સુદીર્ઘકાલં તૌ વીરાવન્યોન્યં નિશિતૈઃ શરૈઃ। તતક્ષતુર્મહાત્માનૌ રણકર્મવિશારદૌ। બભૂવતુશ્ચાત્મજયે યત્તૌ ભીમપરાક્રમૌ
લાંબા સમય સુધી એ બંને મહાનુભાવો, યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત, તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાને મારતા રહ્યા અને વિજય માટે પ્રયત્ન કરતા રહ્યા.
તૌ શરૌઘૈસ્તથાકીર્ણૌ નિકૃત્તકવચધ્વજૌ। સૃજન્તૌ રુધિરં ચોષ્ણં જલં પ્રસ્રવણાવિવ
બાણોની ધારા વરસી રહી હતી, કવચ અને ધ્વજ કપાઈ ગયા હતા; બંનેના શરીરથી ગરમ લોહી વહેતું હતું, જાણે બે ઝરણાં વહે છે.
શરવર્ષં તતો ઘોરં મુઞ્ચતોર્ભીમનિઃસ્વનમ્। સાસારયોરિવાકાશે નીલયોઃ કાલમેઘયોઃ
પછી બંનેએ ભયાનક અવાજ સાથે બાણવર્ષા કરી, જાણે આકાશમાં બે ઘોર વાદળો વરસી રહ્યા હોય.
તયોરથ મહાન્ કાલો વ્યતીયાદ્ યુધ્યમાનયોઃ। ન ચ તૌ યુદ્ધવૈમુખ્યં ક્લમં ચાપ્યુપજગ્મતુઃ
બન્ને લડી રહ્યા ત્યારે ઘણો સમય વીતી ગયો, છતાં કોઈએ યુદ્ધથી પીઠ ફેરવી કે થાક અનુભવ્યો નહીં.
અસ્ત્રાણ્યસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠૌ દર્શયન્તૌ પુનઃ પુનઃ। શરાનુચ્ચાવચાકારાનન્તરિક્ષે બબન્ધતુઃ
બન્ને શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ, વારંવાર વિવિધ અસ્રો બતાવતા, આકાશમાં અનેક પ્રકારના બાણોની રચના કરતા.
વ્યપેતદોષમસ્યન્તૌ લઘુ ચિત્રં ચ સુષ્ઠુ ચ। ઉભૌ તુ તુમુલં ઘોરં ચક્રતુર્નરરાક્ષસૌ
માણસ અને રાક્ષસ, નિર્દોષ અને ચપળ, બંનેએ ભયાનક અને ગર્જનાભર્યું યુદ્ધ કર્યું, જે અંતે અદ્દભુત અને કુશળતાપૂર્વક પૂરું થયું.
તયોઃ પૃથક્ પૃથગ્ ભીમઃ શુશ્રુવે તલનિસ્વનઃ। સ કમ્પં જનયામાસ નિર્ઘાત ઇવ દારુણઃ
બન્ને તરફથી અલગ અલગ ભયાનક તાળીનો અવાજ સંભળાતો, જે ભયજનક વીજળીના ગર્જનાની જેમ ધરતીને કંપાવી દેતો.
તયોઃ સ ભ્રાજતે શબ્દસ્તથા સમરમત્તયોઃ। સુઘોરયોર્નિષ્ટનતોર્ગગને મેઘયોરિવ
યુદ્ધમાં મસ્ત થયેલા એ બંનેના અવાજો આકાશમાં બે ઘોર વાદળોની ગર્જના જેવી ભયાનક રીતે સંભળાતા.
સુવર્ણપુંખૈર્નારાચૈર્બલવન્તૌ કૃતવ્રણૌ। પ્રસુસ્રુવાતે રુધિરં કીર્તિમન્તૌ જયે ધૃતૌ
સુવર્ણપંખી બાણોથી ઘાયલ, બન્ને પરાક્રમી અને પ્રસિદ્ધ વીર વિજય માટે દૃઢ રહી લોહી વહાવી રહ્યા હતા.
તે ગાત્રયોર્નિપતિતા રુક્મપુંખાઃ શરા યુધિ। અસૃગ્દિગ્ધા વિનિષ્પેતુર્વિવિશુર્ધરણીતલમ્
યુદ્ધમાં બંનેના શરીર પર પડેલા સુવર્ણપંખી બાણ લોહીથી ભીંજાઈ જમીનમાં ઘૂસી ગયા.
અન્યે સુનિશિતૈઃ શસ્ત્રૈરાકાશે સંજઘટ્ટિરે। બભઞ્જુશ્ચિચ્છિદુશ્ચૈવ તયોર્બાણાઃ સહસ્રશઃ
અન્ય તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો આકાશમાં અથડાયા; બંનેના હજારો બાણ તૂટી ગયા, વિખૂટા પડ્યા અને કપાઈ ગયા.
સ બભૂવ રણો ઘોરસ્તયોર્બાણમયશ્ચયઃ। અગ્નિભ્યામિવ દીપ્તાભ્યાં સત્રે કુશમયશ્ચયઃ
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક બની ગયું કે બંને વચ્ચે બાણોની ઢગલીઓ પડી ગઈ, જાણે યજ્ઞમાં બે ધધકતા અગ્નિ વચ્ચે કુશની ઢગળી હોય.
તયોઃ કૃતવ્રણૌ દેહૌ શુશુભાતે મહાત્મનોઃ। સુપુષ્પાવિવ નિષ્પત્રૌ વને કિંશુકશાલ્મલી
બન્ને મહાન આત્માઓના ઘાયલ દેહો એવા તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ જંગલમાં પાંદડા વિહોણા, ફૂલોથી ભરેલા કિમશુક અને શાલમળી વૃક્ષો.
ચક્રતુસ્તુમુલં ઘોરં સંનિપાતં મુહુર્મુહુઃ। ઇન્દ્રજિલ્લક્ષ્મણશ્ચૈવ પરસ્પરજયૈષિણૌ
ઇન્દ્રજિત અને લક્ષ્મણ, એકબીજાને હરાવવાની ઇચ્છા રાખીને, વારંવાર ભયાનક અને ગજ્જન યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
લક્ષ્મણો રાવણિં યુદ્ધે રાવણિશ્ચાપિ લક્ષ્મણમ્। અન્યોન્યં તાવભિઘ્નન્તૌ ન શ્રમં પ્રતિપદ્યતામ્
લક્ષ્મણે રાવણપુત્રને યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યો અને રાવણપુત્રે લક્ષ્મણને ઘાયલ કર્યો; બંને એકબીજાને આઘાત કરતા રહ્યા, પણ કોઈને થાક લાગ્યો નહીં.
બાણજાલૈઃ શરીરસ્થૈરવગાઢૈસ્તરસ્વિનૌ। શુશુભાતે મહાવીર્યૌ પ્રરૂઢાવિવ પર્વતૌ
મહાવીર બન્ને યુધ્ધવીરોના દેહો બાણોની ઝપટમાં છલણી અને ઢંકાઈ ગયા હતા, તેમ છતાં તેઓ લતાવાળાં બે પર્વતો જેવી છબી ધરાવતા હતા.
તયો રુધિરસિક્તાનિ સંવૃતાનિ શરૈર્ભૃશમ્। બભ્રાજુઃ સર્વગાત્રાણિ જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ
બન્નેના આખા અંગો લોહીથી ભીંજાઈ અને બાણોથી ઢંકાઈ ગયા હતા, અને તેઓ ધધકતા અગ્નિ જેવા તેજસ્વી લાગતા હતા.
તયોરથ મહાન્ કાલો વ્યતીયાદ્ યુધ્યમાનયોઃ। ન ચ તૌ યુદ્ધવૈમુખ્યં શ્રમં ચાપ્યભિજગ્મતુઃ
બન્ને યુદ્ધવીરો લડતા લડતા ઘણો સમય વીતી ગયો, છતાં કોઈએ યુદ્ધ છોડ્યું નહીં કે થાક અનુભવ્યો નહીં.
અથ સમરપરિશ્રમં નિહન્તું સમરમુખેષ્વજિતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય। પ્રિયહિતમુપપાદયન્ મહાત્મા સમરમુપેત્ય વિભીષણોઽવતસ્થે
ત્યારે, યુદ્ધમાં અપરાજિત લક્ષ્મણના થાકને દૂર કરવા માટે, મહાત્મા વિભીષણ પોતાના પ્રિયજનના હિત માટે યુદ્ધમાં આવ્યા અને મજબૂતીથી ઊભા રહ્યા.
thumb|એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.
યુધ્યમાનૌ તતો દૃષ્ટ્વા પ્રસક્તૌ નરરાક્ષસૌ। પ્રભિન્નાવિવ માતઙ્ગૌ પરસ્પરજયૈષિણૌ
પછી, મનુષ્ય અને રાક્ષસ બંને સતત યુદ્ધમાં લીન હતા, જાણે બે ઉગ્ર હાથીઓ એકબીજાને હરાવા માટે અથડાઈ રહ્યા હોય.
તયોર્યુદ્ધં દ્રષ્ટુકામો વરચાપધરો બલી। શૂરઃ સ રાવણભ્રાતા તસ્થૌ સંગ્રામમૂર્ધનિ
બન્નેના યુદ્ધને જોવા ઇચ્છી, પરાક્રમી રાવણનો ભાઈ સુંદર ધનુષ્ય લઈને યુદ્ધના મથાળે ઊભો રહ્યો.
તતો વિસ્ફારયામાસ મહદ્ ધનુરવસ્થિતઃ। ઉત્સસર્જ ચ તીક્ષ્ણાગ્રાન્ રાક્ષસેષુ મહાશરાન્
પછી તેણે મજબૂતીથી મોટું ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા ભયાનક બાણો રાક્ષસોની તરફ છોડ્યા.
તે શરાઃ શિખિસંસ્પર્શા નિપતન્તઃ સમાહિતાઃ। રાક્ષસાન્ દ્રાવયામાસુર્વજ્રાણીવ મહાગિરીન્
આ બાણો મોરપાંખ જેવી તીક્ષ્ણતા સાથે ચોક્કસ પડ્યા અને રાક્ષસોને એમ ભગાડી દીધા, જેમ વજ્રપાતે મહાપર્વતો તૂટી જાય.
વિભીષણસ્યાનુચરાસ્તેઽપિ શૂલાસિપટ્ટિશૈઃ। ચિચ્છિદુઃ સમરે વીરાન્ રાક્ષસાન્ રાક્ષસોત્તમાઃ
વિભીષણના સહયોગીઓએ શૂળ, તલવાર અને ભાલા વડે યુદ્ધમાં પરાક્રમી રાક્ષસોને પરાજય આપ્યો, એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
રાક્ષસૈસ્તૈઃ પરિવૃતઃ સ તદા તુ વિભીષણઃ। બભૌ મધ્યે પ્રધૃષ્ટાનાં કલભાનામિવ દ્વિપઃ
પછી એ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા વિભીષણ વચ્ચે એવા તેજસ્વી લાગ્યા, જેમ ધડાકા કરતા યુવાન હાથીઓ વચ્ચે મોટો ગજરાજ.
તતઃ સંચોદમાનો વૈ હરીન્ રક્ષોવધપ્રિયાન્। ઉવાચ વચનં કાલે કાલજ્ઞો રક્ષસાં વરઃ
પછી, રાક્ષસોને મારવામાં આનંદ માણતા વાનરોને ઉશ્કેરતાં, વિભીષણે, જે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને સમયજ્ઞાની હતા, યોગ્ય સમયે વાત કરી.
એકોઽયં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પરાયણમવસ્થિતઃ। એતચ્છેષં બલં તસ્ય કિં તિષ્ઠત હરીશ્વરાઃ
હવે આ એકમાત્ર જ રાક્ષસરાજનો આધાર રહ્યો છે; એના સેનાનું બાકીનું ભાગ પણ આ જ છે—હે વાનરરાજાઓ, તમે શા માટે અટકી રહ્યા છો?
અસ્મિંશ્ચ નિહતે પાપે રાક્ષસે રણમૂર્ધનિ। રાવણં વર્જયિત્વા તુ શેષમસ્ય બલં હતમ્
આ દુષ્ટ રાક્ષસને યુદ્ધના મેદાનમાં માર્યા પછી, રાવણ સિવાય એની બધી સેના નાશ પામશે.
પ્રહસ્તો નિહતો વીરો નિકુમ્ભશ્ચ મહાબલઃ। કુમ્ભકર્ણશ્ચ કુમ્ભશ્ચ ધૂમ્રાક્ષશ્ચ નિશાચરઃ
પ્રહસ્ત અને નિકુંભ, બંને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા છે. કુંભકર્ણ, કુંભ અને ધૂમ્રાક્ષ પણ સંઘર્ષમાં ઢળી પડ્યા છે.