શુનઃશેપં નરશ્રેષ્ઠ ગૃહીત્વા તુ મહાયશાઃ। વ્યશ્રમત્ પુષ્કરે રાજા મધ્યાહ્ને રઘુનન્દન
રઘુવંશી, મહાયશસ્વી રાજાએ શુનઃશેપાને લઈ, મધ્યાહ્ને પુષ્કર ખાતે આરામ કર્યો.
તસ્ય વિશ્રમમાણસ્ય શુનઃશેપો મહાયશાઃ। પુષ્કરં જ્યેષ્ઠમાગમ્ય વિશ્વામિત્રં દદર્શ હ
ત્યારે, મહાયશસ્વી શુનઃશેપા પુષ્કર ખાતે આવી, વિશ્વામિત્રને જોયા.
તપ્યન્તમૃષિભિઃ સાર્ધં માતુલં પરમાતુરઃ। વિષણ્ણવદનો દીનસ્તૃષ્ણયા ચ શ્રમેણ ચ
તૃષા અને થાકથી દુઃખી, મલિન ચહેરે, શુનઃશેપાએ પોતાના માતુલ વિશ્વામિત્રને ઋષિઓ સાથે તપસ્યા કરતા જોયા.
પપાતાઙ્કે મુને રામ વાક્યં ચેદમુવાચ હ। ન મેઽસ્તિ માતા ન પિતા જ્ઞાતયો બાન્ધવાઃ કુતઃ
શુનઃશેપા મુનિની ગોદમાં પડ્યો અને કહ્યું: 'મારે neither માતા છે, neither પિતા છે, તો સંબંધીઓ ક્યાંથી હોય?'
ત્રાતુમર્હસિ માં સૌમ્ય ધર્મેણ મુનિપુંગવ। ત્રાતા ત્વં હિ નરશ્રેષ્ઠ સર્વેષાં ત્વં હિ ભાવનઃ
'મુનિશ્રેષ્ઠ, દયાળુ, ધર્મથી મને બચાવો. તમે સર્વનો આશ્રય અને સર્જનહાર છો, શ્રેષ્ઠ પુરુષ છો.'
રાજા ચ કૃતકાર્યઃ સ્યાદહં દીર્ઘાયુરવ્યયઃ। સ્વર્ગલોકમુપાશ્નીયાં તપસ્તપ્ત્વા હ્યનુત્તમમ્
'રાજાનું કાર્ય પૂર્ણ થાય, મને લાંબી અને અવિનાશી આયુષ્ય મળે. શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરીને હું સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કરું.'
સ મે નાથો હ્યનાથસ્ય ભવ ભવ્યેન ચેતસા। પિતેવ પુત્રં ધર્માત્મંસ્ત્રાતુમર્હસિ કિલ્બિષાત્
'મારે કોઈ આશ્રય નથી, તમે દયાળુ હૃદયથી મારા રક્ષક બનો. પિતા જેવું પુત્રને, ધર્મી, તમે મને પાપથી બચાવવું જોઈએ.'
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ। સાન્ત્વયિત્વા બહુવિધં પુત્રાનિદમુવાચ હ
મહાન તપસ્વી વિશ્વામિત્રે એ વચન સાંભળીને, શુનઃશેપાને અનેક રીતે શાંતિ આપી, પછી પોતાના પુત્રોને કહ્યું.
યત્કૃતે પિતરઃ પુત્રાઞ્જનયન્તિ શુભાર્થિનઃ। પરલોકહિતાર્થાય તસ્ય કાલોઽયમાગતઃ
'પિતાઓ જે માટે પુત્રોની ઈચ્છા કરે છે, શુભ માટે, પરલોકના હિત માટે—એ સમય હવે આવી ગયો છે.'
અયં મુનિસુતો બાલો મત્તઃ શરણમિચ્છતિ। અસ્ય જીવિતમાત્રેણ પ્રિયં કુરુત પુત્રકાઃ
'આ મુનિપુત્ર બાળક મારા આશ્રયમાં આવ્યો છે. મારા પુત્રો, એને જીવન આપીને એનું મન પ્રસન્ન કરો.'
સર્વે સુકૃતકર્માણઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ। પશુભૂતા નરેન્દ્રસ્ય તૃપ્તિમગ્નેઃ પ્રયચ્છત
'તમામે, જે સારા કર્મો કર્યા છે અને ધર્મમાં સ્થિર છો, રાજા માટે યજ્ઞમાં પશુ બનીને અગ્નિને તૃપ્ત કરો.'
નાથવાંશ્ચ શુનઃશેપો યજ્ઞશ્ચાવિઘ્નતો ભવેત્। દેવતાસ્તર્પિતાશ્ચ સ્યુર્મમ ચાપિ કૃતં વચઃ
'શુનઃશેપાને આશ્રય મળશે, યજ્ઞમાં કોઈ વિઘ્ન નહીં આવે, દેવતાઓ તૃપ્ત થશે અને મારું વચન પણ પૂર્ણ થશે.'
મુનેસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા મધુચ્છન્દાદયઃ સુતાઃ। સાભિમાનં નરશ્રેષ્ઠ સલીલમિદમબ્રુવન્
મુનિના એ વચન સાંભળીને, મધુચ્છંદાદિ પુત્રોએ ગૌરવ અને આંસુ સાથે, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, એમ કહ્યું.
કથમાત્મસુતાન્ હિત્વા ત્રાયસેઽન્યસુતં વિભો। અકાર્યમિવ પશ્યામઃ શ્વમાંસમિવ ભોજને
'હું કેવી રીતે પોતાના પુત્રોને છોડી, બીજાના પુત્રને બચાવશો, સ્વામી? અમને એ અયોગ્ય લાગે છે, જેમ કે શ્વાનનું માંસ ખાવું.'
તેષાં તદ્ વચનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં મુનિપુંગવઃ। ક્રોધસંરક્તનયનો વ્યાહર્તુમુપચક્રમે
પુત્રોના એ વચન સાંભળીને, મુનિશ્રેષ્ઠે, ગુસ્સાથી આંખ લાલ કરી, બોલવાનું શરૂ કર્યું.
નિઃસાધ્વસમિદં પ્રોક્તં ધર્માદપિ વિગર્હિતમ્। અતિક્રમ્ય તુ મદ્વાક્યં દારુણં રોમહર્ષણમ્
આ નિડર રીતે કહેવાયું છે, પણ ધર્મ પણ તેને નાપસંદ કરે છે; મારી વાતને અવગણીને, આ બહુ કઠોર અને ડરાવનારી વાત છે.
શ્વમાંસભોજિનઃ સર્વે વાસિષ્ઠા ઇવ જાતિષુ। પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ પૃથિવ્યામનુવત્સ્યથ
તમામ લોકો, વાસિષ્ઠના વંશજોની જેમ, જન્મથી કૂતરાનું માંસ ખાશો; પૃથ્વી પર તમે આખા હજાર વર્ષ સુધી રહીશો.
કૃત્વા શાપસમાયુક્તાન્ પુત્રાન્ મુનિવરસ્તદા। શુનઃશેપમુવાચાર્તં કૃત્વા રક્ષાં નિરામયામ્
મુનિએ પોતાના પુત્રોને શાપ આપ્યા પછી, દુઃખી શુનઃશેપને આશ્વાસન આપી, તેની સુરક્ષા અને આરોગ્યની ખાતરી કરી, તેને સંબોધન કર્યું.
પવિત્રપાશૈરાબદ્ધો રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ। વૈષ્ણવં યૂપમાસાદ્ય વાગ્ભિરગ્નિમુદાહર
પવિત્ર દોરથી બાંધેલા, લાલ ફૂલમાળ અને લાલ સુગંધિત તેલથી સજ્જ, વૈષ્ણવ યૂપ પાસે જઈને, શબ્દોથી અગ્નિને બોલાવો.
ઇમે ચ ગાથે દ્વે દિવ્યે ગાયેથા મુનિપુત્રક। અમ્બરીષસ્ય યજ્ઞેઽસ્મિંસ્તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ
મુનિપુત્ર, તું અમરીષના યજ્ઞમાં આ બે દિવ્ય ગાથાઓ ગાવા જોઈએ; પછી તું સફળતા પ્રાપ્ત કરશે.
શુનઃશેપો ગૃહીત્વા તે દ્વે ગાથે સુસમાહિતઃ। ત્વરયા રાજસિંહં તમમ્બરીષમુવાચ હ
શુનઃશેપે એ બે ગાથાઓ ધ્યાનપૂર્વક લઈ, ઝડપથી રાજસિંહ અમરીષને સંબોધન કર્યું.
રાજસિંહ મહાબુદ્ધે શીઘ્રં ગચ્છાવહે વયમ્। નિવર્તયસ્વ રાજેન્દ્ર દીક્ષાં ચ સમુદાહર
હે રાજસિંહ, હે મહાન બુદ્ધિ ધરાવનાર, ચાલો ઝડપથી જઈએ; હે રાજેન્દ્ર, તું તારો વ્રત પૂર્ણ કર અને યજ્ઞની પૂર્ણતા જાહેર કર.
તદ્ વાક્યમૃષિપુત્રસ્ય શ્રુત્વા હર્ષસમન્વિતઃ। જગામ નૃપતિઃ શીઘ્રં યજ્ઞવાટમતન્દ્રિતઃ
મુનિપુત્રના શબ્દો સાંભળીને, રાજા આનંદથી ભરાઈ, ઉત્સાહપૂર્વક યજ્ઞવાટ તરફ ગયો.
સદસ્યાનુમતે રાજા પવિત્રકૃતલક્ષણમ્। પશું રક્તામ્બરં કૃત્વા યૂપે તં સમબન્ધયત્
યજ્ઞના સભાસદોની મંજૂરીથી, રાજાએ પવિત્ર ચિહ્ન લગાવી, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા પશુને યૂપ પર બાંધ્યો.
સ બદ્ધો વાગ્ભિરગ્ર્યાભિરભિતુષ્ટાવ વૈ સુરૌ। ઇન્દ્રમિન્દ્રાનુજં ચૈવ યથાવન્મુનિપુત્રકઃ
એ રીતે બાંધાયેલા મુનિપુત્રે, યોગ્ય રીતે, શ્રેષ્ઠ શબ્દોથી ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રના નાના ભાઈની સ્તુતિ કરી.
તતઃ પ્રીતઃ સહસ્રાક્ષો રહસ્યસ્તુતિતોષિતઃ। દીર્ઘમાયુસ્તદા પ્રાદાચ્છુનઃશેપાય વાસવઃ
પછી, હજારો આંખો ધરાવનાર ઇન્દ્ર, ગુપ્ત સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, શુનઃશેપને લાંબી આયુષ્ય આપી.
સ ચ રાજા નરશ્રેષ્ઠ યજ્ઞસ્ય ચ સમાપ્તવાન્। ફલં બહુગુણં રામ સહસ્રાક્ષપ્રસાદજમ્
અને એ રાજા, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, યજ્ઞ પૂર્ણ કરીને, રામ, ઇન્દ્રની કૃપાથી અનેક ગુણોવાળું ફળ પ્રાપ્ત કર્યું.
વિશ્વામિત્રોઽપિ ધર્માત્મા ભૂયસ્તેપે મહાતપાઃ। પુષ્કરેષુ નરશ્રેષ્ઠ દશવર્ષશતાનિ ચ
વિશ્વામિત્ર પણ, ધર્મમય અને મહાતપસ્વી, પુષ્કર ખાતે, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, વધુ સો વર્ષ તપ કર્યું.
thumb|ત્રિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ વાલ્મીકી રામાયણના બાલકાંડમાં હવે ત્રિષષ્ટિ (ત્રેસઠમો) સર્ગ સાંભળો.
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ વ્રતસ્નાતં મહામુનિમ્। અભ્યગચ્છન્ સુરાઃ સર્વે તપઃ ફલચિકીર્ષવઃ
જ્યારે હજાર વર્ષ પૂર્ણ થયા, ત્યારે મહામુનિએ વ્રતસ્નાન કર્યું; બધા દેવતાઓ તપના ફળ આપવા માટે તેને મળવા આવ્યા.