અન્યે સુનિશિતૈઃ શસ્ત્રૈરાકાશે સંજઘટ્ટિરે। બભઞ્જુશ્ચિચ્છિદુશ્ચૈવ તયોર્બાણાઃ સહસ્રશઃ
અન્ય તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો આકાશમાં અથડાયા; બંનેના હજારો બાણ તૂટી ગયા, વિખૂટા પડ્યા અને કપાઈ ગયા.
સ બભૂવ રણો ઘોરસ્તયોર્બાણમયશ્ચયઃ। અગ્નિભ્યામિવ દીપ્તાભ્યાં સત્રે કુશમયશ્ચયઃ
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક બની ગયું કે બંને વચ્ચે બાણોની ઢગલીઓ પડી ગઈ, જાણે યજ્ઞમાં બે ધધકતા અગ્નિ વચ્ચે કુશની ઢગળી હોય.
તયોઃ કૃતવ્રણૌ દેહૌ શુશુભાતે મહાત્મનોઃ। સુપુષ્પાવિવ નિષ્પત્રૌ વને કિંશુકશાલ્મલી
બન્ને મહાન આત્માઓના ઘાયલ દેહો એવા તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ જંગલમાં પાંદડા વિહોણા, ફૂલોથી ભરેલા કિમશુક અને શાલમળી વૃક્ષો.
ચક્રતુસ્તુમુલં ઘોરં સંનિપાતં મુહુર્મુહુઃ। ઇન્દ્રજિલ્લક્ષ્મણશ્ચૈવ પરસ્પરજયૈષિણૌ
ઇન્દ્રજિત અને લક્ષ્મણ, એકબીજાને હરાવવાની ઇચ્છા રાખીને, વારંવાર ભયાનક અને ગજ્જન યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
લક્ષ્મણો રાવણિં યુદ્ધે રાવણિશ્ચાપિ લક્ષ્મણમ્। અન્યોન્યં તાવભિઘ્નન્તૌ ન શ્રમં પ્રતિપદ્યતામ્
લક્ષ્મણે રાવણપુત્રને યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યો અને રાવણપુત્રે લક્ષ્મણને ઘાયલ કર્યો; બંને એકબીજાને આઘાત કરતા રહ્યા, પણ કોઈને થાક લાગ્યો નહીં.
બાણજાલૈઃ શરીરસ્થૈરવગાઢૈસ્તરસ્વિનૌ। શુશુભાતે મહાવીર્યૌ પ્રરૂઢાવિવ પર્વતૌ
મહાવીર બન્ને યુધ્ધવીરોના દેહો બાણોની ઝપટમાં છલણી અને ઢંકાઈ ગયા હતા, તેમ છતાં તેઓ લતાવાળાં બે પર્વતો જેવી છબી ધરાવતા હતા.
તયો રુધિરસિક્તાનિ સંવૃતાનિ શરૈર્ભૃશમ્। બભ્રાજુઃ સર્વગાત્રાણિ જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ
બન્નેના આખા અંગો લોહીથી ભીંજાઈ અને બાણોથી ઢંકાઈ ગયા હતા, અને તેઓ ધધકતા અગ્નિ જેવા તેજસ્વી લાગતા હતા.
તયોરથ મહાન્ કાલો વ્યતીયાદ્ યુધ્યમાનયોઃ। ન ચ તૌ યુદ્ધવૈમુખ્યં શ્રમં ચાપ્યભિજગ્મતુઃ
બન્ને યુદ્ધવીરો લડતા લડતા ઘણો સમય વીતી ગયો, છતાં કોઈએ યુદ્ધ છોડ્યું નહીં કે થાક અનુભવ્યો નહીં.
અથ સમરપરિશ્રમં નિહન્તું સમરમુખેષ્વજિતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય। પ્રિયહિતમુપપાદયન્ મહાત્મા સમરમુપેત્ય વિભીષણોઽવતસ્થે
ત્યારે, યુદ્ધમાં અપરાજિત લક્ષ્મણના થાકને દૂર કરવા માટે, મહાત્મા વિભીષણ પોતાના પ્રિયજનના હિત માટે યુદ્ધમાં આવ્યા અને મજબૂતીથી ઊભા રહ્યા.
thumb|એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.
યુધ્યમાનૌ તતો દૃષ્ટ્વા પ્રસક્તૌ નરરાક્ષસૌ। પ્રભિન્નાવિવ માતઙ્ગૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ
પછી, મનુષ્ય અને રાક્ષસ બંને સતત યુદ્ધમાં લીન હતા, જાણે બે ઉગ્ર હાથીઓ એકબીજાને હરાવા માટે અથડાઈ રહ્યા હોય.
તયોર્યુદ્ધં દ્રષ્ટુકામો વરચાપધરો બલી। શૂરઃ સ રાવણભ્રાતા તસ્થૌ સંગ્રામમૂર્ધનિ
બન્નેના યુદ્ધને જોવા ઇચ્છી, પરાક્રમી રાવણનો ભાઈ સુંદર ધનુષ્ય લઈને યુદ્ધના મથાળે ઊભો રહ્યો.
તતો વિસ્ફારયામાસ મહદ્ ધનુરવસ્થિતઃ। ઉત્સસર્જ ચ તીક્ષ્ણાગ્રાન્ રાક્ષસેષુ મહાશરાન્
પછી તેણે મજબૂતીથી મોટું ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા ભયાનક બાણો રાક્ષસોની તરફ છોડ્યા.
તે શરાઃ શિખિસંસ્પર્શા નિપતન્તઃ સમાહિતાઃ। રાક્ષસાન્ દ્રાવયામાસુર્વજ્રાણીવ મહાગિરીન્
આ બાણો મોરપાંખ જેવી તીક્ષ્ણતા સાથે ચોક્કસ પડ્યા અને રાક્ષસોને એમ ભગાડી દીધા, જેમ વજ્રપાતે મહાપર્વતો તૂટી જાય.
વિભીષણસ્યાનુચરાસ્તેઽપિ શૂલાસિપટ્ટિશૈઃ। ચિચ્છિદુઃ સમરે વીરાન્ રાક્ષસાન્ રાક્ષસોત્તમાઃ
વિભીષણના સહયોગીઓએ શૂળ, તલવાર અને ભાલા વડે યુદ્ધમાં પરાક્રમી રાક્ષસોને પરાજય આપ્યો, એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
રાક્ષસૈસ્તૈઃ પરિવૃતઃ સ તદા તુ વિભીષણઃ। બભૌ મધ્યે પ્રધૃષ્ટાનાં કલભાનામિવ દ્વિપઃ
પછી એ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા વિભીષણ વચ્ચે એવા તેજસ્વી લાગ્યા, જેમ ધડાકા કરતા યુવાન હાથીઓ વચ્ચે મોટો ગજરાજ.
તતઃ સંચોદમાનો વૈ હરીન્ રક્ષોવધપ્રિયાન્। ઉવાચ વચનં કાલે કાલજ્ઞો રક્ષસાં વરઃ
પછી, રાક્ષસોને મારવામાં આનંદ માણતા વાનરોને ઉશ્કેરતાં, વિભીષણે, જે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને સમયજ્ઞાની હતા, યોગ્ય સમયે વાત કરી.
એકોઽયં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પરાયણમવસ્થિતઃ। એતચ્છેષં બલં તસ્ય કિં તિષ્ઠત હરીશ્વરાઃ
હવે આ એકમાત્ર જ રાક્ષસરાજનો આધાર રહ્યો છે; એના સેનાનું બાકીનું ભાગ પણ આ જ છે—હે વાનરરાજાઓ, તમે શા માટે અટકી રહ્યા છો?
અસ્મિંશ્ચ નિહતે પાપે રાક્ષસે રણમૂર્ધનિ। રાવણં વર્જયિત્વા તુ શેષમસ્ય બલં હતમ્
આ દુષ્ટ રાક્ષસને યુદ્ધના મેદાનમાં માર્યા પછી, રાવણ સિવાય એની બધી સેના નાશ પામશે.
પ્રહસ્તો નિહતો વીરો નિકુમ્ભશ્ચ મહાબલઃ। કુમ્ભકર્ણશ્ચ કુમ્ભશ્ચ ધૂમ્રાક્ષશ્ચ નિશાચરઃ
પ્રહસ્ત અને નિકુંભ, બંને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા છે. કુંભકર્ણ, કુંભ અને ધૂમ્રાક્ષ પણ સંઘર્ષમાં ઢળી પડ્યા છે.
જમ્બુમાલી મહામાલી તીક્ષ્ણવેગોઽશનિપ્રભઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ વજ્રદંષ્ટ્રશ્ચ રાક્ષસઃ
જંબુમાલી, મહામાલી, વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતો અશનિપ્રભ, સુપ્તઘ્ન, યજ્ઞકોપ અને વજ્રદંષ્ટ્ર નામના રાક્ષસ પણ સંહાર પામ્યા છે.
સંહ્રાદી વિકટોઽરિઘ્નસ્તપનો મન્દ એવ ચ। પ્રઘાસઃ પ્રઘસશ્ચૈવ પ્રજઙ્ઘો જઙ્ઘ એવ ચ
સંહ્રાદી, વિકટ, અરિઘ્ન, તપન, મન્દ, પ્રઘાસ, પ્રઘસ, પ્રજંઘ અને જંઘ—આ બધા પણ સંઘર્ષમાં માર્યા ગયા છે.
અગ્નિકેતુશ્ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ વીર્યવાન્। વિદ્યુજ્જિહ્વો દ્વિજિહ્વશ્ચ સૂર્યશત્રુશ્ચ રાક્ષસઃ
અગ્નિકેતુ જે દુર્જય છે, રશ્મિકેતુ જે બલવાન છે, વિદ્યુજ્ઝિહ્વ, દ્વિજિહ્વ અને સૂર્યશત્રુ નામના રાક્ષસ પણ સંહાર પામ્યા છે.
અકમ્પનઃ સુપાર્શ્વશ્ચ ચક્રમાલી ચ રાક્ષસઃ। કમ્પનઃ સત્ત્વવન્તૌ તૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ
અકંપન, સુપાર્શ્વ અને ચક્રમાલી નામના રાક્ષસો, તેમજ કંપન અને પરાક્રમી દેવાંતક અને નરાંતક—આ બધાને પણ સંઘર્ષમાં હરાવાયા છે.
એતાન્ નિહત્યાતિબલાન્ બહૂન્ રાક્ષસસત્તમાન્। બાહુભ્યાં સાગરં તીર્ત્વા લઙ્ઘ્યતાં ગોષ્પદં લઘુ
આ બધા શક્તિશાળી અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને સંહાર્યા પછી, હવે તમારે માત્ર હાથના બળે સાગર પાર કરવો છે—જેમ કે ગાયના પગનું નિશાન હોય તેમ સરળતાથી.
એતાવદેવ શેષં વો જેતવ્યમિતિ વાનરાઃ। હતાઃ સર્વે સમાગમ્ય રાક્ષસા બલદર્પિતાઃ
હવે તમારે જીતવાનું માત્ર એટલું જ બાકી છે, વાનરો! બધા રાક્ષસો, જે પોતાની તાકાત પર ગર્વ કરતા હતા, એકઠા થયા અને સંહાર પામ્યા છે.
અયુક્તં નિધનં કર્તું પુત્રસ્ય જનિતુર્મમ। ઘૃણામપાસ્ય રામાર્થે નિહન્યાં ભ્રાતુરાત્મજમ્
મારે મારા ભાઈના પુત્રનું મૃત્યુ લાવવું યોગ્ય નથી. છતાં રામના હિત માટે, દયા છોડી, હું ભાઈના પુત્રને પણ મારી શકું.
હન્તુકામસ્ય મે બાષ્પં ચક્ષુશ્ચૈવ નિરુધ્યતિ। તમેવૈષ મહાબાહુર્લક્ષ્મણઃ શમયિષ્યતિ
મને તેને મારવાની ઇચ્છા થાય છે ત્યારે આંખોમાંથી આંસુ આવી જાય છે અને નજર અટકી જાય છે. પણ મહાબલવાન લક્ષ્મણ તેને શાંત કરશે.
વાનરા ઘ્નત સમ્ભૂય ભૃત્યાનસ્ય સમીપગાન્। ઇતિ તેનાતિયશસા રાક્ષસેનાભિચોદિતાઃ
વાનરો, એકઠા થઈને તેની આજુબાજુના સેવકોને મારો—એવી today મહાન યશવંત રાક્ષસે આજ્ઞા આપી, અને વાનર સેનાને ઉત્સાહિત કરી.
વાનરેન્દ્રા જહૃષિરે લાઙ્ગૂલાનિ ચ વિવ્યધુઃ। તતસ્તુ કપિશાર્દૂલાઃ ક્ષ્વેડન્તશ્ચ પુનઃ પુનઃ। મુમુચુર્વિવિધાન્ નાદાન્ મેઘાન્ દૃષ્ટ્વેવ બર્હિણઃ
વાનરમુખ્યો આનંદિત થયા અને પોતાના પૂંછડાં હલાવ્યા. પછી વાઘ જેવા વાનરોએ વારંવાર ગર્જના કરી અને મેઘો જેમ મોરને જોઈને અવાજ કરે તેમ વિવિધ ધ્વનિઓ કર્યા.