અદ્ય મદ્બાણવેગેન પ્રેતરાડ્વિષયં ગતઃ। યે ત્વયા નિહતાઃ શૂરાઃ સહ તૈશ્ચ વસિષ્યસિ
આજે મારા બાણોના પ્રહારથી તું પણ મૃત્યુલોકમાં જશે અને જે શૂરવીરોને તું મારી નાખ્યા છે, તેમનાં સાથે તું પણ ત્યાં વસશે.
બહુનાત્ર કિમુક્તેન શૃણુ રામ વચો મમ। પશ્યન્તુ સકલા લોકાસ્ત્વાં માં ચૈવ રણાજિરે
આથી વધુ શું કહું? રામ, મારા શબ્દો સાંભળ. આખો જગત યુદ્ધમેદાનમાં તને અને મને જોઈ શકે.
અસ્ત્રૈર્વા ગદયા વાપિ બાહુભ્યાં વા રણાજિરે। અભ્યસ્તં યેન વા રામ વર્તતાં તેન વા મૃધમ્
હથિયારો, ગદા કે હાથ વડે — જેમને જે કૌશલ્ય આવડે છે, એ પ્રમાણે યુદ્ધમેદાનમાં આપણે લડી લઈએ, રામ.
મકરાક્ષવચઃ શ્રુત્વા રામો દશરથાત્મજઃ। અબ્રવીત્ પ્રહસન્ વાક્યમુત્તરોત્તરવાદિનમ્
મકરાક્ષના વચનો સાંભળી દશરથપુત્ર રામ હસતાં-હસતાં એ સતત જવાબ આપનારા સામે બોલ્યા.
કત્થસે કિં વૃથા રક્ષો બહૂન્યસદૃશાનિ તે। ન રણે શક્યતે જેતું વિના યુદ્ધેન વાગ્બલાત્
રાક્ષસ, તું શા માટે ખોટા શબ્દોમાં ખાલી ગર્વ કરે છે? લડાઈમાં જીતવું માત્ર બોલવાથી નહીં, પણ યુદ્ધ કરીને જ શક્ય છે.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ત્વત્પિતા ચ યઃ। ત્રિશિરા દૂષણશ્ચાપિ દણ્ડકે નિહતો મયા
દંડકવનમાં મેં ચૌદ હજાર રાક્ષસો, તારો પિતા, ત્રિશિરા અને દુષણ—allને મારી નાખ્યા છે.
સ્વાશિતાશ્ચાપિ માંસેન ગૃધ્રગોમાયુવાયસાઃ। ભવિષ્યન્ત્યદ્ય વૈ પાપ તીક્ષ્ણતુણ્ડનખાઙ્કુશાઃ
હવે, દુષ્ટ, આજે તારા માંસ પર તીક્ષ્ણ ચાંચ અને નખવાળા ગિધ, શિયાળ અને કાગડા તૃપ્ત થશે.
રાઘવેણૈવમુક્તસ્તુ મકરાક્ષો મહાબલઃ। બાણૌઘાનમુચત્ તસ્મૈ રાઘવાય રણાજિરે
રાઘવએ આવું બોલતાં જ મહાબલી મકરાક્ષે યુદ્ધભૂમિમાં રાઘવ પર તીરોની વરસાત કરી.
તાઞ્છરાઞ્છરવર્ષેણ રામશ્ચિચ્છેદ નૈકધા। નિપેતુર્ભુવિ વિચ્છિન્ના રુક્મપુઙ્ખાઃ સહસ્રશઃ
રામે પણ પોતાના તીરોની ઝાપટથી એ તીરોને અનેક ભાગે કાપી નાખ્યા; સોનાની પાંખવાળા તીરો હજારોની સંખ્યામાં જમીન પર પડ્યા.
તદ્ યુદ્ધમભવત્ તત્ર સમેત્યાન્યોન્યમોજસા। ખરરાક્ષસપુત્રસ્ય સૂનોર્દશરથસ્ય ચ
પછી ત્યાં ખરા રાક્ષસપુત્ર અને દશરથપુત્ર બંનેએ પૂરી તાકાતથી સામસામે યુદ્ધ કર્યું.
જીમૂતયોરિવાકાશે શબ્દો જ્યાતલયોરિવ। ધનુર્મુક્તઃ સ્વનોઽન્યોન્યં શ્રૂયતે ચ રણાજિરે
યુદ્ધભૂમિમાં ધ્વનિ એવો હતો કે જાણે આકાશમાં બે મેઘ ગર્જી રહ્યા હોય, કે ધનુષ્યની ડોરીઓ વાગી રહી હોય; તીરોના અથડામણનો અવાજ સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો.
દેવદાનવગન્ધર્વાઃ કિંનરાશ્ચ મહોરગાઃ। અન્તરિક્ષગતાઃ સર્વે દ્રષ્ટુકામાસ્તદદ્ભુતમ્
દેવતાઓ, દાનવો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને મહાનાગ—all આકાશમાં આવી એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોવા એકત્ર થયા.
વિદ્ધમન્યોન્યગાત્રેષુ દ્વિગુણં વર્ધતે બલમ્। કૃતપ્રતિકૃતાન્યોન્યં કુરુતાં તૌ રણાજિરે
એકબીજાના શરીરે ઘા પડતાં તેમનું બળ બે ગણી વધતું ગયું; બંને યુદ્ધમાં એકબીજાને જવાબ આપતા રહ્યા.
રામમુક્તાંસ્તુ બાણૌઘાન્ રાક્ષસસ્ત્વચ્છિનદ્ રણે। રક્ષોમુક્તાંસ્તુ રામો વૈ નૈકધા પ્રાચ્છિનચ્છરૈઃ
યુદ્ધમાં રાક્ષસે રામના તીરોની વરસાત કાપી નાખી, અને રામે પણ રાક્ષસના તીરોને અનેક ભાગે કાપી નાખ્યા.
બાણૌઘવિતતાઃ સર્વા દિશશ્ચ પ્રદિશસ્તથા। સંછન્ના વસુધા ચૈવ સમન્તાન્ન પ્રકાશતે
બધા દિશાઓ અને ખૂણા તીરોની વરસાતથી ઢંકાઈ ગયા, અને જમીન પણ ચારે બાજુથી ઢંકાઈ ગઈ એટલે કંઈ દેખાતું નહોતું.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહાબાહુર્ધનુશ્ચિચ્છેદ સંયુગે। અષ્ટાભિરથ નારાચૈઃ સૂતં વિવ્યાધ રાઘવઃ
પછી ક્રોધિત મહાબાહુ રાઘવે યુદ્ધમાં મકરાક્ષનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને આઠ તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેના સારથિને ઘાયલ કર્યો.
ભિત્ત્વા રથં શરૈ રામો હત્વા અશ્વાનપાતયત્। વિરથો વસુધાસ્થઃ સ મકરાક્ષો નિશાચરઃ
રામે તીરો વડે રથને ભેદી નાખ્યો, ઘોડાઓને મારી પાડી દીધા; હવે મકરાક્ષ રથ વિના જમીન પર ઊભો રહ્યો.
તત્તિષ્ઠદ્ વસુધાં રક્ષઃ શૂલં જગ્રાહ પાણિના। ત્રાસનં સર્વભૂતાનાં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભમ્
એ રાક્ષસ જમીન પર ઊભો રહી હાથમાં એક ભયજનક, યુગાંતકાળની અગ્નિ જેવું તેજવાળું શૂળ પકડી લીધો.
દુરવાપં મહચ્છૂલં રુદ્રદત્તં ભયંકરમ્। જાજ્વલ્યમાનમાકાશે સંહારાસ્ત્રમિવાપરમ્
એ મહાન અને દુર્લભ શૂળ, જે રુદ્રે આપેલું અને ભયાનક હતું, આકાશમાં પ્રજ્વલિત થઈ રહ્યું હતું—જાણે વિનાશક અસ્ત્ર હોય.
યં દૃષ્ટ્વા દેવતાઃ સર્વા ભયાર્તા વિદ્રુતા દિશઃ। વિભ્રામ્ય ચ મહચ્છૂલં પ્રજ્વલન્તં નિશાચરઃ
એ જોઈને બધા દેવતાઓ ડરીને દિશાઓમાં ભાગી ગયા; અને એ રાત્રિચરણે તેજસ્વી મહાન શૂળ ઘુમાવ્યું.
સ ક્રોધાત્ પ્રાહિણોત્ તસ્મૈ રાઘવાય મહાહવે। તમાપતન્તં જ્વલિતં ખરપુત્રકરાચ્ચ્યુતમ્
પછી ખરા પુત્ર એ રાક્ષસે ભારે ક્રોધથી એ જ્વલંત શૂળ મહાયુદ્ધમાં રાઘવ તરફ ફેંક્યું.
બાણૈશ્ચતુર્ભિરાકાશે શૂલં ચિચ્છેદ રાઘવઃ। સ ભિન્નો નૈકધા શૂલો દિવ્યહાટકમણ્ડિતઃ। વ્યશીર્યત મહોલ્કેવ રામબાણાર્દિતો ભુવિ
રાઘવએ આકાશમાં ચાર બાણો મારીને તે શૂળને કાપી નાખ્યું. રામના બાણોથી તૂટી ગયેલું, સુવર્ણથી શોભિત તે દિવ્ય શૂળ અનેક ટુકડાઓમાં વિખેરાઈને, મહાન ઉલ્કા જેમ જમીન પર પડી ગયું.
તચ્છૂલં નિહતં દૃષ્ટ્વા રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। સાધુ સાધ્વિતિ ભૂતાનિ વ્યાહરન્તિ નભોગતાઃ
રામે એ શૂળને નિષ્ફળ કરી દીધું તે જોઈ, આકાશમાં રહેલા સર્વ જીવોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' એમ આનંદથી ઉચ્ચાર્યું.
તં દૃષ્ટ્વા નિહતં શૂલં મકરાક્ષો નિશાચરઃ। મુષ્ટિમુદ્યમ્ય કાકુત્સ્થં તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
મકરાક્ષ, રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ, પોતાનું શૂળ તૂટી ગયું જોઈને, મુઠ્ઠી ઉંચી કરી કકુત્સ્થને બોલ્યો: 'થેમ! થેમ!'
સ તં દૃષ્ટ્વા પતન્તં તુ પ્રહસ્ય રઘુનન્દનઃ। પાવકાસ્ત્રં તતો રામઃ સંદધે તુ શરાસને
તેને દોડતો જોઈને રઘુનંદન હસ્યા અને પછી રામે પોતાના ધનુષ પર અગ્નિબાણ ચડાવ્યો.
તેનાસ્ત્રેણ હતં રક્ષઃ કાકુત્સ્થેન તદા રણે। સંછિન્નહૃદયં તત્ર પપાત ચ મમાર ચ
તે બાણથી કકુત્સ્થએ યુદ્ધમાં એ રાક્ષસને મારી નાખ્યો; તેનું હૃદય છિદ્ર થઈ ગયું અને તે ત્યાં જ પડીને મરી ગયો.
દૃષ્ટ્વા તે રાક્ષસાઃ સર્વે મકરાક્ષસ્ય પાતનમ્। લઙ્કામેવ પ્રધાવન્ત રામબાણભયાર્દિતાઃ
મકરાક્ષના પતનને જોઈ, બધા રાક્ષસો રામના બાણોના ભયથી ડરીને સીધા લંકા તરફ ભાગી ગયા.
દશરથનૃપસૂનુબાણવેગૈ રજનિચરં નિહતં ખરાત્મજં તમ્। પ્રદદૃશુરથ દેવતાઃ પ્રહૃષ્ટા ગિરિમિવ વજ્રહતં યથા વિકીર્ણમ્
દશરથપુત્રના બાણોના પ્રહારે ખરા પુત્ર, રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ, યુદ્ધમાં પડી ગયો તે જોઈ દેવતાઓ આનંદિત થયા; તે પર્વત જેમ વીજળીના ઘા થી તૂટી જાય તેમ વિખેરાઈ પડ્યો હતો.
thumb|અશીતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્ર્યાસીમો સર્ગ સાંભળો.
મકરાક્ષં હતં શ્રુત્વા રાવણઃ સમિતિંજયઃ। રોષેણ મહતાવિષ્ટો દન્તાન્ કટકટાય્ય ચ
મકરાક્ષ મારાયો એ સાંભળીને, યુદ્ધમાં વિજયી રાવણને ભારે ક્રોધ આવ્યો અને દાંત કચકચાવ્યા.