સ ગત્વા દૂરમધ્વાનં સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ। રાક્ષસેન્દ્રબલં દૂરાદપશ્યદ્ વ્યૂહમાશ્રિતમ્
મિત્રોને આનંદ આપનાર સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે લાંબો રસ્તો કાપીને દૂરથી રાક્ષસરાજાની સજ્જ થયેલી સેના જોઈ.
સ સમ્પ્રાપ્ય ધનુષ્પાણિર્માયાયોગમરિંદમઃ। તસ્થૌ બ્રહ્મવિધાનેન વિજેતું રઘુનન્દનઃ
ત્યાં પહોંચીને દુશ્મનોને હરાવનાર રઘુનંદન ધનુષ હાથમાં લઈને બ્રહ્માના નિયમ પ્રમાણે વિજય માટે ઉભો રહ્યો.
વિભીષણેન સહિતો રાજપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। અઙ્ગદેન ચ વીરેણ તથાનિલસુતેન ચ
વિભીષણ, પરાક્રમી અંગદ અને પવનપુત્ર હનુમાન સાથે રાજકુમાર મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો.
વિવિધમમલશસ્ત્રભાસ્વરં તદ્ ધ્વજગહનં ગહનં મહારથૈશ્ચ। પ્રતિભયતમમપ્રમેયવેગં તિમિરમિવ દ્વિષતાં બલં વિવેશ
વિવિધ નિર્મળ શસ્ત્રોથી તેજસ્વી અને ધ્વજોથી ઘેરાયેલી, મહારથીઓથી ભરેલી, દુશ્મનો માટે ભયજનક અને અપરિમિત ઝડપવાળી એ ઘનઘોર સેના વચ્ચે લક્ષ્મણ પ્રવેશ્યો.
thumb|ષડશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છયાશીમો સર્ગ અહીં વાંચવામાં આવે છે.
અથ તસ્યામવસ્થાયાં લક્ષ્મણં રાવણાનુજઃ। પરેષામહિતં વાક્યમર્થસાધકમબ્રવીત્
એ સમયે રાવણના નાના ભાઈએ લક્ષ્મણને દુશ્મન માટે લાભદાયક અને કારગર એવી વાત કરી.
યદેતદ્ રાક્ષસાનીકં મેઘશ્યામં વિલોક્યતે। એતદાયોધ્યતાં શીઘ્રં કપિભિશ્ચ શિલાયુધૈઃ
આ કાળી મેઘ જેવી રાક્ષસોની સેના જોઈને વાનરોને પથ્થરનાં શસ્ત્રોથી ઝડપથી હુમલો કરવા દો.
તસ્યાનીકસ્ય મહતો ભેદને યત લક્ષ્મણ। રાક્ષસેન્દ્રસુતોઽપ્યત્ર ભિન્ને દૃશ્યો ભવિષ્યતિ
લક્ષ્મણ, જ્યારે તું આ મોટી સેના તોડી નાખીશ, ત્યારે રાક્ષસરાજાનો દીકરો પણ અહીં દેખાશે.
સ ત્વમિન્દ્રાશનિપ્રખ્યૈઃ શરૈરવકિરન્ પરાન્। અભિદ્રવાશુ યાવદ્ વૈ નૈતત્ કર્મ સમાપ્યતે
તેથી તું ઇન્દ્રના વીજળી જેવા બાણોથી દુશ્મનો પર વરસાવ અને ઝડપથી ચઢાઈ કરી, જેથી કામ અધૂરું ન રહે.
જહિ વીર દુરાત્માનં માયાપરમધાર્મિકમ્। રાવણિં ક્રૂરકર્માણં સર્વલોકભયાવહમ્
વીર, એ દુષ્ટ, માયાવાળું, અધર્મી, રાવણપુત્ર, ક્રૂર કર્મો કરનાર અને સર્વલોકમાં ભય ફેલાવનારને માર.
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ। વવર્ષ શરવર્ષેણ રાક્ષસેન્દ્રસુતં પ્રતિ
વિભીષણની વાત સાંભળી લક્ષ્મણ શુભ લક્ષણો ધરાવતો, રાક્ષસરાજાના પુત્ર પર બાણોની વરસાદ વરસાવતો ગયો.
ઋક્ષાઃ શાખામૃગાશ્ચૈવ દ્રુમપ્રવરયોધિનઃ। અભ્યધાવન્ત સહિતાસ્તદનીકમવસ્થિતમ્
ભાલુઓ અને વૃક્ષોથી યુદ્ધ કરનારા વાનરો મળીને એ સજ્જ થયેલી સેના પર તૂટી પડ્યા.
રાક્ષસાશ્ચ શિતૈર્બાણૈરસિભિઃ શક્તિતોમરૈઃ। અભ્યવર્તન્ત સમરે કપિસૈન્યજિઘાંસવઃ
રાક્ષસો પણ તીક્ષ્ણ બાણો, તલવાર, શક્તિ અને તોમરો લઈને વાનરસેનાને મારવા યુદ્ધમાં આગળ વધ્યા.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલઃ સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્। શબ્દેન મહતા લઙ્કાં નાદયન્ વૈ સમન્તતઃ
પછી વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયંકર અથડામણ થઈ, જેનો મોટો અવાજ આખી લંકામાં ગૂંજી ઉઠ્યો.
શસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધાકારૈઃ શિતૈર્બાણૈશ્ચ પાદપૈઃ। ઉદ્યતૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ ઘોરૈરાકાશમાવૃતમ્
વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો, તીક્ષ્ણ બાણો, વૃક્ષો અને ભયાનક પર્વતશૃંગો આકાશમાં ઉડતા દેખાયા.
રાક્ષસા વાનરેન્દ્રેષુ વિકૃતાનનબાહવઃ। નિવેશયન્તઃ શસ્ત્રાણિ ચક્રુસ્તે સુમહદ્ભયમ્
રાક્ષસોએ પોતાના વિકૃત ચહેરા અને હાથોથી વાનરમુખ્યો પર શસ્ત્રો વરસાવ્યા અને ભારે ભય ફેલાવ્યો.
તથૈવ સકલૈર્વૃક્ષૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ વાનરાઃ। અભિજઘ્નુર્નિજઘ્નુશ્ચ સમરે સર્વરાક્ષસાન્
એ જ રીતે વાનરોએ દરેક પ્રકારના વૃક્ષો અને પહાડોના શિખરો લઈને યુદ્ધમાં બધા રાક્ષસોને માર્યા અને પછાડ્યા.
ઋક્ષવાનરમુખ્યૈશ્ચ મહાકાયૈર્મહાબલૈઃ। રક્ષસાં યુધ્યમાનાનાં મહદ્ભયમજાયત
મોટા શરીર અને બલવાન ઋક્ષ અને વાનરમુખ્યોની લડાઈથી રાક્ષસોમાં ભારે ભય ફેલાયો.
સ્વમનીકં વિષણ્ણં તુ શ્રુત્વા શત્રુભિરર્દિતમ્। ઉદતિષ્ઠત દુર્ધર્ષઃ સ કર્મણ્યનનુષ્ઠિતે
જ્યારે તેણે પોતાના સૈન્યને દુશ્મનોના હુમલાથી હેરાન અને નિરાશ સાંભળ્યું, ત્યારે એ ભયંકર યોદ્ધા, હજી પોતાનું કાર્ય અધૂરૂં હતું છતાં, ઊભો થયો.
વૃક્ષાન્ધકારાન્નિર્ગત્ય જાતક્રોધઃ સ રાવણિઃ। આરુરોહ રથં સજ્જં પૂર્વયુક્તં સુસંયતમ્
પહાડ જેવા વૃક્ષોના અંધકારમાંથી ગુસ્સે ભરાઈને રાવણપુત્ર બહાર આવ્યો અને તૈયાર અને સંયમિત રથ પર ચઢ્યો.
સ ભીમકાર્મુકશરઃ કૃષ્ણાઞ્જનચયોપમઃ। રક્તાસ્યનયનો ભીમો બભૌ મૃત્યુરિવાન્તકઃ
ભયાનક ધનુષ્ય અને કાળાં મલમલ જેવા તીક્ષ્ણ બાણો ધરાવતો, લાલ મોઢું અને લાલ આંખો ધરાવતો, એ ભયાનક એવો લાગતો કે જાણે મૃત્યુ સ્વયં ઊભો હોય.
દૃષ્ટ્વૈવ તુ રથસ્થં તં પર્યવર્તત તદ્ બલમ્। રક્ષસાં ભીમવેગાનાં લક્ષ્મણેન યુયુત્સતામ્
જેમજ તે રથ પર ઊભેલો દેખાયો, રાક્ષસોની એ સેનાએ, જે લક્ષ્મણ સાથે યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક અને તીવ્ર હતી, પછડાટ ખાઈ પાછી વળી.
તસ્મિંસ્તુ કાલે હનુમાનરુજત્ સ દુરાસદમ્। ધરણીધરસંકાશો મહાવૃક્ષમરિંદમઃ
એ સમયે પવનપુત્ર હનુમાન, દુર્લઘ્ય અને પહાડ સમાન, દુશ્મનોને દમન કરનાર, એક મોટું વૃક્ષ ઉપાડી લીધું.
સ રાક્ષસાનાં તત્ સૈન્યં કાલાગ્નિરિવ નિર્દહન્। ચકાર બહુભિર્વૃક્ષૈર્નિઃસંજ્ઞં યુધિ વાનરઃ
એ વાનરે, જાણે વિનાશકાળની અગ્નિ હોય તેમ, યુદ્ધમાં અનેક વૃક્ષોથી રાક્ષસોની સેના પર આંચકો કર્યો અને તેમને અચેત કરી દીધા.
વિધ્વંસયન્તં તરસા દૃષ્ટ્વૈવ પવનાત્મજમ્। રાક્ષસાનાં સહસ્રાણિ હનૂમન્તમવાકિરન્
પવનપુત્ર હનુમાનને ઝડપથી વિનાશ કરતા જોઈ, હજારો રાક્ષસોએ તેના પર શસ્ત્રવર્ષા કરી.
શિતશૂલધરાઃ શૂલૈરસિભિશ્ચાસિપાણયઃ। શક્તિહસ્તાશ્ચ શક્તીભિઃ પટ્ટિશૈઃ પટ્ટિશાયુધાઃ
કેટલાંક તીક્ષ્ણ ભાલા ધારણ કરનારા ભાલાથી, તલવારવાળા તલવારથી, શક્તિવાળા શક્તિથી અને પટ્ટિશવાળા પટ્ટિશથી હુમલો કરવા લાગ્યા.
પરિઘૈશ્ચ ગદાભિશ્ચ કુન્તૈશ્ચ શુભદર્શનૈઃ। શતશશ્ચ શતઘ્નીભિરાયસૈરપિ મુદ્ગરૈઃ
અને લોખંડની ગદા, ગદા, સુંદર ભાલા, સૈંકડો શતઘ્ની અને લોખંડના મુગદરોથી પણ હુમલો કર્યો.
ઘોરૈઃ પરશુભિશ્ચૈવ ભિન્દિપાલૈશ્ચ રાક્ષસાઃ। મુષ્ટિભિર્વજ્રકલ્પૈશ્ચ તલૈરશનિસંનિભૈઃ
ભયાનક કુહાડા અને ભારે ગદા, વીજળી જેવી મુઠ્ઠીઓ અને વીજળી સમાન તાડીઓથી રાક્ષસોએ હુમલો કર્યો.
અભિજઘ્નુઃ સમાસાદ્ય સમન્તાત્ પર્વતોપમમ્। તેષામપિ ચ સંક્રુદ્ધશ્ચકાર કદનં મહત્
પહાડ સમાન હનુમાનને ચારેય બાજુથી ઘેરીને રાક્ષસોએ હુમલો કર્યો, પણ એ ગુસ્સે ભરાઈને તેમનો ભારે સંહાર કર્યો.
સ દદર્શ કપિશ્રેષ્ઠમચલોપમમિન્દ્રજિત્। સૂદમાનમસંત્રસ્તમમિત્રાન્ પવનાત્મજમ્
ઇન્દ્રજિતે એ પહાડ સમાન, દુશ્મનોને વિનાશ કરતો, નિર્ભય અને અડગ પવનપુત્ર હનુમાનને જોયો.