તં દૃષ્ટ્વા ત્વભિનિર્યાન્તં સર્વે તે કાનનૌકસઃ। ઉત્પેતુરભિસંક્રુદ્ધાઃ શિલાહસ્તા યુયુત્સવઃ
તેને આવી રહ્યો છે એ જોઈ, બધા વનવાસી વાનરો ગુસ્સાથી ઉછળી પડ્યા, હાથમાં પથ્થરો લઈને યુદ્ધ માટે તત્પર થયા.
હનૂમાન્ પુરતસ્તેષાં જગામ કપિકુઞ્જરઃ। પ્રગૃહ્ય સુમહચ્છૃઙ્ગં પર્વતસ્ય દુરાસદમ્
કપીઓમાં ગજ સમાન હનુમાન, વિશાળ અને દુર્લંઘ્ય પર્વતનું શિખર પકડી, સૌના આગળ આગળ ગયો.
સ દદર્શ હતાનન્દાં સીતામિન્દ્રજિતો રથે। એકવેણીધરાં દીનામુપવાસકૃશાનનામ્
ત્યાં તેણે ઇન્દ્રજિતના રથ પર આનંદહીન, એક જ વેણીવાળી, દુઃખી અને ઉપવાસથી દુર્બળ થયેલી સીતાને જોયી.
પરિક્લિષ્ટૈકવસનામમૃજાં રાઘવપ્રિયામ્। રજોમલાભ્યામાલિપ્તૈઃ સર્વગાત્રૈર્વરસ્ત્રિયમ્
તેને એક જ ગંદું વસ્ત્ર પહેરેલી, અલંકાર વિહોણી, રાઘવપ્રિય, આખું શરીર ધૂળ અને મલથી મઢાયેલી, એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી તરીકે જોયી.
તાં નિરીક્ષ્ય મુહૂર્તં તુ મૈથિલીમધ્યવસ્ય ચ। બભૂવાચિરદૃષ્ટા હિ તેન સા જનકાત્મજા
થોડી ક્ષણ માટે વૈદેહીને નિહાળી અને વિચાર કરતાં તેને સમજાયું કે, એ જનકનંદિનીને તેણે ઘણા સમયથી જોયી નહોતી.
અબ્રવીત્ તાં તુ શોકાર્તાં નિરાનન્દાં તપસ્વિનીમ્। દૃષ્ટ્વા રથસ્થિતાં દીનાં રાક્ષસેન્દ્રસુતશ્રિતામ્
રથ પર ઊભેલી, દુઃખી, આનંદ વિહોણી, તપસ્વિ અને રાક્ષસરાજપુત્રના વશમાં આવેલી સીતાને જોઈને, તેણે દુઃખથી ભરેલી વાત કરી.
કિં સમર્થિતમસ્યેતિ ચિન્તયન્ સ મહાકપિઃ। સહ તૈર્વાનરશ્રેષ્ઠૈરભ્યધાવત રાવણિમ્
આ મહાકપિ મનમાં વિચારી રહ્યો કે, આ શું ઇરાદો હશે? પછી તે વાનરશ્રેષ્ઠો સાથે રાવણપુત્ર તરફ દોડી ગયો.
તદ્ વાનરબલં દૃષ્ટ્વા રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। કૃત્વા વિકોશં નિસ્ત્રિંશં મૂર્ધ્નિ સીતામકર્ષયત્
વાનર સેના જોઈને રાવણપુત્ર ક્રોધથી ભરાઈ ગયો, તીખી તલવાર બહાર કાઢી અને સીતાને વાળ પકડી ખેંચી.
તાં સ્ત્રિયં પશ્યતાં તેષાં તાડયામાસ રાક્ષસઃ। ક્રોશન્તીં રામ રામેતિ માયયા યોજિતાં રથે
બધાના નજર સામે, રાક્ષસે રથ પર માયાથી ઉભેલી, 'રામ! રામ!' કહી રડતી એ સ્ત્રીને માર મારી.
ગૃહીતમૂર્ધજાં દૃષ્ટ્વા હનૂમાન્ દૈન્યમાગતઃ। દુઃખજં વારિ નેત્રાભ્યામુત્સૃજન્ મારુતાત્મજઃ
સીતાને વાળ પકડી ખેંચાયેલી જોઈને, હનુમાન દુઃખથી ભરી ગયો અને પવનપુત્રની આંખોમાંથી દુઃખના આંસુ વહેવા લાગ્યા.
તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીં રામસ્ય મહિષીં પ્રિયામ્। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં ક્રોધાદ્ રક્ષોધિપાત્મજમ્
સૌ અંગે સુંદર અને રામપ્રિય રાણીને જોઈ, હનુમાને રાક્ષસરાજપુત્રને ગુસ્સામાં કઠોર વચન કહ્યાં.
દુરાત્મન્નાત્મનાશાય કેશપક્ષે પરામૃશઃ। બ્રહ્મર્ષીણાં કુલે જાતો રાક્ષસીં યોનિમાશ્રિતઃ
અરે દુષ્ટ, તું પોતાનો નાશ કરવા માટે સીતાના વાળ પકડી રહ્યો છે; બ્રહ્મર્ષિ કુળમાં જન્મી પણ રાક્ષસી સ્વભાવ અપનાવ્યો છે.
ધિક્ ત્વાં પાપસમાચારં યસ્ય તે મતિરીદૃશી। નૃશંસાનાર્ય દુર્વૃત્ત ક્ષુદ્ર પાપપરાક્રમ। અનાર્યસ્યેદૃશં કર્મ ઘૃણા તે નાસ્તિ નિર્ઘૃણ
અરે પાપી, તારી બુદ્ધિ કેટલી ખોટી છે! ક્રૂર, અધમ, દુશ્ચરિત્ર અને પાપી, તારા જેવા અનારીને આવું કર્મ જ શોભે છે; તને તો ذرાય દયા નથી.
ચ્યુતા ગૃહાચ્ચ રાજ્યાચ્ચ રામહસ્તાચ્ચ મૈથિલી। કિં તવૈષાપરાદ્ધા હિ યદેનાં હંસિ નિર્દય
મૈથિલી તો ઘર, રાજ્ય અને રામના હાથમાંથી દૂર કરી દેવાઈ છે; એનો શું દોષ છે કે તું એને નિર્દયતાથી મારવા ઊભો છે?
સીતાં હત્વા તુ ન ચિરં જીવિષ્યસિ કથંચન। વધાર્હ કર્મણા તેન મમ હસ્તગતો હ્યસિ
તુ સીતા ને મારીશ, તો તારો જીવ બહુ લાંબો નહીં રહે; આવું પાપી કામ કરીને તું હવે મારા હાથમાં આવી ગયો છે.
યે ચ સ્ત્રીઘાતિનાં લોકા લોકવધ્યૈશ્ચ કુત્સિતાઃ। ઇહ જીવિતમુત્સૃજ્ય પ્રેત્ય તાન્ પ્રતિ લપ્સ્યસે
સ્ત્રીઓના હંતાઓ અને લોકવિનાશ કરનારા માટે જે લોકોએ બદનામ થયા છે, તું અહીં જીવ ગુમાવીને પછી એ જ લોકોમાં જશે.
ઇતિ બ્રુવાણો હનુમાન્ સાયુધૈર્હરિભિર્વૃતઃ। અભ્યધાવત્ સુસંક્રુદ્ધો રાક્ષસેન્દ્રસુતં પ્રતિ
આ રીતે બોલીને, હનુમાન શસ્ત્રધારી વાનરોથી ઘેરાઈને, રાક્ષસરાજના પુત્ર તરફ ભારે ગુસ્સાથી દોડી ગયો.
આપતન્તં મહાવીર્યં તદનીકં વનૌકસામ્। રક્ષસાં ભીમકોપાનામનીકેન ન્યવારયત્
પણ એક ભયાનક ક્રોધિત રાક્ષસે પોતાના સેનાપતિ સાથે વનવાસી વાનરોની મહાન સેનાને રોકી દીધી.
સ તાં બાણસહસ્રેણ વિક્ષોભ્ય હરિવાહિનીમ્। હનૂમન્તં હરિશ્રેષ્ઠમિન્દ્રજિત્ પ્રત્યુવાચ હ
પછી ઇન્દ્રજિતે હજાર બાણો વરસાવી વાનર સેનાને હલાવી નાખી, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા હનુમાનને કહ્યું:
સુગ્રીવસ્ત્વં ચ રામશ્ચ યન્નિમિત્તમિહાગતાઃ। તાં વધિષ્યામિ વૈદેહીમદ્યૈવ તવ પશ્યતઃ
સુગ્રીવ, રામ અને તું – તમે બધા એના માટે અહીં આવ્યા છો; આજે હું તારી સામે વૈદેહીને મારી નાંખીશ.
ઇમાં હત્વા તતો રામં લક્ષ્મણં ત્વાં ચ વાનર। સુગ્રીવં ચ વધિષ્યામિ તં ચાનાર્યં વિભીષણમ્
એને મારીને પછી હું રામ, લક્ષ્મણ, તને વાનર, સુગ્રીવ અને એ અધમ વિભીષણને પણ મારી નાંખીશ.
ન હન્તવ્યાઃ સ્ત્રિયશ્ચેતિ યદ્ બ્રવીષિ પ્લવંગમ। પીડાકરમમિત્રાણાં યચ્ચ કર્તવ્યમેવ તત્
તુ કહે છે કે, 'સ્ત્રીઓને મારવું નહીં જોઈએ', પણ દુશ્મનોને દુઃખ પહોંચાડવું જોઈએ એવું જે કંઈ હોય એ કરવું જ પડે.
તમેવમુક્ત્વા રુદતીં સીતાં માયામયીં ચ તામ્। શિતધારેણ ખડ્ગેન નિજઘાનેન્દ્રજિત્ સ્વયમ્
આવી રીતે બોલીને, ઇન્દ્રજિતે રડતી અને માયામયી એવી સીતાને તીક્ષ્ણ તલવારથી ઘાયલ કરી નાખી.
યજ્ઞોપવીતમાર્ગેણ છિન્ના તેન તપસ્વિની। સા પૃથિવ્યાં પૃથુશ્રોણી પપાત પ્રિયદર્શના
યજ્ઞોપવીતની જગ્યાએથી કાપી નાખવામાં આવેલી એ તપસ્વિ સ્ત્રી, વિશાળ કટિ અને સુંદર દેખાવાળી, ધરતી પર પડી ગઈ.
તામિન્દ્રજિત્ સ્ત્રિયં હત્વા હનૂમન્તમુવાચ હ। મયા રામસ્ય પશ્યેમાં પ્રિયાં શસ્ત્રનિષૂદિતામ્। એષા વિશસ્તા વૈદેહી નિષ્ફલો વઃ પરિશ્રમઃ
એ સ્ત્રીને મારીને ઇન્દ્રજિતે હનુમાનને કહ્યું: 'આ રહી રામની પ્રિય, મારા શસ્ત્રથી ઘાયલ થયેલી; વૈદેહી મરી ગઈ – હવે તમારો સારો પ્રયત્ન વ્યર્થ ગયો.'
તતઃ ખડ્ગેન મહતા હત્વા તામિન્દ્રજિત્સ્વયમ્। હૃષ્ટઃ સ રથમાસ્થાય નનાદ ચ મહાસ્વનમ્
પછી ઇન્દ્રજિતે મોટી તલવારથી એને મારી, આનંદમાં આવી રથમાં ચડીને જોરથી દહાડ્યો.
વાનરાઃ શુશ્રુવુઃ શબ્દમદૂરે પ્રત્યવસ્થિતાઃ। વ્યાદિતાસ્યસ્ય નદતસ્તદ્દુર્ગં સંશ્રિતસ્ય તુ
નજીક ઊભેલા વાનરો એના મોઢું ફાડીને દહાડવાનો અવાજ અને કિલ્લામાં છુપાઈ ગયેલો એ ધ્વનિ સાંભળી શક્યા.
તથા તુ સીતાં વિનિહત્ય દુર્મતિઃ પ્રહૃષ્ટચેતાઃ સ બભૂવ રાવણિઃ। તં હૃષ્ટરૂપં સમુદીક્ષ્ય વાનરા વિષણ્ણરૂપાઃ સમભિપ્રદુદ્રુવુઃ
આ રીતે સીતાને મારીને, રાવણપુત્ર દુષ્ટ મનથી ખૂબ ખુશ થયો; એને આનંદિત જોઈ વાનરો દુઃખથી ભરાઈને ચારે તરફ ભાગી ગયા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકાશીતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એક્યાસીમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
thumb|દ્વ્યશીતતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વ્યશીતતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બ્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.