાર્દૂલાઃ ક્ષ્વેડન્તશ્ચ પુનઃ પુનઃ। મુમુચુર્વિવિધાન્ નાદાન્ મેઘાન્ દૃષ્ટ્વેવ બર્હિણઃ
વાનરમુખ્યો આનંદિત થયા અને પોતાના પૂંછડાં હલાવ્યા. પછી વાઘ જેવા વાનરોએ વારંવાર ગર્જના કરી અને મેઘો જેમ મોરને જોઈને અવાજ કરે તેમ વિવિધ ધ્વનિઓ કર્યા.
જામ્બવાનપિ તૈઃ સર્વૈઃ સ્વયૂથ્યૈરભિસંવૃતઃ। તેઽશ્મભિસ્તાડયામાસુર્નખૈર્દન્તૈશ્ચ રાક્ષસાન્
જાંબવાન પણ પોતાના બધાં દળો સાથે ઘેરાઈને, પથ્થરો, નખ અને દાંત વડે રાક્ષસોને મારવા લાગ્યા.
નિઘ્નન્તમૃક્ષાધિપતિં રાક્ષસાસ્તે મહાબલાઃ। પરિવવ્રુર્ભયં ત્યક્ત્વા તમનેકવિધાયુધાઃ
મહાબલવાન રાક્ષસોએ ડર છોડીને, વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, રીંછોના રાજા જાંબવાને ઘેરી લીધો, જ્યારે તે રાક્ષસોની પંક્તિઓને મારતો હતો.
શરૈઃ પરશુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ પટ્ટિશૈર્યષ્ટિતોમરૈઃ। જામ્બવન્તં મૃધે જઘ્નુર્નિઘ્નન્તં રાક્ષસીં ચમૂમ્
તીક્ષ્ણ બાણ, કુહાડા, ભાલા અને લોખંડની ગદીઓ વડે, રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં જાંબવાન પર આક્રમણ કર્યું, જ્યારે તે રાક્ષસ સેનાને નષ્ટ કરતો હતો.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલઃ સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્। દેવાસુરાણાં ક્રુદ્ધાનાં યથા ભીમો મહાસ્વનઃ
વાનર અને રાક્ષસોની વચ્ચે ભયાનક અથડામણ શરૂ થઈ, જે ક્રોધિત દેવો અને અસુરોની ભયાનક ગર્જના જેવી ગુંજી ઉઠી.
હનૂમાનપિ સંક્રુદ્ધઃ સાલમુત્પાટ્ય પર્વતાત્। સ લક્ષ્મણં સ્વયં પૃષ્ઠાદવરોપ્ય મહામનાઃ
હનુમાન પણ ક્રોધિત થઈ, પર્વત પરથી એક શાલ વૃક્ષ ઉખાડી લીધો અને પોતાના પીઠ પરથી લક્ષ્મણને ઉતારીને ઊભો રહ્યો.
રક્ષસાં કદનં ચક્રે દુરાસાદઃ સહસ્રશઃ। સ દત્ત્વા તુમુલં યુદ્ધં પિતૃવ્યસ્યેન્દ્રજિદ્ બલી
તે દુર્જય હનુમાને હજારો રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો; અને બલવાન હનુમાનએ પોતાના પિતૃવ્યના પુત્ર ઇન્દ્રજિત સાથે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું.
લક્ષ્મણં પરવીરઘ્નઃ પુનરેવાભ્યધાવત। તૌ પ્રયુદ્ધૌ તદા વીરૌ મૃધે લક્ષ્મણરાક્ષસૌ
શત્રુવીર ઘાતક લક્ષ્મણ ફરી આગળ વધ્યો; અને પછી એ બંને વીર—લક્ષ્મણ અને રાક્ષસ—મહાયુદ્ધમાં સામસામે લડ્યા.
શરૌઘાનભિવર્ષન્તૌ જઘ્નતુસ્તૌ પરસ્પરમ્। અભીક્ષ્ણમન્તર્દધતુઃ શરજાલૈર્મહાબલૌ
બન્ને મહાવીરોએ સતત તીરોની વરસાદ કરતાં એકબીજાને વારંવાર ઘાયલ કર્યા; તીરોની ઘનઘોર ઝમાવટમાં તેઓ સતત એકબીજાની નજરે અદૃશ્ય બની જતા.
ચન્દ્રાદિત્યાવિવોષ્ણાન્તે યથા મેઘૈસ્તરસ્વિનૌ। નહ્યાદાનં ન સંધાનં ધનુષો વા પરિગ્રહઃ
જેમ સાંજના સમયે ચાંદ્ર અને સૂર્યને વાદળો ઢાંકી લે છે, તેમ બન્ને વીરોએ ધનુષ્ય ખેંચવું કે તાણવું કે પકડી રાખવું કંઈ દેખાતું નહોતું.
ન વિપ્રમોક્ષો બાણાનાં ન વિકર્ષો ન વિગ્રહઃ। ન મુષ્ટિપ્રતિસંધાનં ન લક્ષ્યપ્રતિપાદનમ્
તીરો છોડવું, ખેંચવું, હલનચલન, મુઠી બદલવી કે નિશાન સાધવું—કશુંય દેખાતું નહોતું.
અદૃશ્યત તયોસ્તત્ર યુધ્યતોઃ પાણિલાઘવાત્। ચાપવેગપ્રયુક્તૈશ્ચ બાણજાલૈઃ સમન્તતઃ
ત્યાં બન્ને યુદ્ધ કરતાં હતા ત્યારે તેમના હાથની ઝડપી અને ધનુષ્યમાંથી ચારે બાજુ વરસતા તીરોના કારણે કશુંય દેખાતું નહોતું.
અન્તરિક્ષેઽભિસમ્પન્ને ન રૂપાણિ ચકાશિરે। લક્ષ્મણો રાવણિં પ્રાપ્ય રાવણિશ્ચાપિ લક્ષ્મણમ્
જ્યારે તેઓ આકાશમાં લડી રહ્યા હતા ત્યારે તેમની આકૃતિઓ દેખાતી નહોતી; લક્ષ્મણે રાવણીને અને રાવણે લક્ષ્મણને પહોંચી લીધા.
અવ્યવસ્થા ભવત્યુગ્રા તાભ્યામન્યોન્યવિગ્રહે। તાભ્યામુભાભ્યાં તરસા પ્રસૃષ્ટૈર્વિશિખૈઃ શિતૈઃ
બન્ને વચ્ચે ભયાનક ગૂંચવણ ઊભી થઈ; બંને તરફથી ઝડપથી છૂટેલા તીખા તીરો સાથે યુદ્ધ વધુ જોરદાર બન્યું.
નિરન્તરમિવાકાશં બભૂવ તમસા વૃતમ્। તૈઃ પતદ્ભિશ્ચ બહુભિસ્તયોઃ શરશતૈઃ શિતૈઃ
બન્ને તરફથી પડતા અનેક શતાબ્દી તીખા તીરોના કારણે આખું આકાશ અવિરત અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
દિશશ્ચ પ્રદિશશ્ચૈવ બભૂવુઃ શરસંકુલાઃ। તમસા પિહિતં સર્વમાસીત્ પ્રતિભયં મહત્
દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ બધે તીરો છવાઈ ગયા; બધું અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું અને ભયનો માહોલ છવાઈ ગયો.
અસ્તં ગતે સહસ્રાંશૌ સંવૃતે તમસા ચ વૈ। રુધિરૌઘા મહાનદ્યઃ પ્રાવર્તન્ત સહસ્રશઃ
જ્યારે સહસ્રકિરણ સૂર્ય અસ્ત પામ્યો અને અંધકાર ફેલાયો, ત્યારે હજારો લોહીની નદીઓ વહેવા લાગી.
ક્રવ્યાદા દારુણા વાગ્ભિશ્ચિક્ષિપુર્ભીમનિઃસ્વનાન્। ન તદાનીં વવૌ વાયુર્ન ચ જજ્વાલ પાવકઃ
ભયાનક માંસાહારી પ્રાણીઓ ભયજનક અવાજે ચીસો પાડી રહ્યા હતા; એ સમયે પવન પણ નહોતો ફૂંકાતો અને અગ્નિ પણ નહોતો પ્રગટતો.
સ્વસ્ત્યસ્તુ લોકેભ્ય ઇતિ જજલ્પુસ્તે મહર્ષયઃ। સમ્પેતુશ્ચાત્ર સંતપ્તા ગન્ધર્વાઃ સહ ચારણૈઃ
મહર્ષિઓએ 'લોકોમાં કલ્યાણ રહે' એમ ધીમી અવાજે પ્રાર્થના કરી; દુઃખી ગંધર્વો અને ચારણો પણ ત્યાં ભેગા થયા.
અથ રાક્ષસસિંહસ્ય કૃષ્ણાન્ કનકભૂષણાન્। શરૈશ્ચતુર્ભિઃ સૌમિત્રિર્વિવ્યાધ ચતુરો હયાન્
પછી સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે રાક્ષસસિંહના કાળાં અને સોનાથી શોભતા ચારેય ઘોડાઓને ચાર તીરો મારી ઘાયલ કર્યા.
તતોઽપરેણ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન ચ। સમ્પૂર્ણાયતમુક્તેન સુપત્રેણ સુવર્ચસા
પછી એક બીજું પીળું અને તીખું, સંપૂર્ણ ખેંચીને છોડેલું, ઉત્તમ પાંખોવાળું અને તેજસ્વી તીર તેણે છોડ્યું.