અયં ત્વાં સચિવૈઃ સાર્ધં મહાત્મા રજનીચરઃ। અભિજ્ઞસ્તસ્ય માયાનાં પૃષ્ઠતોઽનુગમિષ્યતિ
આ મહાત્મા રાત્રિચાર વિભીષણ, જે તેની માયા જાણે છે, પોતાના મંત્રીઓ સાથે તારા પાછળથી આવશે.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ સવિભીષણઃ। જગ્રાહ કાર્મુકશ્રેષ્ઠમન્યદ્ ભીમપરાક્રમઃ
રાઘવના વચન સાંભળી, ભયાનક પરાક્રમી લક્ષ્મણ અને વિભીષણએ બીજું ઉત્તમ ધનુષ ધારણ કર્યું.
સંનદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી સશરી વામચાપભૃત્। રામપાદાવુપસ્પૃશ્ય હૃષ્ટઃ સૌમિત્રિરબ્રવીત્
કવચ પહેરી, તલવાર સાથે, પીઠ પર તૂણીર અને ડાબા હાથમાં ધનુષ લઈને, હર્ષિત સૌમિત્રિએ રામના પગે વંદન કરી કહ્યું.
અદ્ય મત્કાર્મુકોન્મુક્તાઃ શરા નિર્ભિદ્ય રાવણિમ્। લઙ્કામભિપતિષ્યન્તિ હંસાઃ પુષ્કરિણીમિવ
આજે મારા ધનુષમાંથી છૂટેલા તીરો રાવણપુત્રને છિદી લેશે અને હંસ જેમ કમળતળાવમાં ઉતરે તેમ લંકા પર વરસશે.
અદ્યૈવ તસ્ય રૌદ્રસ્ય શરીરં મામકાઃ શરાઃ। વિધમિષ્યન્તિ ભિત્ત્વા તં મહાચાપગુણચ્યુતાઃ
આજ જ, મારા મહાધનુષના તાંતણેથી છૂટેલા તીરો એ ભયાનકના શરીરમાં ઘૂસી તેને નાશ કરશે.
એવમુક્ત્વા તુ વચનં દ્યુતિમાન્ ભ્રાતુરગ્રતઃ। સ રાવણિવધાકાંક્ષી લક્ષ્મણસ્ત્વરિતં યયૌ
આવું કહી, તેજસ્વી લક્ષ્મણ, રાવણપુત્રને મારવાની ઇચ્છાથી, પોતાના ભાઈની સામે ઝડપથી આગળ વધ્યો.
સોઽભિવાદ્ય ગુરોઃ પાદૌ કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્। નિકુમ્ભિલામભિયયૌ ચૈત્યં રાવણિપાલિતમ્
ગુરુના પગે વંદન કરી અને તેમની પરિક્રમા કરીને, તે નિકુંભિલા તરફ ગયો, જ્યાં રાવણપુત્રે ચૈત્યનું રક્ષણ કર્યું હતું.
વિભીષણેન સહિતો રાજપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। કૃતસ્વસ્ત્યયનો ભ્રાત્રા લક્ષ્મણસ્ત્વરિતો યયૌ
વિભીષણ સાથે પરાક્રમી રાજકુમાર લક્ષ્મણ ભાઈના આશીર્વાદ લઈને ઝડપથી આગળ વધ્યો.
વાનરાણાં સહસ્રૈસ્તુ હનૂમાન્ બહુભિર્વૃતઃ। વિભીષણશ્ચ સામાત્યો લક્ષ્મણં ત્વરિતં યયૌ
હનુમાનની આગેવાનીમાં હજારો વાનરો સાથે અને વિભીષણ તથા તેના મંત્રીઓ સાથે લક્ષ્મણ ઝડપથી આગળ વધ્યો.
મહતા હરિસૈન્યેન સવેગમભિસંવૃતઃ। ઋક્ષરાજબલં ચૈવ દદર્શ પથિ વિષ્ઠિતમ્
મોટા વાનરસેનાથી ઘેરાયેલો લક્ષ્મણે રસ્તામાં ભલભલાં ભાલુરાજાની સેના ઉભેલી જોઈ.
સ ગત્વા દૂરમધ્વાનં સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ। રાક્ષસેન્દ્રબલં દૂરાદપશ્યદ્ વ્યૂહમાશ્રિતમ્
મિત્રોને આનંદ આપનાર સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે લાંબો રસ્તો કાપીને દૂરથી રાક્ષસરાજાની સજ્જ થયેલી સેના જોઈ.
સ સમ્પ્રાપ્ય ધનુષ્પાણિર્માયાયોગમરિંદમઃ। તસ્થૌ બ્રહ્મવિધાનેન વિજેતું રઘુનન્દનઃ
ત્યાં પહોંચીને દુશ્મનોને હરાવનાર રઘુનંદન ધનુષ હાથમાં લઈને બ્રહ્માના નિયમ પ્રમાણે વિજય માટે ઉભો રહ્યો.
વિભીષણેન સહિતો રાજપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। અઙ્ગદેન ચ વીરેણ તથાનિલસુતેન ચ
વિભીષણ, પરાક્રમી અંગદ અને પવનપુત્ર હનુમાન સાથે રાજકુમાર મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો.
વિવિધમમલશસ્ત્રભાસ્વરં તદ્ ધ્વજગહનં ગહનં મહારથૈશ્ચ। પ્રતિભયતમમપ્રમેયવેગં તિમિરમિવ દ્વિષતાં બલં વિવેશ
વિવિધ નિર્મળ શસ્ત્રોથી તેજસ્વી અને ધ્વજોથી ઘેરાયેલી, મહારથીઓથી ભરેલી, દુશ્મનો માટે ભયજનક અને અપરિમિત ઝડપવાળી એ ઘનઘોર સેના વચ્ચે લક્ષ્મણ પ્રવેશ્યો.
thumb|ષડશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડશીતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છયાશીમો સર્ગ અહીં વાંચવામાં આવે છે.
અથ તસ્યામવસ્થાયાં લક્ષ્મણં રાવણાનુજઃ। પરેષામહિતં વાક્યમર્થસાધકમબ્રવીત્
એ સમયે રાવણના નાના ભાઈએ લક્ષ્મણને દુશ્મન માટે લાભદાયક અને કારગર એવી વાત કરી.
યદેતદ્ રાક્ષસાનીકં મેઘશ્યામં વિલોક્યતે। એતદાયોધ્યતાં શીઘ્રં કપિભિશ્ચ શિલાયુધૈઃ
આ કાળી મેઘ જેવી રાક્ષસોની સેના જોઈને વાનરોને પથ્થરનાં શસ્ત્રોથી ઝડપથી હુમલો કરવા દો.
તસ્યાનીકસ્ય મહતો ભેદને યત લક્ષ્મણ। રાક્ષસેન્દ્રસુતોઽપ્યત્ર ભિન્ને દૃશ્યો ભવિષ્યતિ
લક્ષ્મણ, જ્યારે તું આ મોટી સેના તોડી નાખીશ, ત્યારે રાક્ષસરાજાનો દીકરો પણ અહીં દેખાશે.
સ ત્વમિન્દ્રાશનિપ્રખ્યૈઃ શરૈરવકિરન્ પરાન્। અભિદ્રવાશુ યાવદ્ વૈ નૈતત્ કર્મ સમાપ્યતે
તેથી તું ઇન્દ્રના વીજળી જેવા બાણોથી દુશ્મનો પર વરસાવ અને ઝડપથી ચઢાઈ કરી, જેથી કામ અધૂરું ન રહે.
જહિ વીર દુરાત્માનં માયાપરમધાર્મિકમ્। રાવણિં ક્રૂરકર્માણં સર્વલોકભયાવહમ્
વીર, એ દુષ્ટ, માયાવાળું, અધર્મી, રાવણપુત્ર, ક્રૂર કર્મો કરનાર અને સર્વલોકમાં ભય ફેલાવનારને માર.
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ। વવર્ષ શરવર્ષેણ રાક્ષસેન્દ્રસુતં પ્રતિ
વિભીષણની વાત સાંભળી લક્ષ્મણ શુભ લક્ષણો ધરાવતો, રાક્ષસરાજાના પુત્ર પર બાણોની વરસાદ વરસાવતો ગયો.
ઋક્ષાઃ શાખામૃગાશ્ચૈવ દ્રુમપ્રવરયોધિનઃ। અભ્યધાવન્ત સહિતાસ્તદનીકમવસ્થિતમ્
ભાલુઓ અને વૃક્ષોથી યુદ્ધ કરનારા વાનરો મળીને એ સજ્જ થયેલી સેના પર તૂટી પડ્યા.
રાક્ષસાશ્ચ શિતૈર્બાણૈરસિભિઃ શક્તિતોમરૈઃ। અભ્યવર્તન્ત સમરે કપિસૈન્યજિઘાંસવઃ
રાક્ષસો પણ તીક્ષ્ણ બાણો, તલવાર, શક્તિ અને તોમરો લઈને વાનરસેનાને મારવા યુદ્ધમાં આગળ વધ્યા.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલઃ સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્। શબ્દેન મહતા લઙ્કાં નાદયન્ વૈ સમન્તતઃ
પછી વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયંકર અથડામણ થઈ, જેનો મોટો અવાજ આખી લંકામાં ગૂંજી ઉઠ્યો.
શસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધાકારૈઃ શિતૈર્બાણૈશ્ચ પાદપૈઃ। ઉદ્યતૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ ઘોરૈરાકાશમાવૃતમ્
વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો, તીક્ષ્ણ બાણો, વૃક્ષો અને ભયાનક પર્વતશૃંગો આકાશમાં ઉડતા દેખાયા.
રાક્ષસા વાનરેન્દ્રેષુ વિકૃતાનનબાહવઃ। નિવેશયન્તઃ શસ્ત્રાણિ ચક્રુસ્તે સુમહદ્ભયમ્
રાક્ષસોએ પોતાના વિકૃત ચહેરા અને હાથોથી વાનરમુખ્યો પર શસ્ત્રો વરસાવ્યા અને ભારે ભય ફેલાવ્યો.
તથૈવ સકલૈર્વૃક્ષૈર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ વાનરાઃ। અભિજઘ્નુર્નિજઘ્નુશ્ચ સમરે સર્વરાક્ષસાન્
એ જ રીતે વાનરોએ દરેક પ્રકારના વૃક્ષો અને પહાડોના શિખરો લઈને યુદ્ધમાં બધા રાક્ષસોને માર્યા અને પછાડ્યા.
ઋક્ષવાનરમુખ્યૈશ્ચ મહાકાયૈર્મહાબલૈઃ। રક્ષસાં યુધ્યમાનાનાં મહદ્ભયમજાયત
મોટા શરીર અને બલવાન ઋક્ષ અને વાનરમુખ્યોની લડાઈથી રાક્ષસોમાં ભારે ભય ફેલાયો.
સ્વમનીકં વિષણ્ણં તુ શ્રુત્વા શત્રુભિરર્દિતમ્। ઉદતિષ્ઠત દુર્ધર્ષઃ સ કર્મણ્યનનુષ્ઠિતે
જ્યારે તેણે પોતાના સૈન્યને દુશ્મનોના હુમલાથી હેરાન અને નિરાશ સાંભળ્યું, ત્યારે એ ભયંકર યોદ્ધા, હજી પોતાનું કાર્ય અધૂરૂં હતું છતાં, ઊભો થયો.
વૃક્ષાન્ધકારાન્નિર્ગત્ય જાતક્રોધઃ સ રાવણિઃ। આરુરોહ રથં સજ્જં પૂર્વયુક્તં સુસંયતમ્
પહાડ જેવા વૃક્ષોના અંધકારમાંથી ગુસ્સે ભરાઈને રાવણપુત્ર બહાર આવ્યો અને તૈયાર અને સંયમિત રથ પર ચઢ્યો.