તતઃ શરશતેનૈવ સુપ્રયુક્તેન વીર્યવાન્। ક્રોધાદ્ દ્વિગુણસંરબ્ધો નિર્બિભેદ વિભીષણમ્
પછી, ક્રોધથી બે ગણી જલદીથી, એ પરાક્રમી એણે શત જેટલા સારી રીતે નિશાન સાધેલા તીરો વડે વિભીષણને ભેદી નાખ્યો.
તદ્ દૃષ્ટ્વેન્દ્રજિતા કર્મ કૃતં રામાનુજસ્તદા। અચિન્તયિત્વા પ્રહસન્નૈતત્ કિંચિદિતિ બ્રુવન્
ઇન્દ્રજિતે કરેલું એ કૃત્ય જોઈને, રામના નાના ભાઈએ એનું ધ્યાન ન આપ્યું, હસીને થોડુંક કહેતા કહ્યું.
મુમોચ ચ શરાન્ ઘોરાન્ સંગૃહ્ય નરપુંગવઃ। અભીતવદનઃ ક્રુદ્ધો રાવણિં લક્ષ્મણો યુધિ
પછી મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ લક્ષ્મણે ભયરહિત અને ક્રોધથી ભરેલા ચહેરા સાથે ભયાનક તીરો એકઠા કરી રાવણપુત્ર પર યુદ્ધમાં છોડ્યા.
નૈવં રણગતાઃ શૂરાઃ પ્રહરન્તિ નિશાચર। લઘવશ્ચાલ્પવીર્યાશ્ચ શરા હીમે સુખાસ્તવ
યુદ્ધમાં ઉતરેલા વીર એ રીતે પ્રહાર કરતા નથી, અંધકારના વાસી. તારા બાણ તો હલકા અને નબળા છે, મને તો એ સહેલાઈથી સહન થઈ જાય છે.
નૈવં શૂરાસ્તુ યુધ્યન્તે સમરે યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ। ઇત્યેવં તં બ્રુવન્ ધન્વી શરૈરભિવવર્ષ હ
યુદ્ધ ઇચ્છતા વીર એ રીતે લડતા નથી. આવું કહી ધનુર્ધારી એ તેના પર બાણોની વરસાત કરી.
તસ્ય બાણૈઃ સુવિધ્વસ્તં કવચં કાઞ્ચનં મહત્। વ્યશીર્યત રથોપસ્થે તારાજાલમિવામ્બરાત્
તેના બાણોથી તેનું મોટું સુવર્ણ કવચ તૂટી ગયું અને રથની અંદર એ રીતે છૂટું પડી ગયું જેમ આકાશમાંથી તારાઓનું જાળ પડતું હોય.
વિધૂતવર્મા નારાચૈર્બભૂવ સ કૃતવ્રણઃ। ઇન્દ્રજિત્ સમરે વીરઃ પ્રત્યૂષે ભાનુમાનિવ
કવચ છૂટી ગયું અને બાણોથી ઘાયલ થયેલો ઇન્દ્રજિત, યુદ્ધમાં એ રીતે ઊભો રહ્યો જેમ પ્રભાતે સૂર્ય દેખાય.
તતઃ શરસહસ્રેણ સંક્રુદ્ધો રાવણાત્મજઃ। બિભેદ સમરે વીરો લક્ષ્મણં ભીમવિક્રમઃ
પછી રાવણપુત્ર ક્રોધથી ભરાઈ, ભયાનક પરાક્રમથી લક્ષ્મણને યુદ્ધમાં હજાર બાણો મારી ઘાયલ કર્યો.
વ્યશીર્યત મહદ્દિવ્યં કવચં લક્ષ્મણસ્ય તુ। કૃતપ્રતિકૃતાન્યોન્યં બભૂવતુરરિંદમૌ
લક્ષ્મણનું મહાન દિવ્ય કવચ તૂટી ગયું; બંને શત્રુવિજયી વીરોએ એકબીજાને પ્રતિકાર આપ્યો અને ઉભા રહ્યા.
અભીક્ષ્ણં નિઃશ્વસન્તૌ તૌ યુધ્યેતાં તુમુલં યુધિ। શરસંકૃત્તસર્વાઙ્ગૌ સર્વતો રુધિરોક્ષિતૌ
બન્ને ભારે શ્વાસ લેતા, યુદ્ધમાં ભયાનક રીતે લડી રહ્યા હતા; બાણોથી આખા શરીર કાપાઈ ગયેલા અને સર્વત્ર લોહીથી લથપથ હતા.
સુદીર્ઘકાલં તૌ વીરાવન્યોન્યં નિશિતૈઃ શરૈઃ। તતક્ષતુર્મહાત્માનૌ રણકર્મવિશારદૌ। બભૂવતુશ્ચાત્મજયે યત્તૌ ભીમપરાક્રમૌ
લાંબા સમય સુધી એ બંને મહાનુભાવો, યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત, તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાને મારતા રહ્યા અને વિજય માટે પ્રયત્ન કરતા રહ્યા.
તૌ શરૌઘૈસ્તથાકીર્ણૌ નિકૃત્તકવચધ્વજૌ। સૃજન્તૌ રુધિરં ચોષ્ણં જલં પ્રસ્રવણાવિવ
બાણોની ધારા વરસી રહી હતી, કવચ અને ધ્વજ કપાઈ ગયા હતા; બંનેના શરીરથી ગરમ લોહી વહેતું હતું, જાણે બે ઝરણાં વહે છે.
શરવર્ષં તતો ઘોરં મુઞ્ચતોર્ભીમનિઃસ્વનમ્। સાસારયોરિવાકાશે નીલયોઃ કાલમેઘયોઃ
પછી બંનેએ ભયાનક અવાજ સાથે બાણવર્ષા કરી, જાણે આકાશમાં બે ઘોર વાદળો વરસી રહ્યા હોય.
તયોરથ મહાન્ કાલો વ્યતીયાદ્ યુધ્યમાનયોઃ। ન ચ તૌ યુદ્ધવૈમુખ્યં ક્લમં ચાપ્યુપજગ્મતુઃ
બન્ને લડી રહ્યા ત્યારે ઘણો સમય વીતી ગયો, છતાં કોઈએ યુદ્ધથી પીઠ ફેરવી કે થાક અનુભવ્યો નહીં.
અસ્ત્રાણ્યસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠૌ દર્શયન્તૌ પુનઃ પુનઃ। શરાનુચ્ચાવચાકારાનન્તરિક્ષે બબન્ધતુઃ
બન્ને શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ, વારંવાર વિવિધ અસ્રો બતાવતા, આકાશમાં અનેક પ્રકારના બાણોની રચના કરતા.
વ્યપેતદોષમસ્યન્તૌ લઘુ ચિત્રં ચ સુષ્ઠુ ચ। ઉભૌ તુ તુમુલં ઘોરં ચક્રતુર્નરરાક્ષસૌ
માણસ અને રાક્ષસ, નિર્દોષ અને ચપળ, બંનેએ ભયાનક અને ગર્જનાભર્યું યુદ્ધ કર્યું, જે અંતે અદ્દભુત અને કુશળતાપૂર્વક પૂરું થયું.
તયોઃ પૃથક્ પૃથગ્ ભીમઃ શુશ્રુવે તલનિસ્વનઃ। સ કમ્પં જનયામાસ નિર્ઘાત ઇવ દારુણઃ
બન્ને તરફથી અલગ અલગ ભયાનક તાળીનો અવાજ સંભળાતો, જે ભયજનક વીજળીના ગર્જનાની જેમ ધરતીને કંપાવી દેતો.
તયોઃ સ ભ્રાજતે શબ્દસ્તથા સમરમત્તયોઃ। સુઘોરયોર્નિષ્ટનતોર્ગગને મેઘયોરિવ
યુદ્ધમાં મસ્ત થયેલા એ બંનેના અવાજો આકાશમાં બે ઘોર વાદળોની ગર્જના જેવી ભયાનક રીતે સંભળાતા.
સુવર્ણપુંખૈર્નારાચૈર્બલવન્તૌ કૃતવ્રણૌ। પ્રસુસ્રુવાતે રુધિરં કીર્તિમન્તૌ જયે ધૃતૌ
સુવર્ણપંખી બાણોથી ઘાયલ, બન્ને પરાક્રમી અને પ્રસિદ્ધ વીર વિજય માટે દૃઢ રહી લોહી વહાવી રહ્યા હતા.
તે ગાત્રયોર્નિપતિતા રુક્મપુંખાઃ શરા યુધિ। અસૃગ્દિગ્ધા વિનિષ્પેતુર્વિવિશુર્ધરણીતલમ્
યુદ્ધમાં બંનેના શરીર પર પડેલા સુવર્ણપંખી બાણ લોહીથી ભીંજાઈ જમીનમાં ઘૂસી ગયા.
અન્યે સુનિશિતૈઃ શસ્ત્રૈરાકાશે સંજઘટ્ટિરે। બભઞ્જુશ્ચિચ્છિદુશ્ચૈવ તયોર્બાણાઃ સહસ્રશઃ
અન્ય તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો આકાશમાં અથડાયા; બંનેના હજારો બાણ તૂટી ગયા, વિખૂટા પડ્યા અને કપાઈ ગયા.
સ બભૂવ રણો ઘોરસ્તયોર્બાણમયશ્ચયઃ। અગ્નિભ્યામિવ દીપ્તાભ્યાં સત્રે કુશમયશ્ચયઃ
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક બની ગયું કે બંને વચ્ચે બાણોની ઢગલીઓ પડી ગઈ, જાણે યજ્ઞમાં બે ધધકતા અગ્નિ વચ્ચે કુશની ઢગળી હોય.
તયોઃ કૃતવ્રણૌ દેહૌ શુશુભાતે મહાત્મનોઃ। સુપુષ્પાવિવ નિષ્પત્રૌ વને કિંશુકશાલ્મલી
બન્ને મહાન આત્માઓના ઘાયલ દેહો એવા તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ જંગલમાં પાંદડા વિહોણા, ફૂલોથી ભરેલા કિમશુક અને શાલમળી વૃક્ષો.
ચક્રતુસ્તુમુલં ઘોરં સંનિપાતં મુહુર્મુહુઃ। ઇન્દ્રજિલ્લક્ષ્મણશ્ચૈવ પરસ્પરજયૈષિણૌ
ઇન્દ્રજિત અને લક્ષ્મણ, એકબીજાને હરાવવાની ઇચ્છા રાખીને, વારંવાર ભયાનક અને ગજ્જન યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
લક્ષ્મણો રાવણિં યુદ્ધે રાવણિશ્ચાપિ લક્ષ્મણમ્। અન્યોન્યં તાવભિઘ્નન્તૌ ન શ્રમં પ્રતિપદ્યતામ્
લક્ષ્મણે રાવણપુત્રને યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યો અને રાવણપુત્રે લક્ષ્મણને ઘાયલ કર્યો; બંને એકબીજાને આઘાત કરતા રહ્યા, પણ કોઈને થાક લાગ્યો નહીં.
બાણજાલૈઃ શરીરસ્થૈરવગાઢૈસ્તરસ્વિનૌ। શુશુભાતે મહાવીર્યૌ પ્રરૂઢાવિવ પર્વતૌ
મહાવીર બન્ને યુધ્ધવીરોના દેહો બાણોની ઝપટમાં છલણી અને ઢંકાઈ ગયા હતા, તેમ છતાં તેઓ લતાવાળાં બે પર્વતો જેવી છબી ધરાવતા હતા.
તયો રુધિરસિક્તાનિ સંવૃતાનિ શરૈર્ભૃશમ્। બભ્રાજુઃ સર્વગાત્રાણિ જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ
બન્નેના આખા અંગો લોહીથી ભીંજાઈ અને બાણોથી ઢંકાઈ ગયા હતા, અને તેઓ ધધકતા અગ્નિ જેવા તેજસ્વી લાગતા હતા.
તયોરથ મહાન્ કાલો વ્યતીયાદ્ યુધ્યમાનયોઃ। ન ચ તૌ યુદ્ધવૈમુખ્યં શ્રમં ચાપ્યભિજગ્મતુઃ
બન્ને યુદ્ધવીરો લડતા લડતા ઘણો સમય વીતી ગયો, છતાં કોઈએ યુદ્ધ છોડ્યું નહીં કે થાક અનુભવ્યો નહીં.
અથ સમરપરિશ્રમં નિહન્તું સમરમુખેષ્વજિતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય। પ્રિયહિતમુપપાદયન્ મહાત્મા સમરમુપેત્ય વિભીષણોઽવતસ્થે
ત્યારે, યુદ્ધમાં અપરાજિત લક્ષ્મણના થાકને દૂર કરવા માટે, મહાત્મા વિભીષણ પોતાના પ્રિયજનના હિત માટે યુદ્ધમાં આવ્યા અને મજબૂતીથી ઊભા રહ્યા.
thumb|એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનનવતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.