યુધ્યમાનૌ તતો દૃષ્ટ્વા પ્રસક્તૌ નરરાક્ષસૌ। પ્રભિન્નાવિવ માતઙ્ગૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ
પછી, મનુષ્ય અને રાક્ષસ બંને સતત યુદ્ધમાં લીન હતા, જાણે બે ઉગ્ર હાથીઓ એકબીજાને હરાવા માટે અથડાઈ રહ્યા હોય.
તયોર્યુદ્ધં દ્રષ્ટુકામો વરચાપધરો બલી। શૂરઃ સ રાવણભ્રાતા તસ્થૌ સંગ્રામમૂર્ધનિ
બન્નેના યુદ્ધને જોવા ઇચ્છી, પરાક્રમી રાવણનો ભાઈ સુંદર ધનુષ્ય લઈને યુદ્ધના મથાળે ઊભો રહ્યો.
તતો વિસ્ફારયામાસ મહદ્ ધનુરવસ્થિતઃ। ઉત્સસર્જ ચ તીક્ષ્ણાગ્રાન્ રાક્ષસેષુ મહાશરાન્
પછી તેણે મજબૂતીથી મોટું ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા ભયાનક બાણો રાક્ષસોની તરફ છોડ્યા.
તે શરાઃ શિખિસંસ્પર્શા નિપતન્તઃ સમાહિતાઃ। રાક્ષસાન્ દ્રાવયામાસુર્વજ્રાણીવ મહાગિરીન્
આ બાણો મોરપાંખ જેવી તીક્ષ્ણતા સાથે ચોક્કસ પડ્યા અને રાક્ષસોને એમ ભગાડી દીધા, જેમ વજ્રપાતે મહાપર્વતો તૂટી જાય.
વિભીષણસ્યાનુચરાસ્તેઽપિ શૂલાસિપટ્ટિશૈઃ। ચિચ્છિદુઃ સમરે વીરાન્ રાક્ષસાન્ રાક્ષસોત્તમાઃ
વિભીષણના સહયોગીઓએ શૂળ, તલવાર અને ભાલા વડે યુદ્ધમાં પરાક્રમી રાક્ષસોને પરાજય આપ્યો, એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
રાક્ષસૈસ્તૈઃ પરિવૃતઃ સ તદા તુ વિભીષણઃ। બભૌ મધ્યે પ્રધૃષ્ટાનાં કલભાનામિવ દ્વિપઃ
પછી એ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા વિભીષણ વચ્ચે એવા તેજસ્વી લાગ્યા, જેમ ધડાકા કરતા યુવાન હાથીઓ વચ્ચે મોટો ગજરાજ.
તતઃ સંચોદમાનો વૈ હરીન્ રક્ષોવધપ્રિયાન્। ઉવાચ વચનં કાલે કાલજ્ઞો રક્ષસાં વરઃ
પછી, રાક્ષસોને મારવામાં આનંદ માણતા વાનરોને ઉશ્કેરતાં, વિભીષણે, જે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને સમયજ્ઞાની હતા, યોગ્ય સમયે વાત કરી.
એકોઽયં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પરાયણમવસ્થિતઃ। એતચ્છેષં બલં તસ્ય કિં તિષ્ઠત હરીશ્વરાઃ
હવે આ એકમાત્ર જ રાક્ષસરાજનો આધાર રહ્યો છે; એના સેનાનું બાકીનું ભાગ પણ આ જ છે—હે વાનરરાજાઓ, તમે શા માટે અટકી રહ્યા છો?
અસ્મિંશ્ચ નિહતે પાપે રાક્ષસે રણમૂર્ધનિ। રાવણં વર્જયિત્વા તુ શેષમસ્ય બલં હતમ્
આ દુષ્ટ રાક્ષસને યુદ્ધના મેદાનમાં માર્યા પછી, રાવણ સિવાય એની બધી સેના નાશ પામશે.
પ્રહસ્તો નિહતો વીરો નિકુમ્ભશ્ચ મહાબલઃ। કુમ્ભકર્ણશ્ચ કુમ્ભશ્ચ ધૂમ્રાક્ષશ્ચ નિશાચરઃ
પ્રહસ્ત અને નિકુંભ, બંને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા છે. કુંભકર્ણ, કુંભ અને ધૂમ્રાક્ષ પણ સંઘર્ષમાં ઢળી પડ્યા છે.
જમ્બુમાલી મહામાલી તીક્ષ્ણવેગોઽશનિપ્રભઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ વજ્રદંષ્ટ્રશ્ચ રાક્ષસઃ
જંબુમાલી, મહામાલી, વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતો અશનિપ્રભ, સુપ્તઘ્ન, યજ્ઞકોપ અને વજ્રદંષ્ટ્ર નામના રાક્ષસ પણ સંહાર પામ્યા છે.
સંહ્રાદી વિકટોઽરિઘ્નસ્તપનો મન્દ એવ ચ। પ્રઘાસઃ પ્રઘસશ્ચૈવ પ્રજઙ્ઘો જઙ્ઘ એવ ચ
સંહ્રાદી, વિકટ, અરિઘ્ન, તપન, મન્દ, પ્રઘાસ, પ્રઘસ, પ્રજંઘ અને જંઘ—આ બધા પણ સંઘર્ષમાં માર્યા ગયા છે.
અગ્નિકેતુશ્ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ વીર્યવાન્। વિદ્યુજ્જિહ્વો દ્વિજિહ્વશ્ચ સૂર્યશત્રુશ્ચ રાક્ષસઃ
અગ્નિકેતુ જે દુર્જય છે, રશ્મિકેતુ જે બલવાન છે, વિદ્યુજ્ઝિહ્વ, દ્વિજિહ્વ અને સૂર્યશત્રુ નામના રાક્ષસ પણ સંહાર પામ્યા છે.
અકમ્પનઃ સુપાર્શ્વશ્ચ ચક્રમાલી ચ રાક્ષસઃ। કમ્પનઃ સત્ત્વવન્તૌ તૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ
અકંપન, સુપાર્શ્વ અને ચક્રમાલી નામના રાક્ષસો, તેમજ કંપન અને પરાક્રમી દેવાંતક અને નરાંતક—આ બધાને પણ સંઘર્ષમાં હરાવાયા છે.
એતાન્ નિહત્યાતિબલાન્ બહૂન્ રાક્ષસસત્તમાન્। બાહુભ્યાં સાગરં તીર્ત્વા લઙ્ઘ્યતાં ગોષ્પદં લઘુ
આ બધા શક્તિશાળી અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને સંહાર્યા પછી, હવે તમારે માત્ર હાથના બળે સાગર પાર કરવો છે—જેમ કે ગાયના પગનું નિશાન હોય તેમ સરળતાથી.
એતાવદેવ શેષં વો જેતવ્યમિતિ વાનરાઃ। હતાઃ સર્વે સમાગમ્ય રાક્ષસા બલદર્પિતાઃ
હવે તમારે જીતવાનું માત્ર એટલું જ બાકી છે, વાનરો! બધા રાક્ષસો, જે પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરતા હતા, એકઠા થયા અને સંહાર પામ્યા છે.
અયુક્તં નિધનં કર્તું પુત્રસ્ય જનિતુર્મમ। ઘૃણામપાસ્ય રામાર્થે નિહન્યાં ભ્રાતુરાત્મજમ્
મારે મારા ભાઈના પુત્રનું મૃત્યુ લાવવું યોગ્ય નથી. છતાં રામના હિત માટે, દયા છોડી, હું ભાઈના પુત્રને પણ મારી શકું.
હન્તુકામસ્ય મે બાષ્પં ચક્ષુશ્ચૈવ નિરુધ્યતિ। તમેવૈષ મહાબાહુર્લક્ષ્મણઃ શમયિષ્યતિ
મને તેને મારવાની ઇચ્છા થાય છે ત્યારે આંખોમાંથી આંસુ આવી જાય છે અને નજર અટકી જાય છે. પણ મહાબલવાન લક્ષ્મણ તેને શાંત કરશે.
વાનરા ઘ્નત સમ્ભૂય ભૃત્યાનસ્ય સમીપગાન્। ઇતિ તેનાતિયશસા રાક્ષસેનાભિચોદિતાઃ
વાનરો, એકઠા થઈને તેની આજુબાજુના સેવકોને મારો—એવી today મહાન યશવંત રાક્ષસે આજ્ઞા આપી, અને વાનર સેનાને ઉત્સાહિત કરી.
વાનરેન્દ્રા જહૃષિરે લાઙ્ગૂલાનિ ચ વિવ્યધુઃ। તતસ્તુ કપિશાર્દૂલાઃ ક્ષ્વેડન્તશ્ચ પુનઃ પુનઃ। મુમુચુર્વિવિધાન્ નાદાન્ મેઘાન્ દૃષ્ટ્વેવ બર્હિણઃ
વાનરમુખ્યો આનંદિત થયા અને પોતાના પૂંછડાં હલાવ્યા. પછી વાઘ જેવા વાનરોએ વારંવાર ગર્જના કરી અને મેઘો જેમ મોરને જોઈને અવાજ કરે તેમ વિવિધ ધ્વનિઓ કર્યા.
જામ્બવાનપિ તૈઃ સર્વૈઃ સ્વયૂથ્યૈરભિસંવૃતઃ। તેઽશ્મભિસ્તાડયામાસુર્નખૈર્દન્તૈશ્ચ રાક્ષસાન્
જાંબવાન પણ પોતાના બધાં દળો સાથે ઘેરાઈને, પથ્થરો, નખ અને દાંત વડે રાક્ષસોને મારવા લાગ્યા.
નિઘ્નન્તમૃક્ષાધિપતિં રાક્ષસાસ્તે મહાબલાઃ। પરિવવ્રુર્ભયં ત્યક્ત્વા તમનેકવિધાયુધાઃ
મહાબલવાન રાક્ષસોએ ડર છોડીને, વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, રીંછોના રાજા જાંબવાને ઘેરી લીધો, જ્યારે તે રાક્ષસોની પંક્તિઓને મારતો હતો.
શરૈઃ પરશુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ પટ્ટિશૈર્યષ્ટિતોમરૈઃ। જામ્બવન્તં મૃધે જઘ્નુર્નિઘ્નન્તં રાક્ષસીં ચમૂમ્
તીક્ષ્ણ બાણ, કુહાડા, ભાલા અને લોખંડની ગદીઓ વડે, રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં જાંબવાન પર આક્રમણ કર્યું, જ્યારે તે રાક્ષસ સેનાને નષ્ટ કરતો હતો.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલઃ સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્। દેવાસુરાણાં ક્રુદ્ધાનાં યથા ભીમો મહાસ્વનઃ
વાનર અને રાક્ષસોની વચ્ચે ભયાનક અથડામણ શરૂ થઈ, જે ક્રોધિત દેવો અને અસુરોની ભયાનક ગર્જના જેવી ગુંજી ઉઠી.
હનૂમાનપિ સંક્રુદ્ધઃ સાલમુત્પાટ્ય પર્વતાત્। સ લક્ષ્મણં સ્વયં પૃષ્ઠાદવરોપ્ય મહામનાઃ
હનુમાન પણ ક્રોધિત થઈ, પર્વત પરથી એક શાલ વૃક્ષ ઉખાડી લીધો અને પોતાના પીઠ પરથી લક્ષ્મણને ઉતારીને ઊભો રહ્યો.
રક્ષસાં કદનં ચક્રે દુરાસાદઃ સહસ્રશઃ। સ દત્ત્વા તુમુલં યુદ્ધં પિતૃવ્યસ્યેન્દ્રજિદ્ બલી
તે દુર્જય હનુમાને હજારો રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો; અને બલવાન હનુમાનએ પોતાના પિતૃવ્યના પુત્ર ઇન્દ્રજિત સાથે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું.
લક્ષ્મણં પરવીરઘ્નઃ પુનરેવાભ્યધાવત। તૌ પ્રયુદ્ધૌ તદા વીરૌ મૃધે લક્ષ્મણરાક્ષસૌ
શત્રુવીર ઘાતક લક્ષ્મણ ફરી આગળ વધ્યો; અને પછી એ બંને વીર—લક્ષ્મણ અને રાક્ષસ—મહાયુદ્ધમાં સામસામે લડ્યા.
શરૌઘાનભિવર્ષન્તૌ જઘ્નતુસ્તૌ પરસ્પરમ્। અભીક્ષ્ણમન્તર્દધતુઃ શરજાલૈર્મહાબલૌ
બન્ને મહાવીરોએ સતત તીરોની વરસાદ કરતાં એકબીજાને વારંવાર ઘાયલ કર્યા; તીરોની ઘનઘોર ઝમાવટમાં તેઓ સતત એકબીજાની નજરે અદૃશ્ય બની જતા.
ચન્દ્રાદિત્યાવિવોષ્ણાન્તે યથા મેઘૈસ્તરસ્વિનૌ। નહ્યાદાનં ન સંધાનં ધનુષો વા પરિગ્રહઃ
જેમ સાંજના સમયે ચાંદ્ર અને સૂર્યને વાદળો ઢાંકી લે છે, તેમ બન્ને વીરોએ ધનુષ્ય ખેંચવું કે તાણવું કે પકડી રાખવું કંઈ દેખાતું નહોતું.
ન વિપ્રમોક્ષો બાણાનાં ન વિકર્ષો ન વિગ્રહઃ। ન મુષ્ટિપ્રતિસંધાનં ન લક્ષ્યપ્રતિપાદનમ્
તીરો છોડવું, ખેંચવું, હલનચલન, મુઠી બદલવી કે નિશાન સાધવું—કશુંય દેખાતું નહોતું.