એવમુક્તો મહાતેજા મનસ્વી રાવણાત્મજઃ। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં તત્ર દૃષ્ટ્વા વિભીષણમ્
આ રીતે બોલાતા, રાવણપુત્ર એ મહાન અને દૃઢ મનવાળો, વિભીષણને જોઈને ત્યાં કઠોર વચન બોલ્યો.
ઇહ ત્વં જાતસંવૃદ્ધઃ સાક્ષાત્ ભ્રાતા પિતુર્મમ। કથં દ્રુહ્યસિ પુત્રસ્ય પિતૃવ્યો મમ રાક્ષસ
અહીં જ તું જન્મ્યો અને મોટો થયો, તું તો મારા પિતાજીના સગા ભાઈ છે — તો પછી, રાક્ષસ, તું કેમ તારા ભાઈના દીકરાને દગો આપી રહ્યો છે?
ન જ્ઞાતિત્વં ન સૌહાર્દં ન જાતિસ્તવ દુર્મતે। પ્રમાણં ન ચ સૌદર્યં ન ધર્મો ધર્મદૂષણ
હે દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા, તારા પાસે ન તો કોઈ સગાપણું છે, ન મિત્રતા, ન સાચી જાત છે; તારા પાસે ન તો કોઈ ભલાઈ છે, ન ધર્મ છે, હે ધર્મ બગાડનાર.
શોચ્યસ્ત્વમસિ દુર્બુદ્ધે નિન્દનીયશ્ચ સાધુભિઃ। યસ્ત્વં સ્વજનમુત્સૃજ્ય પરભૃત્યત્વમાગતઃ
હે મૂર્ખ, તું દયાનો પાત્ર છે અને સારા લોકો તારી નિંદા કરે છે, કેમ કે તું તારા જ લોકોને છોડી ને બીજાના દાસ બની ગયો છે.
નૈતચ્છિથિલયા બુદ્ધ્યા ત્વં વેત્સિ મહદન્તરમ્। ક્વ ચ સ્વજનસંવાસઃ ક્વ ચ નીચ પરાશ્રયઃ
આવી નબળી સમજથી તને એ મોટો ફરક સમજાતો નથી; પોતાના લોકોમાં રહેવું ક્યાં અને પરાયાં પર આધાર રાખવાની નીચતા ક્યાં?
ગુણવાન્ વા પરજનઃ સ્વજનો નિર્ગુણોઽપિ વા। નિર્ગુણઃ સ્વજનઃ શ્રેયાન્ યઃ પરઃ પર એવ સઃ
પરાયો ભલે ગુણવાળો હોય કે પોતાનો ગુણહીન હોય, પોતાનો માણસ જ વધારે સારો છે, ભલે તેમાં ગુણ ન હોય; પરાયો તો હંમેશા પરાયો જ રહે છે.
યઃ સ્વપક્ષં પરિત્યજ્ય પરપક્ષં નિષેવતે। સ સ્વપક્ષે ક્ષયં યાતે પશ્ચાત્ તૈરેવ હન્યતે
જે પોતાના પક્ષને છોડી ને પરાયાંની સેવા કરે છે, જ્યારે પોતાનો પક્ષ નાશ પામે છે, ત્યારે એ પછી એ જ પરાયાંના હાથેથી મરે છે.
નિરનુક્રોશતા ચેયં યાદૃશી તે નિશાચર। સ્વજનેન ત્વયા શક્યં પૌરુષં રાવણાનુજ
હે રાત્રે ફરનાર, તારી આ निर्दયતા છે; હે રાવણના ભાઈ, તું તારા જ લોકો સાથે તારી વીરતા બતાવી શકતો.
ઇત્યુક્તો ભ્રાતૃપુત્રેણ પ્રત્યુવાચ વિભીષણઃ। અજાનન્નિવ મચ્છીલં કિં રાક્ષસ વિકત્થસે
ભાઈના દીકરાએ આમ કહ્યે પછી, વિભીષણે જવાબ આપ્યો: 'હે રાક્ષસ, જાણતાં છતાં તું કેમ મારી વાતોનું ગૌરવ કરે છે?'
રાક્ષસેન્દ્રસુતાસાધો પારુષ્યં ત્યજ ગૌરવાત્। કુલે યદ્યપ્યહં જાતો રક્ષસાં ક્રૂરકર્મણામ્। ગુણો યઃ પ્રથમો નૄણાં તન્મે શીલમરાક્ષસમ્
હે રાક્ષસરાજના પુત્ર, આડકતરી વાતો છોડ, માન રાખીને નમ્ર બન; હું ભલે ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસ કુળમાં જન્મ્યો છું, પણ મનુષ્યોમાં જે શ્રેષ્ઠ ગુણ છે એ જ મારું સ્વભાવ છે, રાક્ષસોનું નહીં.
ન રમે દારુણેનાહં ન ચાધર્મેણ વૈ રમે। ભ્રાત્રા વિષમશીલોઽપિ કથં ભ્રાતા નિરસ્યતે
હું કઠોરતા કે અધર્મમાં આનંદ પામતો નથી; ભલે મારા ભાઈનું સ્વભાવ અલગ હોય, પણ ભાઈને કદી દૂર કરી શકાય નહીં.
ધર્માત્ પ્રચ્યુતશીલં હિ પુરુષં પાપનિશ્ચયમ્। ત્યક્ત્વા સુખમવાપ્નોતિ હસ્તાદાશીવિષં યથા
જે પુરુષ ધર્મમાંથી ભટકી ગયો હોય અને પાપમાં જ મન લગાવતો હોય, તેને છોડી દઈએ તો સુખ મળે છે — જેમ કે હાથમાંથી ઝેરી સાપને ફેંકી દઈએ તો.
પરસ્વહરણે યુક્તં પરદારાભિમર્શકમ્। ત્યાજ્યમાહુર્દુરાત્માનં વેશ્મ પ્રજ્વલિતં યથા
જે દુષ્ટ માણસ પરધન હરણ કરે છે કે પરસ્ત્રી પર દૃષ્ટિ રાખે છે, તેને તો અગ્નિ લાગેલા ઘર જેવી છોડી દેવું જોઈએ, એમ કહેવાયું છે.
પરસ્વાનાં ચ હરણં પરદારાભિમર્શનમ્। સુહૃદામતિશઙ્કા ચ ત્રયો દોષાઃ ક્ષયાવહાઃ
બીજાના ધનનું ચોરવું, પરસ્ત્રી પર દૃષ્ટિ રાખવી અને મિત્રોમાં શંકા રાખવી — આ ત્રણ દુર્ગુણ છે, જે વિનાશ લાવે છે.
મહર્ષીણાં વધો ઘોરઃ સર્વદેવૈશ્ચ વિગ્રહઃ। અભિમાનશ્ચ રોષશ્ચ વૈરિત્વં પ્રતિકૂલતા
મહર્ષીઓની ભયાનક હત્યા, બધા દેવતાઓ સાથે ઝઘડો, અહંકાર, ક્રોધ, દુશ્મની અને વિરોધ — આ બધા દુર્ગુણો છે.
એતે દોષા મમ ભ્રાતુર્જીવિતૈશ્વર્યનાશનાઃ। ગુણાન્ પ્રચ્છાદયામાસુઃ પર્વતાનિવ તોયદાઃ
આ દુર્ગુણોએ મારા ભાઈનું જીવન અને વૈભવ બગાડી દીધું; એના ગુણોને તો આ દુર્ગુણોએ એવી રીતે ઢાંકી દીધા, જેમ વાદળો પહાડને ઢાંકે છે.
દોષૈરેતૈઃ પરિત્યક્તો મયા ભ્રાતા પિતા તવ। નેયમસ્તિ પુરી લઙ્કા ન ચ ત્વં ન ચ તે પિતા
આ દુર્ગુણોને કારણે મેં મારા ભાઈને, એટલે કે તારા પિતાને છોડી દીધો છે; હવે આ લંકા નગર, તું અને તારો પિતા — કોઈ જ નથી.
અતિમાનશ્ચ બાલશ્ચ દુર્વિનીતશ્ચ રાક્ષસ। બદ્ધસ્ત્વં કાલપાશેન બ્રૂહિ માં યદ્ યદિચ્છસિ
હે રાક્ષસ, તું ઘમંડી છે, બાળસ્વભાવનો છે અને અણઘડ છે; તું તો સમયના ફાંસામાં બંધાઈ ગયો છે, હવે તારે જે કહેવું હોય એ કહી લે.
અદ્યેહ વ્યસનં પ્રાપ્તં યન્માં પરુષમુક્તવાન્। પ્રવેષ્ટું ન ત્વયા શક્યં ન્યગ્રોધં રાક્ષસાધમ
આજે તારે દુઃખ ભોગવવું પડશે, કેમ કે તું મને કઠોર શબ્દો કહ્યા છે; હવે તું વટવૃક્ષમાં છુપાઈ શકીશ નહીં, હે રાક્ષસોમાં સૌથી નીચો.
ધર્ષયિત્વા ચ કાકુત્સ્થં ન શક્યં જીવિતું ત્વયા। યુધ્યસ્વ નરદેવેન લક્ષ્મણેન રણે સહ। હતસ્ત્વં દેવતાકાર્યં કરિષ્યસિ યમક્ષયમ્
કાકુત્સ્થનું અપમાન કર્યા પછી, હવે તારે જીવવું શક્ય નથી. તું યુદ્ધમાં રાજકુમાર લક્ષ્મણ સાથે લડ. જ્યારે તું મારાઈશ, ત્યારે દેવતાઓનું કામ પૂરું કરી યમલોકમાં પહોંચીશ.
નિદર્શયસ્વાત્મબલં સમુદ્યતં કુરુષ્વ સર્વાયુધસાયકવ્યયમ્। ન લક્ષ્મણસ્યૈત્ય હિ બાણગોચરં ત્વમદ્ય જીવન્ સબલો ગમિષ્યસિ
હવે તું પોતાનું બળ બતાવ, બધાં શસ્ત્રો અને બાણ વાપરી નાખ. કારણ કે આજે લક્ષ્મણના બાણોની ઝપટમાં આવીને, તું અને તારો સેનાપતિ જીવતા પાછા જઈ શકશો નહીં.
thumb|અષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો અઠ્ઠ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં ક્રોધેનાભ્યુત્પપાત ચ
વિભીષણના વચન સાંભળીને, રાવણપુત્ર ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને કઠોર શબ્દોમાં બોલ્યો, ગુસ્સામાં ઊભો થયો.
ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશો રથે સુસમલંકૃતે। કાલાશ્વયુક્તે મહતિ સ્થિતઃ કાલાન્તકોપમઃ
હાથમાં તલવાર લઈને, ભવ્ય શણગારેલા રથમાં, કાળના ઘોડાં જોડાયેલા હતા, એ અંતકાળના કાળ જેવો દેખાતો હતો.
મહાપ્રમાણમુદ્યમ્ય વિપુલં વેગવદ્ દૃઢમ્। ધનુર્ભીમબલો ભીમં શરાંશ્ચામિત્રનાશનાન્
મોટું, મજબૂત અને ઝડપી ધનુષ્ય ઊંચકીને, ભયાનક બળ ધરાવતો, દુશ્મનોના વિનાશ માટે ભયાનક બાણો હાથમાં લીધા.
તં દદર્શ મહેષ્વાસો રથસ્થઃ સમલંકૃતઃ। અલંકૃતમમિત્રઘ્નો રાવણસ્યાત્મજો બલી
મહાન ધનુર્ધર, શોભાયમાન અને રથમાં ઉભેલો, રાવણના શક્તિશાળી પુત્રને, દુશ્મનોના વિનાશકને, સુંદર શણગારેલા રૂપે જોયો.
હનૂમત્પૃષ્ઠમારૂઢમુદયસ્થરવિપ્રભમ્। ઉવાચૈનં સુસંરબ્ધઃ સૌમિત્રિં સવિભીષણમ્
હનુમાનની પીઠ પર બેઠેલો, ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, તેણે ઉગ્ર સ્વરે સૌમિત્રિ અને વિભીષણને સંબોધ્યા.
તાંશ્ચ વાનરશાર્દૂલાન્ પશ્યધ્વં મે પરાક્રમમ્। અદ્ય મત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટં શરવર્ષં દુરાસદમ્
હે વાનરવીરો, હવે મારા પરાક્રમને જુઓ. આજે મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોના વરસાદને સહન કરવું અશક્ય થશે.
મુક્તવર્ષમિવાકાશે ધારયિષ્યથ સંયુગે। અદ્ય વો મામકા બાણા મહાકાર્મુકનિઃસૃતાઃ। વિધમિષ્યન્તિ ગાત્રાણિ તૂલરાશિમિવાનલઃ
યુદ્ધમાં આકાશમાં વરસતા વરસાદ જેવો, આજે મારા મહાધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણો, અગ્નિ જેમ કપાસના ઢગલાને ભસ્મ કરે છે તેમ, તમારાં શરીરોને ભેદી નાખશે.
તીક્ષ્ણસાયકનિર્ભિન્નાન્ શૂલશક્ત્યૃષ્ટિતોમરૈઃ। અદ્ય વો ગમયિષ્યામિ સર્વાનેવ યમક્ષયમ્
તીક્ષ્ણ બાણો, શૂળ, શક્તિ અને ટોમરોથી today હું તમારે બધાને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.