નિદર્શયસ્વાત્મબલં સમુદ્યતં કુરુષ્વ સર્વાયુધસાયકવ્યયમ્। ન લક્ષ્મણસ્યૈત્ય હિ બાણગોચરં ત્વમદ્ય જીવન્ સબલો ગમિષ્યસિ
હવે તું પોતાનું બળ બતાવ, બધાં શસ્ત્રો અને બાણ વાપરી નાખ. કારણ કે આજે લક્ષ્મણના બાણોની ઝપટમાં આવીને, તું અને તારો સેનાપતિ જીવતા પાછા જઈ શકશો નહીં.
thumb|અષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો અઠ્ઠ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં ક્રોધેનાભ્યુત્પપાત ચ
વિભીષણના વચન સાંભળીને, રાવણપુત્ર ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને કઠોર શબ્દોમાં બોલ્યો, ગુસ્સામાં ઊભો થયો.
ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશો રથે સુસમલંકૃતે। કાલાશ્વયુક્તે મહતિ સ્થિતઃ કાલાન્તકોપમઃ
હાથમાં તલવાર લઈને, ભવ્ય શણગારેલા રથમાં, કાળના ઘોડાં જોડાયેલા હતા, એ અંતકાળના કાળ જેવો દેખાતો હતો.
મહાપ્રમાણમુદ્યમ્ય વિપુલં વેગવદ્ દૃઢમ્। ધનુર્ભીમબલો ભીમં શરાંશ્ચામિત્રનાશનાન્
મોટું, મજબૂત અને ઝડપી ધનુષ્ય ઊંચકીને, ભયાનક બળ ધરાવતો, દુશ્મનોના વિનાશ માટે ભયાનક બાણો હાથમાં લીધા.
તં દદર્શ મહેષ્વાસો રથસ્થઃ સમલંકૃતઃ। અલંકૃતમમિત્રઘ્નો રાવણસ્યાત્મજો બલી
મહાન ધનુર્ધર, શોભાયમાન અને રથમાં ઉભેલો, રાવણના શક્તિશાળી પુત્રને, દુશ્મનોના વિનાશકને, સુંદર શણગારેલા રૂપે જોયો.
હનૂમત્પૃષ્ઠમારૂઢમુદયસ્થરવિપ્રભમ્। ઉવાચૈનં સુસંરબ્ધઃ સૌમિત્રિં સવિભીષણમ્
હનુમાનની પીઠ પર બેઠેલો, ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, તેણે ઉગ્ર સ્વરે સૌમિત્રિ અને વિભીષણને સંબોધ્યા.
તાંશ્ચ વાનરશાર્દૂલાન્ પશ્યધ્વં મે પરાક્રમમ્। અદ્ય મત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટં શરવર્ષં દુરાસદમ્
હે વાનરવીરો, હવે મારા પરાક્રમને જુઓ. આજે મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોના વરસાદને સહન કરવું અશક્ય થશે.
મુક્તવર્ષમિવાકાશે ધારયિષ્યથ સંયુગે। અદ્ય વો મામકા બાણા મહાકાર્મુકનિઃસૃતાઃ। વિધમિષ્યન્તિ ગાત્રાણિ તૂલરાશિમિવાનલઃ
યુદ્ધમાં આકાશમાં વરસતા વરસાદ જેવો, આજે મારા મહાધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણો, અગ્નિ જેમ કપાસના ઢગલાને ભસ્મ કરે છે તેમ, તમારાં શરીરોને ભેદી નાખશે.
તીક્ષ્ણસાયકનિર્ભિન્નાન્ શૂલશક્ત્યૃષ્ટિતોમરૈઃ। અદ્ય વો ગમયિષ્યામિ સર્વાનેવ યમક્ષયમ્
તીક્ષ્ણ બાણો, શૂળ, શક્તિ અને ટોમરોથી today હું તમારે બધાને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.
સૃજતઃ શરવર્ષાણિ ક્ષિપ્રહસ્તસ્ય સંયુગે। જીમૂતસ્યેવ નદતઃ કઃ સ્થાસ્યતિ મમાગ્રતઃ
યુદ્ધમાં ઝડપી હાથોથી બાણોના વરસાદ વરસાવતો, હું ગર્જનારા મેઘ જેવો છું, તો મારા સામે કોણ ઊભો રહી શકે?
રાત્રિયુદ્ધે તદા પૂર્વં વજ્રાશનિસમૈઃ શરૈઃ। શાયિતૌ તૌ મયા ભૂયો વિસંજ્ઞૌ સપુરઃસરૌ
એ પહેલા રાત્રિના યુદ્ધમાં, વજ્ર અને વીજળી જેવા બાણોથી, મેં એ બંને નેતાઓ અને તેમના સાથીઓને અચેત કરી જમીન પર પાડી દીધા હતા.
સ્મૃતિર્ન તેઽસ્તિ વા મન્યે વ્યક્તં યાતો યમક્ષયમ્। આશીવિષસમં ક્રુદ્ધં યન્માં યોદ્ધુમુપસ્થિતઃ
મને લાગે છે કે તને કશુંય યાદ નથી, કેમ કે તું તો યમલોક જવા આવ્યો છે, કારણ કે તું ગુસ્સે ભરેલા ઝેરી સાપ જેવા મને લડવા આવ્યો છે.
તચ્છ્રુત્વા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ગર્જિતં રાઘવસ્તદા। અભીતવદનઃ ક્રુદ્ધો રાવણિં વાક્યમબ્રવીત્
રાક્ષસોના રાજાની ગર્જના સાંભળીને, રાઘવ ગુસ્સામાં, નિર્ભય ચહેરા સાથે, રાવણપુત્રને એમ બોલ્યો.
ઉક્તશ્ચ દુર્ગમઃ પારઃ કાર્યાણાં રાક્ષસ ત્વયા। કાર્યાણાં કર્મણા પારં યો ગચ્છતિ સ બુદ્ધિમાન્
હે રાક્ષસ, તું કહ્યું કે કામ પૂરું કરવું બહુ મુશ્કેલ છે, પણ જે કર્મથી પોતાના કાર્યને પૂર્ણ કરે છે, એ સાચો બુદ્ધિશાળી છે.
સ ત્વમર્થસ્ય હીનાર્થો દુરવાપસ્ય કેનચિત્। વાચા વ્યાહૃત્ય જાનીષે કૃતાર્થોઽસ્મીતિ દુર્મતે
તારે સાચી સંપત્તિ નથી અને દુર્લભ વસ્તુ મેળવવાની તારી શક્તિ નથી, છતાં ફક્ત બોલી નાખીને તું માને છે કે બધું મેળવી લીધું, હે મૂર્ખ.
અન્તર્ધાનગતેનાજૌ યત્ત્વયા ચરિતસ્તદા। તસ્કરાચરિતો માર્ગો નૈષ વીરનિષેવિતઃ
યુદ્ધમાં જે રીતે તું અદૃશ્ય થઈ ગયો, એ તો ચોરોનો રસ્તો છે, વીરોએ ક્યારેય આવું વર્તન કરતું નથી.
યથા બાણપથં પ્રાપ્ય સ્થિતોઽસ્મિ તવ રાક્ષસ। દર્શયસ્વાદ્ય તત્તેજો વાચા ત્વં કિં વિકત્થસે
હવે હું તારા બાણોની પાંસળીમાં ઊભો છું, રાક્ષસ, તો આજે તું તારી શક્તિ બતાવ. ફક્ત બોલી બોલી શા માટે શોખ બતાવે છે?
એવમુક્તો ધનુર્ભીમં પરામૃશ્ય મહાબલઃ। સસર્જ નિશિતાન્ બાણાનિન્દ્રજિત્ સમિતિંજયઃ
આ રીતે કહેતાં જ મહાબળવાન ઇન્દ્રજિતે પોતાનું ભયાનક ધનુષ્ય સંભાળી, યુદ્ધવિજયી બની, તીખા બાણો છોડ્યા.
તેન સૃષ્ટા મહાવેગાઃ શરાઃ સર્પવિષોપમાઃ। સમ્પ્રાપ્ય લક્ષ્મણં પેતુઃ શ્વસન્ત ઇવ પન્નગાઃ
તે જોરદાર અને ઝેરવાળા સાપ જેવાં બાણો લક્ષ્મણ સુધી પહોંચી, અને પાન્ણગની જેમ ફુફાટતા તેના પર પડ્યા.
શરૈરતિમહાવેગૈર્વેગવાન્ રાવણાત્મજઃ। સૌમિત્રિમિન્દ્રજિદ્ યુદ્ધે વિવ્યાધ શુભલક્ષણમ્
રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિતે અત્યંત ઝડપી એવા બાણોથી યુદ્ધમાં શુભલક્ષણવાળા સોમિત્રિને ઘાયલ કર્યો.
સ શરૈરતિવિદ્ધાઙ્ગો રુધિરેણ સમુક્ષિતઃ। શુશુભે લક્ષ્મણઃ શ્રીમાન્ વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
બાણોથી શરીર છિદ્રાયેલું અને લોહીથી ભીંજાયેલો તેજસ્વી લક્ષ્મણ ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો ઝગમગતો લાગ્યો.
ઇન્દ્રજિત્ ત્વાત્મનઃ કર્મ પ્રસમીક્ષ્યાભિગમ્ય ચ। વિનદ્ય સુમહાનાદમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી ઇન્દ્રજિતે પોતાના કૃત્યને જોઈ, આગળ આવી, મોટો ગર્જન કર્યો અને આ શબ્દો બોલ્યા.
પત્રિણઃ શિતધારાસ્તે શરા મત્કાર્મુકચ્યુતાઃ। આદાસ્યન્તેઽદ્ય સૌમિત્રે જીવિતં જીવિતાન્તકાઃ
હે સોમિત્રિ, મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા આ પાંખવાળા તીખા બાણો આજે તારો જીવ લઈ જશે — એ જીવનો અંત લાવનારા છે.
અદ્ય ગોમાયુસઙ્ઘાશ્ચ શ્યેનસઙ્ઘાશ્ચ લક્ષ્મણ। ગૃધ્રાશ્ચ નિપતન્તુ ત્વાં ગતાસું નિહતં મયા
આજે, લક્ષ્મણ, તારા મારાથી મરેલા, જીવહીન શરીર પર શિયાળ, ગિધ અને ગરુડના ટોળા તૂટી પડશે.
ક્ષત્રબન્ધું સદાનાર્યં રામઃ પરમદુર્મતિઃ। ભક્તં ભ્રાતરમદ્યૈવ ત્વાં દ્રક્ષ્યતિ હતં મયા
આજે રામ, જે અતિ દુષ્ટ છે, તે તને — પોતાના ભક્ત ભાઈને — મારાથી મારેલો, ક્ષત્રિય વર્ણનો કલંક અને હંમેશા અયોગ્ય, એમ જોઈ લેશે.
વિસ્રસ્તકવચં ભૂમૌ વ્યપવિદ્ધશરાસનમ્। હૃતોત્તમાઙ્ગં સૌમિત્રે ત્વામદ્ય નિહતં મયા
સોમિત્રિ, આજે હું તને એવો મારું કે તારો કવચ છૂટી જશે, ધનુષ્ય જમીન પર પડી જશે અને તારો મસ્તક કપાઈ જશે.
ઇતિ બ્રુવાણં સંક્રુદ્ધઃ પરુષં રાવણાત્મજમ્। હેતુમદ્ વાક્યમર્થજ્ઞો લક્ષ્મણઃ પ્રત્યુવાચ હ
રાવણપુત્રે ગુસ્સામાં કઠોર શબ્દો બોલ્યા ત્યારે અર્થ સમજનાર લક્ષ્મણે યોગ્ય અને શાંતિથી જવાબ આપ્યો.
વાગ્બલં ત્યજ દુર્બુદ્ધે ક્રૂરકર્મન્ હિ રાક્ષસ। અથ કસ્માદ્ વદસ્યેતત્ સમ્પાદય સુકર્મણા
હે દુર્બુદ્ધિ, રાક્ષસ, ફક્ત બોલવાની તાકાત છોડ, કેમ કે તું તો ક્રૂર કર્મ કરનારો છે. હવે આવા શબ્દો કેમ બોલે છે? સારું કામ કરીને બતાવ.
અકૃત્વા કત્થસે કર્મ કિમર્થમિહ રાક્ષસ। કુરુ તત્ કર્મ યેનાહં શ્રદ્ધેયં તવ કત્થનમ્
હે રાક્ષસ, કામ કર્યા વિના અહીં કેમ ફક્ત ડંકો પીટે છે? એવું કામ કર કે જેના કારણે તારી ડંકોમાં વિશ્વાસ આવે.