સ સારથિમુવાચેદં યાહિ યત્રૈષ વાનરઃ। ક્ષયમેવ હિ નઃ કુર્યાદ્ રાક્ષસાનામુપેક્ષિતઃ
તેણે પોતાના રથચાલકને કહ્યું: 'જ્યાં એ વાનર છે ત્યાં લઈ જા; જો તેને અવગણવામાં આવશે તો એ ચોક્કસ રાક્ષસોનો વિનાશ લાવશે.'
ઇત્યુક્તઃ સારથિસ્તેન યયૌ યત્ર સ મારુતિઃ। વહન્ પરમદુર્ધર્ષં સ્થિતમિન્દ્રજિતં રથે
એ રીતે કહ્યાના પછી, રથચાલકે અત્યંત ભયંકર અને અપરાજય ઇન્દ્રજિતને લઈને હનુમાન જ્યાં હતો ત્યાં રથ હાંક્યો.
સોઽભ્યુપેત્ય શરાન્ ખડ્ગાન્ પટ્ટિશાંશ્ચ પરશ્વધાન્। અભ્યવર્ષત દુર્ધર્ષઃ કપિમૂર્ધનિ રાક્ષસઃ
પછી એ ભયંકર રાક્ષસે નજીક આવીને વાનરના માથા પર બાણ, તલવાર, પટ્ટિશ અને કુહાડા વરસાવ્યા.
તાનિ શસ્ત્રાણિ ઘોરાણિ પ્રતિગૃહ્ય સ મારુતિઃ। રોષેણ મહતાવિષ્ટો વાક્યં ચેદમુવાચ હ
હનુમાનજી એ ભયાનક શસ્ત્રો પકડીને, ભારે રોષથી કહ્યું:
યુધ્યસ્વ યદિ શૂરોઽસિ રાવણાત્મજ દુર્મતે। વાયુપુત્રં સમાસાદ્ય ન જીવન્ પ્રતિયાસ્યસિ
રાવણપુત્ર, જો તું સાચો વીર હોય તો લડ, દુષ્ટ ચિત્તવાળો! પવનપુત્રને મળ્યા પછી જીવતો પાછો નહીં ફરશે.
બાહુભ્યાં સમ્પ્રયુધ્યસ્વ યદિ મે દ્વન્દ્વમાહવે। વેગં સહસ્વ દુર્બુદ્ધે તતસ્ત્વં રક્ષસાં વરઃ
જો તને એકલવાય યુદ્ધ કરવું હોય તો, મારા સાથે હાથમાં હાથ નાખી લડ. અરે મૂર્ખ, જો મારું જોર સહન કરી શકે તો જ તું રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ કહેવાશે.
હનૂમન્તં જિઘાંસન્તં સમુદ્યતશરાસનમ્। રાવણાત્મજમાચષ્ટે લક્ષ્મણાય વિભીષણઃ
હનુમાનજીને મારવા માટે ધનુષ્ય તાણીને ઊભેલા રાવણપુત્રને જોઈને, વિભીષણે લક્ષ્મણજીને કહ્યું:
યઃ સ વાસવનિર્જેતા રાવણસ્યાત્મસમ્ભવઃ। સ એષ રથમાસ્થાય હનૂમન્તં જિઘાંસતિ
જે રાવણનો પોતાનો પુત્ર છે અને જેણે ઇન્દ્રને પણ હરાવ્યો હતો, એ જ હવે રથ પર ચડીને હનુમાનજીને મારવા માટે આવી રહ્યો છે.
તમપ્રતિમસંસ્થાનૈઃ શરૈઃ શત્રુનિવારણૈઃ। જીવિતાન્તકરૈર્ઘોરૈઃ સૌમિત્રે રાવણિં જહિ
હે સોમિત્ર, તારા અનન્ય અને શત્રુઓને હરાવનારા, જીવનહરણ કરનારા ભયાનક બાણોથી રાવણપુત્રને માર.
ઇત્યેવમુક્તસ્તુ તદા મહાત્મા વિભીષણેનારિવિભીષણેન। દદર્શ તં પર્વતસંનિકાશં રથસ્થિતં ભીમબલં દુરાસદમ્
આ રીતે મહાન વિભીષણ, જે દુશ્મનોનો વિનાશક છે, એના વચન સાંભળી લક્ષ્મણજી એ પર્વત જેવો, ભયાનક બળવાન અને રથ પર ઊભેલો યોદ્ધા જોયો.
thumb|સપ્તાશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તાશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તેરમો સર્ગ.
એવમુક્ત્વા તુ સૌમિત્રિં જાતહર્ષો વિભીષણઃ। ધનુષ્પાણિં તમાદાય ત્વરમાણો જગામ સઃ
આ રીતે સોમિત્રિને કહી, આનંદથી ભરાયેલા વિભીષણએ ધનુષ્ય હાથમાં લઈ ઝડપથી આગળ વધ્યા.
અવિદૂરં તતો ગત્વા પ્રવિશ્ય તુ મહદ્ વનમ્। અદર્શયત તત્કર્મ લક્ષ્મણાય વિભીષણઃ
થોડું દૂર જઈને, મોટા જંગલમાં પ્રવેશી, વિભીષણે લક્ષ્મણજીને એ કાર્ય બતાવ્યું.
નીલજીમૂતસંકાશં ન્યગ્રોધં ભીમદર્શનમ્। તેજસ્વી રાવણભ્રાતા લક્ષ્મણાય ન્યવેદયત્
રાવણના તેજસ્વી ભાઈએ લક્ષ્મણજીને વરસાદના મેઘ જેવો કાળો અને ભયાનક વટવૃક્ષ બતાવ્યો.
ઇહોપહારં ભૂતાનાં બલવાન્ રાવણાત્મજઃ। ઉપહૃત્ય તતઃ પશ્ચાત્ સંગ્રામમભિવર્તતે
અહીં રાવણપુત્રે શક્તિશાળી ભુતોને બલિ આપ્યો છે; પછી એ યુદ્ધ માટે આગળ વધે છે.
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં તતો ભવતિ રાક્ષસઃ। નિહન્તિ સમરે શત્રૂન્ બધ્નાતિ ચ શરોત્તમૈઃ
પછી એ રાક્ષસ બધાને અદૃશ્ય થઈ જાય છે, યુદ્ધમાં શત્રુઓને મારે છે અને શ્રેષ્ઠ બાણોથી તેમને બાંધે છે.
તમપ્રવિષ્ટં ન્યગ્રોધં બલિનં રાવણાત્મજમ્। વિધ્વંસય શરૈર્દીપ્તૈઃ સરથં સાશ્વસારથિમ્
જે રાવણપુત્ર એ વટવૃક્ષમાં પ્રવેશી ગયો છે, એના રથ, ઘોડા અને સારથી સહિત તેને તેજસ્વી બાણોથી નાશ કરી નાખ.
તથેત્યુક્ત્વા મહાતેજાઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ। બભૂવાવસ્થિતસ્તત્ર ચિત્રં વિસ્ફારયન્ ધનુઃ
'જેમ તું કહ્યો તેમ,' કહીને, મિત્રોને આનંદ આપનાર તેજસ્વી સોમિત્રિ ત્યાં સ્થિર ઊભા રહી ધનુષ્ય તાણવા લાગ્યા.
સ રથેનાગ્નિવર્ણેન બલવાન્ રાવણાત્મજઃ। ઇન્દ્રજિત્ કવચી ખડ્ગી સધ્વજઃ પ્રત્યદૃશ્યત
પછી રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિત, બળવાન, કવચ ધારણ કરેલો, હાથમાં તલવાર અને ધ્વજાવાળો, અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો રથ લઈને દેખાયો.
તમુવાચ મહાતેજાઃ પૌલસ્ત્યમપરાજિતમ્। સમાહ્વયે ત્વાં સમરે સમ્યગ્ યુદ્ધં પ્રયચ્છ મે
પછી તેજસ્વી લક્ષ્મણએ પુલસ્ત્યકુળના અજેયને કહ્યું: 'હું તને યુદ્ધ માટે આમંત્રિત કરું છું, અહીં સાચું યુદ્ધ આપ.'
એવમુક્તો મહાતેજા મનસ્વી રાવણાત્મજઃ। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં તત્ર દૃષ્ટ્વા વિભીષણમ્
આ રીતે બોલાતા, રાવણપુત્ર એ મહાન અને દૃઢ મનવાળો, વિભીષણને જોઈને ત્યાં કઠોર વચન બોલ્યો.
ઇહ ત્વં જાતસંવૃદ્ધઃ સાક્ષાત્ ભ્રાતા પિતુર્મમ। કથં દ્રુહ્યસિ પુત્રસ્ય પિતૃવ્યો મમ રાક્ષસ
અહીં જ તું જન્મ્યો અને મોટો થયો, તું તો મારા પિતાજીના સગા ભાઈ છે — તો પછી, રાક્ષસ, તું કેમ તારા ભાઈના દીકરાને દગો આપી રહ્યો છે?
ન જ્ઞાતિત્વં ન સૌહાર્દં ન જાતિસ્તવ દુર્મતે। પ્રમાણં ન ચ સૌદર્યં ન ધર્મો ધર્મદૂષણ
હે દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા, તારા પાસે ન તો કોઈ સગાપણું છે, ન મિત્રતા, ન સાચી જાત છે; તારા પાસે ન તો કોઈ ભલાઈ છે, ન ધર્મ છે, હે ધર્મ બગાડનાર.
શોચ્યસ્ત્વમસિ દુર્બુદ્ધે નિન્દનીયશ્ચ સાધુભિઃ। યસ્ત્વં સ્વજનમુત્સૃજ્ય પરભૃત્યત્વમાગતઃ
હે મૂર્ખ, તું દયાનો પાત્ર છે અને સારા લોકો તારી નિંદા કરે છે, કેમ કે તું તારા જ લોકોને છોડી ને બીજાના દાસ બની ગયો છે.
નૈતચ્છિથિલયા બુદ્ધ્યા ત્વં વેત્સિ મહદન્તરમ્। ક્વ ચ સ્વજનસંવાસઃ ક્વ ચ નીચ પરાશ્રયઃ
આવી નબળી સમજથી તને એ મોટો ફરક સમજાતો નથી; પોતાના લોકોમાં રહેવું ક્યાં અને પરાયાં પર આધાર રાખવાની નીચતા ક્યાં?
ગુણવાન્ વા પરજનઃ સ્વજનો નિર્ગુણોઽપિ વા। નિર્ગુણઃ સ્વજનઃ શ્રેયાન્ યઃ પરઃ પર એવ સઃ
પરાયો ભલે ગુણવાળો હોય કે પોતાનો ગુણહીન હોય, પોતાનો માણસ જ વધારે સારો છે, ભલે તેમાં ગુણ ન હોય; પરાયો તો હંમેશા પરાયો જ રહે છે.
યઃ સ્વપક્ષં પરિત્યજ્ય પરપક્ષં નિષેવતે। સ સ્વપક્ષે ક્ષયં યાતે પશ્ચાત્ તૈરેવ હન્યતે
જે પોતાના પક્ષને છોડી ને પરાયાંની સેવા કરે છે, જ્યારે પોતાનો પક્ષ નાશ પામે છે, ત્યારે એ પછી એ જ પરાયાંના હાથેથી મરે છે.
નિરનુક્રોશતા ચેયં યાદૃશી તે નિશાચર। સ્વજનેન ત્વયા શક્યં પૌરુષં રાવણાનુજ
હે રાત્રે ફરનાર, તારી આ निर्दયતા છે; હે રાવણના ભાઈ, તું તારા જ લોકો સાથે તારી વીરતા બતાવી શકતો.
ઇત્યુક્તો ભ્રાતૃપુત્રેણ પ્રત્યુવાચ વિભીષણઃ। અજાનન્નિવ મચ્છીલં કિં રાક્ષસ વિકત્થસે
ભાઈના દીકરાએ આમ કહ્યે પછી, વિભીષણે જવાબ આપ્યો: 'હે રાક્ષસ, જાણતાં છતાં તું કેમ મારી વાતોનું ગૌરવ કરે છે?'
રાક્ષસેન્દ્રસુતાસાધો પારુષ્યં ત્યજ ગૌરવાત્। કુલે યદ્યપ્યહં જાતો રક્ષસાં ક્રૂરકર્મણામ્। ગુણો યઃ પ્રથમો નૄણાં તન્મે શીલમરાક્ષસમ્
હે રાક્ષસરાજના પુત્ર, આડકતરી વાતો છોડ, માન રાખીને નમ્ર બન; હું ભલે ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસ કુળમાં જન્મ્યો છું, પણ મનુષ્યોમાં જે શ્રેષ્ઠ ગુણ છે એ જ મારું સ્વભાવ છે, રાક્ષસોનું નહીં.